KİRA SÖZLEŞMESİ




Indir 0.66 Mb.
TitleKİRA SÖZLEŞMESİ
Page1/39
Date conversion19.05.2013
Size0.66 Mb.
TypeSözleşmesi
Sourcehttp://huseyinaltas.net/dosya/Kira_Sozlesmesi.doc
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39
BİRİNCİ BÖLÜM

KİRA SÖZLEŞMESİ

§.1. GENEL OLARAK


Kira sözleşmesi genel olarak kullandırma borcu doğuran sözleşmelerdendir. Kullandırma borcu doğuran sözleşmelerde taraflardan birisi elindeki bir malın kullanımını karşı tarafa devretmeyi taahhüt ederken diğer taraf bedel ödemeyi taahhüt eder.

Edim konusuna göre ayrımda kira sözleşmesi mülkiyeti nakil borcu doğuran sözleşmelerden farklıdır. Kira sözleşmesi ile mülkiyet hakkının içerdiği kullanma, yararlanma ve tasarruf etme yetkilerinden kullanma ve yararlanmanın bir başkasına devredilmesi gerçekleşir. Satım sözleşmesinden farklıdır. Kira sözleşmesinde satım sözleşmesinden farklı olarak mülkiyet nakledilmemekte, mülkiyet devredende kalmak kaydıyla sadece kullanma ve yararlanma hakları devredilmektedir.


  1. KİRA SÖZLEŞMELERİ




  1. Adi Kira ( BK Mad. 248_269 )

  2. Hâsılat Kirası ( BK Mad. 270- 295 )

  3. Hayvan Kirası ( BK Mad. 296_298 )

  4. 6570 Sayılı Kanunda Düzenlenen Gayrimenkul Kirası


İlk üç kira türü Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir. Borçlar Kanunu’nun yapıldığı dönemde adi kira, hâsılat kirası ve hayvan kirası çok önemliydi. Hayvan taşıma aracı olduğu için hayvan kirası çok önemli iken, hayvanın yerini günümüzde motorlu araçların almasıyla bu kira türü önemini kaybetmiştir. Tarım toplumundan sanayi toplumuna geçişte 2000’li yıllara kadar hâsılat kirası önemini kaybetmişti. Ancak, 2000’li yılların başından itibaren hâsılat kirası çok önemli hale gelmeye başladı. Kıyılardaki oteller, büyük alışveriş merkezlerindeki dükkânlar hâsılat kirası ile kiraya verilmeye başlandı. Hâsılat kirası bu yüzden önemlidir ama Türkiye’de pek fazla bilen olmadığı için önem verilmemektedir. Özellikle son dönemlerde şirket kirası denilen bir müessese uygulanmaya başlamıştır. Bu kira türüne hasılat kirasına ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanacak olması da hasılat kirasının önemini artırmaktadır.

Adi kira Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir ama 6570 sayılı Kanun yüzünden uygulama alanı daralmıştır. Büyük şehirlerde gayrimenkul kiralarında 6570 sayılı Kanun uygulanır. BK’ da adi kira düzenlenmiş olmakla beraber uygulama alanı 6570 Sayılı Kanun sebebiyle dardır.

  1. Adi Kira

Adi kira öyle bir sözleşmedir ki, kiralayan onunla kiracıya ücret karşılığında geçici bir süreyle bir şeyin kullanılmasını bırakmayı taahhüt eder.

Diğer bir deyimle kiralayan bir şeyin kullanılmasını para karşılığı geçici olarak bırakmayı taahhüt ediyorsa, bu bir adi kira sözleşmesidir.

  1. Hâsılat Kirası

Hasılat kirası öyle bir sözleşmedir ki, kiralayan kiracıya karşılığında hâsılat veren bir malın veya hakkın kullanılmasını ve semerelerinin iktisabını terk etmeyi taahhüt eder.

Örneğin, 10 dönümlük araziden buğday elde edilmek üzere araziyi kiraya veriyorsunuz, elde edilen buğdayın 1 tonu sizin veya Ankamall’ deki dükkânınızı cirodan pay alarak kiraya veriyorsunuz.

Adi kira mı, hâsılat kirası mı ayrımı yapılırken öncelikle sözleşmenin amacına bakmak gerekmektedir. Eğer işletme amacı ön planda ise bu bir hasılat kirasıdır. Sözleşmeden kira sözleşmesinin adi kira olduğu anlaşılıyorsa bu defa da Borçlar Kanunu mu yoksa 6570 Sayılı Kanun’un hükümlerinin uygulanacağı konusunda karar vermek için 6570 Sayılı Kanuna bakmak gerekir. Sözleşmeden hâsılat kirası olduğu anlaşılsa dahi 6570 Sayılı Kanuna bakmak gerekir. Zira 6570 Sayılı Kanun belediye sınırları içerisinde kalan mücavir alanlarda uygulanacağı için, hasılat kirası adi kira ayrımı yapmamıştır. Adi kira da hasılat kirası da olsa belediye mücavir alan sınırları içerisinde kalıyorsa ve musakkaf (örtülü) nitelikteyse 6570 Sayılı Kanun uygulanacaktır. Bu Kanuna aykırı olmayan adi kira ya da hasılat kirası hükümler de uygulama alanı bulacaklardır.


II. ADİ KİRA İLE HÂSILAT KİRASI ARASINDAKİ FARKLAR

1.) Konu Açısından

Adi kira menkul veya gayrimenkullerde söz konusu iken, hâsılat kirası menkul, gayrimenkul ve haklar üzerinde söz konusu olur. Hâsılat kirasının konusunun hakları teşkil ettiği durumlara örnek olarak fikir ve sanat eserlerinin işletme hakkının devri, deniz ve kara hayvanlarının avlanması hakkının, intifa hakkının, bir maden imtiyazının, lisans hakkının kirası gösterilebilir.

Hâsılat getiren bir şey hâsılat kirasına konu olabilir. Hâsılat elde edilen bir şey söz konusuysa hâsılat kirası sözleşmesi kurulabilir. Hasılat kirasının konusu bir bakımından dar bir bakımdan ise çok geniştir. Dardır, çünkü şeyin hâsılat getiren bir şey olması gerekir; geniştir, çünkü haklar da dahil hâsılat getiren her şey hasılat kirasına konu olabilir.

2.) Kiracının Yetkileri Açısından

Adi kirada kiracı sadece şeyi kullanma yetkisine sahiptir. Hâsılat kirasında ise kullanmanın yanında işletme, semerelerinden yararlanma hakkı da kiracıdadır.

3.) Yüklenen Mükellefiyetler Açısından

Adi kirada kiracı ücreti ödemek şartıyla o şeyi kullanmak mecburiyetinde dahi değildir. İsterse kiraladığı şeyi hiç kullanmayabilir. Hâsılat kirasında ise kiracı kiraladığı yeri işletmek zorundadır. Kiracı o şeyin hasılat vermeye elverişli halde bulundurmakla yükümlüdür. Örneğin, elde edeceğiniz ürünün %20’ sini vermek kaydıyla kiraladığınız tarlayı ekmek zorundasınız. Sene sonunda “Ben tarlayı ekmedim, ürün de alamadım” diyemezsiniz.

Adi kira sözleşmesinde yükümlülük kira bedeli ödeme yükümlülüğüdür, oysa hâsılat kirası sözleşmesinde şeyin kira bedelini ödeyebilmek için şeyi işletmeniz gerekir.

4.) Kira Bedelinin İçeriği Açısından

Adi kira sözleşmesinde kira bedeli genellikle para veya misli bir şeydir. Örneğin, 1000 Lira veya 2 altın. Oysa hâsılat kirasında bedel, şeyin kullanımı karşılığı makul bir ücretin yanında o şeyden elde edilen hâsılatın belli bir miktarı veya sadece hâsılatın belli bir miktarıdır. Yani bedel para veya sadece hâsılat bedeli olabilir. Örneğin: Armada’ da dükkân kiraladınız aylık 1000 Liranın yanında cironun %2’ sini veriyorsanız bu bir hâsılat kirasıdır. Günümüz ticari hayatında hasılat getiren şeyin işletme amacı ile kiralanıp kira bedeli olarak sabit bir bedelin kararlaştırılması da söz konusudur. Bu sebeple bu tür sözleşmeleri de hasılat kirası kapsamında değerlendirmek gerekmektedir.

  1. KİRA SÖZLEŞMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ

Her iki kira sözleşmesi için de geçerlidir.


1.) Rızaidir

Sözleşme tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulur, sözleşme konusu şeyin karşı tarafa teslim edilmesine gerek yoktur.

Ayni sözleşme bizim hukuk sistemimiz açısından istisnaidir.

  • Taşıma sözleşmesi ayni midir?

Türk hukukunda hep ayni olduğu görüşü vardı. Önceden iletişim eksikliği sebebiyle teslim de gerekiyordu ama günümüzde bu iletişim eksikliği ortadan kalktı. Örneğin, telefonla kargoyu aradınız, benim bir paketim var gelin alın dediniz. Sözleşme bu anda mı kurulur?

Telefonda anlaştığınız anda kurulmamıştır dersek, zarar doğarsa kim, neden sorumlu olacak? Sözleşme görüşmelerinden doğan sorumluluğa gidebilir ama zararı karşılamayabilir. Dolayısıyla telefonda konuşup anlaştığınız anda sözleşme kurulmuş olur. Rızai olmanın bazı sonuçları vardır. Edimin ifa edilip edilmemesi BK’ daki genel hükümlere tabi olacaktır. Şey zamanında teslim edilmezse veya kullanım amacına aykırı teslim edilirse ve uygulanacak özel bir hüküm bulunmazsa, BK. Mad. 96 vd. sözleşmenin gereği gibi ifa edilmemesi hükümleri uygulanır.

2.) Karşılıklı Borç Doğuran Sözleşmelerdir.

Synallagma denilen karşılıklı borç doğuran sözleşmelerdir. Taraflardan birisi şeyin kullanımını devretmeyi borçlanırken diğer taraf ücret ödemeyi borçlanır. Ancak ödemezlik def’inin uygulanması bakımından farklılık gösterir. Kural olarak ödemezlik def’inde edimlerin aynı anda ifası gerekir. Bu sözleşme için kiraya veren edimini öncelikle ifa etmelidir. Bu kira sözleşmesinin doğası gereğidir. Karşılıklılık esası vardır ama kiraya veren edimini önce ifa etmelidir.

3.) Sürekli Borç İlişkisi Doğuran Sözleşmelerdir.

Kiralama ilişkisi bir süreklilik arz eder. Kira sözleşmesi sona erene kadar süreklidir. Edimin sürekliliği nedeniyle kira sözleşmesi sürekli borç ilişkisi doğuran bir sözleşmedir. Sürekli borç ilişkisi doğuran sözleşmelerin en önemli özelliği sözleşmenin geçmişe etkili olarak sona erdirilememesidir. Bu sebeple dönme kavramını kullanmak mümkün değildir. Sürekli borç ilişkisi doğuran sözleşmelerde ifadan sonra geriye dönüş mümkün olmadığı için ileriye etkili olarak sona erdirilebilir. Örneğin, İlk 3 ay kirayı ödeyen biri sonraki 2 ay kirayı ödemede temerrüde düşmüşse sözleşme geçmişe etkili olarak sona erdirilemez; çünkü oturduğu 3 ay nasıl geri alınacak? Sözleşme kurulmuş ama ifa edilmemişse ani sözleşme gibi değerlendirilebilir mi? Taraflar edimlerini hiç ifa etmemişlerse de doktrinde bunun ani sözleşme sayılamayacağı yönünde görüş hâkimdir. Ancak kanaatimizce, hiç ifa edilmemişse geçmişe etkili olarak sözleşmeyi sona erdirmek mümkün olmalıdır. Örneğin, Evleneceksiniz, ev kiralıyorsunuz. Sözleşmede kira şu tarihte başlasın diyorsunuz ama tayininiz çıkmıyor. Bu durumda sözleşme, geçmişe etkili olarak sona erdirilebilmelidir.

4.) Kişisel Nitelikte Bir Hak Doğurur.

Kira sözleşmesi sadece taraflar arasında ileri sürülebilir. Kira sözleşmesinin üçüncü kişileri etkilediği tek hal, tapu siciline kuvvetlendirilmiş şahsi hak olarak şerh verilmiş olması halidir. Ancak, eşya hukukundan bilindiği üzere, kuvvetlendirilmiş şahsi hak olarak tapuya şerh verilmesi kira sözleşmesine ayni hak niteliği kazandırmaz. Yer yer kamuya ait gayrimenkullerde otomatik olarak şerh verilir.

5.) Belirli Süreli veya Süresiz Kurulabilir.

Bu özelliğin, sürekli borç ilişkisi doğuran sözleşme kavramıyla bir ilişkisi yoktur. İster süreli kurulsun, ister süresiz kurulsun kira sözleşmesi sürekli borç ilişkisi doğuran bir sözleşmedir. Süreli veya süresiz kurulması sözleşmenin sona erdirilmesi açısından önemlidir. Sözleşmede süre belirtilmese de sözleşme geçerlidir. Sözleşmeyi sona erdirme belirli süreli ve süresiz sözleşmelerde farklı kurallara tabidir.

  1. KİRA SÖZLEŞMESİNİN ŞEKLİ

Kira sözleşmesi, kural olarak şekle tabi değildir. BK. Mad. 11’deki şekilsizlik esastır ama sözleşme ile ilgili şekil kuralları konulabilir. Birkaç noktada şekil mecburiyeti hatta şeklin geçerlilik şekli olduğu haller vardır:

  1. Motorlu taşıt kirası: Mutlaka yazılı şekilde yapılmalıdır. Adi yazılı şekil olabilir, resmi şekilde yapılması şart değildir.

  2. Sivil hava araçlarının kiralanması mutlaka yazılı yapılması koşuluna bağlıdır.

  3. Kamu tüzel kişilerinin gayrimenkullerinin kirası, noterde yapılmalıdır.




  1. KİRA SÖZLEŞMESİNİN UNSURLARI

Kira sözleşmesinin unsurlarını, 3 başlık halinde toplayabiliriz.

1.) Tarafların anlaşması

2.) Bir şeyin kullanılmasının devri

3.) Kira parası


1.) Tarafların Anlaşması

Genel olarak kira sözleşmesi rızaidir ve tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla kurulur. Ehliyet açısından bakıldığında;

  1. Kiralayan açısından ne tür bir ehliyete ihtiyaç vardır?

Tam ehliyetlilerin kira sözleşmesi yapmaya hak ve yetkileri vardır. Reşit, mümeyyiz ve kendi başına bir şey üzerinde tasarruf edebilen kişilerdir.

Mümeyyiz küçük veya kısıtlılar ise bir şeyi ancak kanuni temsilcilerinin izin veya icazeti ile kiraya verebilirler.

Tam ehliyetsizler adına ise ancak kanuni temsilcileri bir şeyi kiraya verebilirler. İcazet veya izin geçerli olmaz.

Evli eşlerin durumu nedir? MK daha önceleri sadece kadının kiraya verebilmek için kocasından izin almasını öngörüyordu. MK değişikliğinden sonra aile konutu kiraya verilmek isteniyorsa eşlerin ikisinin de rızası gerektirmektedir.

Bir şeyi kiraya verebilmek için o şeyin maliki olmak şart değildir ama yetkinin bulunması gerekir.

Kiraya verilen şey zamanında teslim edilmezse zamanında teslim etmemekten dolayı müspet zararın tazmini gerekir.

  • İştirak halinde ve müşterek mülkiyete konu olan şeyler nasıl kiraya verilecek?

Müşterek mülkiyet söz konusu ise paydaşların kira konusunda nasıl tasarrufta bulunacakları önemlidir. Oy ve pay çoğunluğu ile kiraya verilir. Hem oy hem de pay olarak % 50’nin üzerinde anlaşma gerekir. Kiracıya karşı bütün paydaşlar müteselsilen sorumlu olurlar. Kiracı müşterek maliklerden birine iyi niyetle ödeme yaparsa borcundan kurtulur.

İştirak halinde mülkiyette ise iştiraki doğuran sözleşme veya kanun hükmü neyse o uygulanır. Kiraya verebilmek için genellikle oybirliği aranır. Oybirliği olmadan kiraya verilmişse diğerlerinin sonradan icazeti gerekir. İcazet olmazsa sözleşme geçersiz olur.

b. Kiralayabilmek için kiracının ehliyeti nasıl olmalıdır?

Fiil ehliyeti olan her gerçek veya tüzel kişi kira sözleşmesi yapabilir.

Mümeyyiz küçük veya mahcurların yaptığı sözleşmenin geçerli olabilmesi için kanuni temsilcilerinin izin veya icazeti gerekir.

Eşlerin birlikte konutu kiralamaları halinde her ikisinin de rızası gerekir. Kiralama birlikte yapılmamış ise sözleşme geçersizdir.(MK Mad. 186) Ancak istisnai bazı hallerde eşlerden biri tek başına aile konutunu seçebilir.

1- Hâkimin veya diğer eşin izni alınmışsa,

2- Haklı bir sebebin varlığı halinde.

İkisi birlikte aile konutunu seçemezlerse ne olacak? Birlikte hareket edemezlerse hâkim kararı gerekir. Örneğin, Eşlerden biri ucuz olsun Sincan’da olsun diyor, diğeri Çankaya’da Atakule’nin yakınında oturalım diyor. Hâkim Cebeci’de olsun diyebilir.

Hâkimden izin alınmışsa eşlerden biri tek başına aile konutunu seçebilir.

  • Haklı neden ne olabilir?

Örneğin, kişinin Van’a tayini çıkmış ama eş gitmek istemiyor. Diğer bir durum ise eşten haber alınamaması durumudur. Haklı sebeplerin varlığı halinde aile konutu tek taraflı olarak seçilmiş ise diğer eş tek taraflı irade beyanıyla sözleşmeye katılabilir. Bu durum, Borçlar Hukuku sisteminde alacaklı ve borçlu sistemini bozan bir yeniliktir. Alacaklı ve borçlunun izni olmaksızın sözleşmelere müdahale mümkündür. Aile hukukundan dolayı sözleşmeye müdahale mümkün olabilir. - !!!!!!Bu tür sorular kurum sınavlarında çıkabilir.-

Eşlerden biri diğer eşin rızası olmaksızın tek taraflı olarak kira sözleşmesini feshedemez. Örneğin, Ahmet ile Ayşe ayrıldılar, Ahmet evi terk etti, Ayşe’yi ortada bırakmak için henüz boşanmadan sözleşmeyi feshedemez.

Birden fazla kiracı varsa: Örneğin, 3 arkadaş bir ev tutmuşsa. Kiralama ehliyeti bakımından müteselsiliyet esası varsa kiracılardan her biri kiralayana karşı kiranın tamamından sorumlu olur. Müteselsiliyet esası kanundan, sözleşmeden, sözleşmede hüküm yoksa taraf iradelerinden ortaya çıkmalıdır. Müteselsiliyet esası yoksa sorumluluğun ferdi olduğunu görürüz. Örneğin, bir kişi 3 odayı birbirlerini hiç tanımayan 3 kişiye ayrı ayrı kiralamışsa müteselsiliyet esası olmamalıdır. Yargıtay burada da müteselsiliyet vardır diyor ama biz Yargıtay’ın bu görüşüne katılmıyoruz.

Birden fazla kiracı varsa ve müteselsiliyet esası da varsa ihbarın kiracılardan birine yapılması yeterlidir. Müteselsiliyet esası yoksa her bir kiracıya ayrı ayrı ihbar yapılması gerekir.

Ticari kiralarda aksine hüküm yoksa müteselsil sorumluluk vardır.

2. ) Bir Şeyin Kullanılmasının Geçici Devri

  • Öncelikle niye geçici olarak devrediyoruz?

Geçicilik unsuru yoksa yapılan sözleşme bir kira sözleşmesi değildir. Geçicilik unsuru kira sözleşmesinin olmazsa olmazıdır. Kira sözleşmesi Yargıtay kararına göre en fazla 10 yıllık sürelidir. 10 yıldan fazla yapılmış ise 10 yıldan fazla olan kısım, kısmi butlanla batıldır. Belirli süreli veya süresiz olabilir. Belirli süreli sözleşme ise geçicilik unsuru nettir. Peki belirsiz süreli yapılmış bir sözleşme nasıl geçici olacak? BK. Mad. 262’de sözleşmenin feshi ihbarla sona erdirilmesi düzenlenmiştir. Sözleşme feshi ihbar sürelerine uyularak hemen sona erdirilebilir. Sürenin belirli olup olmaması önemli değildir. Süreli olursa zaten geçicilik unsuru kesindir. BK. 262. maddedeki süreler içinde yenilenmeyen sözleşme yeniden kurulmuş sayılır. Eski sözleşmenin devamı olmayan bir sözleşmedir. Yeni bir sözleşme söz konusudur.

Yeni sözleşme olmanın bazı neticeleri vardır:

  1. Eski sözleşmeye dayalı bir fesih kullanılamaz. Örneğin, “Sen eski sözleşme döneminde 2 kira ödemedin sözleşmeyi feshediyorum” diyemezsin.

2.) Yeni sözleşme artık tamamen süresiz bir sözleşmedir.

  1. Eski sözleşme döneminde verilmiş olan teminatlar artık sona ermiştir. Örneğin, memur bir kişiyi kefil göstermişseniz yeni sözleşmeye kefil olmaz. Özellikle üçüncü kişilere ait teminat verenler sona erer.

  2. Sözleşme yapma ehliyetinin de yenileme anında var olması şarttır.

Kanunun belirlenmesi: Hangi tür şeyler geçici olarak devredilebilir. Adi kirada menkul ve gayrimenkuller, hâsılat kirasında ise menkul ve gayrimenkullerin yanında haklarda geçici olarak devredilebilir.

Kullanım devri: Bu bir şahsi haktır ve kullanım devri şahsi sözleşme ile olur. Menkullerde teslim ile olur. Gayrimenkuller bakımından ise tescil ile olmaz, hukuki ve fiili teslim ile olur. Menkullerde zilyetliğin devri yolları geçerlidir. Fer’i zilyetliğin karşı tarafa devredilmesi gerekir.

Gayrimenkullerde nasıl yapılacak? Gayrimenkulün fiilen teslimi ile gerçekleşir. Gayrimenkulü temsil eden anahtar teslimi ile olur. Tapuda tescil kesinlikle olmaz.

Haklarda hakkın kullanımının devri için senede bağlanmış ise senedin teslimi şarttır. Kullanımın devredildiğinin ispatı için yazılı şekilde yapılması gerekir. Süreyle sınırlı olması da şarttır.

Şeyin kullanımının devrinin yanında süre boyunca kullanmaya elverişli tutulması da şarttır. Örneğin, Son kattaki evin çatısından sürekli sular akıyorsa ev sahibi yaptırmak zorundadır. Elverişsizlikler şeye ciddi anlamda zarar veriyorsa kiracı derhal ihbarda bulunmalıdır.


3.) Kira Parası

Kira parası unsuru kira sözleşmesinin ivazlı bir sözleşme olmasının sonucudur. Kiracının ödemesi gereken bedeldir. Adi kira sözleşmesinde genellikle para veya misli şey iken hâsılat kirasında genellikle hasılatın bir bölümüdür.

Para olduğu hallerde Türk parası olabileceği gibi yabancı para (döviz) ile kararlaştırılması da mümkündür.

Para dışında bir şey de olabilir. Örneğin, 10 ton buğday veya 3 cumhuriyet altını.

Eğer Türk parası ile kararlaştırılmamışsa kiracı paranın, ödeme günündeki Türk parası karşılığını ödeyerek borcundan kurtulabilir.

Bedel para dışında bir şey ise hukuki niteliği nedir? Kira sözleşmesinde bedel para dışında bir şey olarak kararlaştırılmışsa bunun karma sözleşme olduğunu öne sürenler vardır. Buna katılmıyoruz; çünkü hâsılat kirasında da bedel, para dışında bir şeydir.

Kira parası, kira sözleşmesinin asli unsurlarındandır. Dolayısıyla kira parası başlangıçta tespit edilmemiş olması veya belirlenebilir olmaması durumunda sözleşme kurulmamış olur.

Kira parası nasıl tespit edilecek?

  1. Başlangıçta tespiti

  2. Kira süresi içinde kira parasındaki artışların tespiti

1.) Başlangıçta Tespiti

Kira parası sözleşmenin objektif esaslı unsuru olduğu için olmazsa olmaz unsurudur. O yüzden kira parası belirlenmemiş veya belirlenebilir değilse sözleşme kurulmamış sayılır. BK. Mad. 1 anlamında taraf iradeleri uyuşmamışsa sözleşme kurulamaz. Esaslı noktaların belirlenmesinin ileriye bırakılması kural olarak mümkün değildir, ancak objektif kıstaslar belirlenerek ileride tespit edilmesi mümkündür. Örneğin, kira parası Haziran ayındaki en düşük memur maaşı kadar olsun denebilir.

Tarafların bedeli kararlaştırmamalarına rağmen sözleşme uygulanmaya başlanmışsa ne olur?

  • Kiraya veren kiracının getirdiği bedeli hiçbir ihtirazı kayıt öne sürmeden kabul ederse sözleşme başından itibaren o şartlarda kurulmuş sayılır.

Örneğin, 6 ay oturulmuş, 6 ay sonunda kiracı 600 YTL kira bedeli veriyor. Kiralayan kabul etmişse sözleşme başından itibaren kurulmuş sayılır.

  • Kiraya veren kiracının getirdiği bedele itiraz ederse sözleşme, sadece ifa edilmiş kısım için kurulmuş sayılır. Gelecek için geçersiz hale gelir.

Örneğin, kiracı 6 ay sonunda 600 lira getirdi, kiralayan benim evimin değeri bu değil derse, hâkim geçmiş dönemdeki uyuşmazlığı somut olaya göre çözer yani geçmiş dönemdeki kira bedelini kararlaştırır.

Yargıtayın konu ile ilgili içtihatları da bu yöndedir.

Peki, kira bedeli başlangıçta hiçbir sınırlamaya tabi olmaksızın serbestçe belirlenebilir mi?

Kira parası başlangıçta genel hukuk kurallarına bağlı kalınarak serbestçe belirlenebilir. Peki, nedir bu genel hukuk kuralları, sınırlamalar nelerdir?

Kira parasının belirlenmesinde sınırlamalar;

1) BK. Mad. 19, 20’ye aykırılık olmamalıdır.

Kira bedelinin başlangıçta tespitinde, bu bedelin emredici kurallara, kamu düzenine, kişilik haklarına, ahlaka, adaba aykırılık olmaması gerekmektedir. Sözleşmenin konusu da objektif bakımdan imkânsız olmamalıdır. Yani siz “Türkiye’ nin 2007 yılı gelirinin % 2’si kadar kira öde” diyemezsiniz.

2) Gabin hükümlerine aykırılık olmamalıdır.

Kiracılar zayıftır, korunmaya muhtaçtır, kiracıları koruyacak en önemli müesseselerden biri de gabindir. Bedel çok yüksek ise kiracı hâkimden indirim talep edebilir.

* Tacirler arasında gabin hükümleri uygulanmaz. Kiracı veya kiralayan tacir ise –özellikle kiracı- gabin hükümlerinden yararlanamaz. Gabin hükümlerinden tacir olmayan gerçek kişiler yararlanabilir. Yargı kararları bu yöndedir.

3) İrade fesadı halleri

İrade fesadı hallerinden biri varsa sözleşme feshedilebilir. Hata, hile, tehdit halleri söz konusuysa sözleşme feshedilebilir. Hata durumunda, hatanın esaslı olması gerekir.

Kira bedelinin bu üç sınırlamaya uyularak tespiti mümkündür. Kira parasının başlangıçta yüksek belirlenmesine karşı kiracıyı koruyan başka herhangi bir sınırlama yoktur.


2.) Kira Süresi İçinde Kira Parasındaki Artışların Tespiti.

Kira sözleşmesi, sürekli borç ilişkisi doğuran bir sözleşme olduğu için ve enflasyonist ülkelerde kira bedelleri sürekli değiştiği için kira süresince yeniden belirleme sorunu ortaya çıkmaktadır.

Türkiye’de kanunkoyucu zaman zaman kira bedellerinin belirlenmesi konusunu kanunlarla yapmaya çalışmıştır ancak Anayasa Mahkemesi bu kanunları iptal etmiş kira bedellerinin belirlenmesi konusunun yargının işi olduğunu ima etmiştir.


Kira bedellerinin Türkiye’ deki tarihsel gelişimi;

1.) 1926 yılında Borçlar Kanunu kabul edilince kira parası artışları da gabin ve irade fesadı halleri hariç serbest bırakılmıştır. En liberal ve piyasa ekonomisine en uygun düzenleme budur.

2.) 1940 tarihinde çıkarılan bir kanun ile kira bedelleri 1939 yılı halleriyle dondurulmuştur. Geriye yürüyen etkilere sahip bir kanundur.

3.) 1947 yılında çıkarılan başka bir kanunla yeni yapılarda ve tadilat görmüş yapılarda kira artış oranları serbest bırakılmıştır. Tadilat görmeyen ve yeni olmayan yapılarda kira bedeli hala 1939 tarihinde dondurulan bedelidir.

4.) 1953 tarihinde 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun kabul edilmiştir ve halen yürürlüktedir. Bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Ancak bu kanun her yerde uygulanmaz, 6570 sayılı kanun mesken ve işyeri ayrımı yapılmaksızın belediye ve mücavir alan sınırları içinde kalan her türlü gayrimenkul kirasına uygulanır. Mücavir alan sınırları içinde olmasına rağmen;

— limanlarda

— iskelelerde

— köylerde

— lojmanlarda uygulanmaz.

Mücavir alan sınırları içinde kalan bir köy varsa bu köydeki gayrimenkul kiraları hakkında borçlar kanunun adi kiraya ilişkin hükümleri uygulanır. Lojmanlarla ilgili olarak yönetmelik ve kanun hükmü yoksa BK hükümleri uygulanır. Liman ve iskeleler ile ilgili kanun veya yönetmelik yoksa BK hükümleri uygulanır.

Belediye sınırları içinde bulunmasına rağmen 6570 sayılı kanunda hüküm bulunmayan hallerde de BK’nın adi kiraya ilişkin hükümleri uygulanır. 6570 sayılı kanunun 2. ve 3. maddelerine göre 1939 yılı rayiç bedeline göre dondurulmuş olan kiralara meskenlerde % 200, iş yerinde % 400 artış yapılarak kira parası yine dondurulmuştur. Bu önemli sınırlamanın yanında 1939 yılında dondurulmayan kira bedelleri de 1953 yılının rayiciyle dondurulmuştur. % 200 ve % 400 kira artışı yapılarak dondurulan kiralar Anayasa Mahkemesi önüne gitmiş Anayasa Mahkemesi 26.03.1963 yılında söz konusu dondurulmanın mülkiyet hakkının üzerine dokunduğu için 2. ve 3. maddeleri iptal etmiştir.

6570 sayılı kanunda sadece artışların % 200 ve % 400’le sınırlandırılmasıyla kalınmamış fesih hakkı ile ilgili bazı sınırlamalar getirilmiştir.

Belirli süreli kira sözleşmelerinde fesih ihbar süreleri koymuştur. Kira sözleşmesinin bitiminden 15 gün önce fesih beyanı kiracının eline ulaşmalıdır aksi halde kira sözleşmesi aynı şartlarda yenilenmiş sayılır.

Belirli süreli sözleşmelerde artışın zımnen belirlenmesi, sözleşmenin zımnen yenilenmesi günümüzde de halen geçerlidir.

Zımnen yenileme: Kira parasının aynen veya o dönem için belirlenmiş artış miktarıyla diğer bütün şartlar aynı kalmak kaydıyla yenilenmesidir.

Zımnen Yenileme Şartları:

  1. Sürenin bitmiş olması gerekir.

  2. Süre bitmiş olmasına rağmen şey kiracının zilyetliğinde bulunmalıdır.

  3. Kiralayan kira sözleşmesinin bittiğini bilmesi ve buna ses çıkarmaması gerekir.

  4. Kira sözleşmesinin bitmesinden 15 gün önceye kadar ihbarda bulunulmamış olması gerekir.

Bütün bu şartlar mevcut ise 6570 sayılı kanuna tabi sözleşmelerde 1 yıl, BK’ ya tabi sözleşmelerde ise önceden belirlenen süre kadar uzar.

1963 yılında kanunun bazı maddeleri iptal edilince bir boşluk doğdu. İptal kararının yürürlüğe girmesinden sonra, kanun uyarınca yenilenen kira sözleşmelerinde kira parasının ne olacağı sorunu Yargıtayın 18.11.1964 tarihli içtihadı birleştirme kararıyla çözülmüştür. Yargıtay’a göre iptal kararından sonra doğan kanun boşluğunun MK mad 1’deki esaslara göre hâkim tarafından doldurulması gerekir. Yani hâkim hukuk yaratma yetkisini kullanarak bu boşluğu dolduracak ancak hâkim boşluğu doldururken yani kira parasını tespit ederken belli kurallara uymalıdır.

Öncelikle hâkim “rayiç kiraya” uymalıdır. Rayiç kira nedir? Bir kira konusu şeyin benzerlerine uygulanan kira bedeline rayiç kira denir. Hâkim olağan artışları dikkate almalı, olağanüstü artışları dikkate almamalıdır. Hâkim rayiç kirayı belirledikten sonra % 10 ile % 20 arası bir indirim yapmalıdır. Kiracı eski kiracıdır ve yeniden kiralaması düşünülemez. Örneğin, Kiracı 500 liraya oturuyor, hâkim 750 lira rayiç kira bedeli belirledi aradaki 250 liralık farktan % 10- % 20 arası bir indirim yapılarak yeni kira bedelini belirleyecektir.

Hâkim rayiç kirayı belirlerken bilirkişilere de başvurmalıdır, bilirkişiler hak ve nesafet ilkelerine uyarak karar vermelidir.

Bu kavramlar muğlâk kavramlardır, objektif kriterlere bağlanmamıştır.

Yargıtay 1992’ye kadar uygulanan bazı objektif kriterler belirlemiştir.

Enflasyon % 40’tan az olursa kira artışı % 20, enflasyon % 40 ile % 60 arasında ise kira artışı enflasyon oranının yarısı, enflasyon % 60’tan fazla olursa kira artışı % 30 oranında olacaktır.

Bu da uygulamada daha çok kiralayanları zor duruma düşürmüştür. Enflasyon % 100’leri aşmış, kiralayanlar mağdur duruma düşmüştür.

1992-1995 yılları arası Yargıtay bu sorunları görmüş ve kira artışı enflasyona endekslenmiştir. Bu da uygulamada kiracıları zor duruma düşürmüştür, enflasyon çok yüksek olunca kiracılar kiraları ödeyemez hale geldiler.

Yargıtay bu sorunu da görerek 1995 tarihinde başka bir içtihat oluşturdu. Enflasyon % 65’ten fazla olursa enflasyon oranının sadece % 65’i kadar artış yapılabilir, enflasyon % 65 ten az olursa kira artışı enflasyon oranında yapılabilir.

2000 yılında ciddi ekonomik önlemler paketi hazırlanmış, ekonomik hedeflerin tutturulabilmesi için kira parası artışıyla ilgili bir kanun çıkarılmıştır.

4531 sayılı kanuna göre sözleşmede kararlaştırılan kira paraları 2000 yılı için % 25, 2001 yılı için ise % 10 artırabilir. Ancak taşınmazın bulunduğu bölgede rayiç kira parasındaki artış bu oranların altında ise bu oranlar uygulanmaz. Ayrıca kira parasının yabancı para veya kıymetli madene endekslendiği durumlarda ayrıca yıllık artış uygulanmaz. Kira parasının artışı sınırlarının aşılması amacıyla yeniden kira sözleşmesi yapılmaz. Yeni sözleşme yapma yasağı yeni bir kira sözleşmesi yapma yasağı anlamına gelmez.

Kanun kira tespit davalarında da 2000 yılı için % 25; 2001 yılı için % 10 uygulanacağını belirtmiştir. Kanunun anayasaya aykırı olup olmadığı doktrinde tartışılmış doktrinde birçok kişi anayasaya aykırılığın bariz olduğunu ve derhal iptal edilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Ancak biz bu görüşe katılmıyoruz. Çünkü, kira parası artışları mülkiyetin özüne dokunmaksızın kamu yararı sebebiyle kısıtlanabilir. Nitekim Anayasa Mahkemesi de 1. yıl için mülkiyetin özüne dokunulmadığını ekonomik bazı hedeflerin tutturulması için sınırlamalar getirebileceğini kabul etmiş, 2001 yılı Şubat krizi ile beraber enflasyon hedeflerinin tutturulamayacağı anlaşılınca 19.07.2001 tarihinde kanunu iptal etmiştir. Bununla beraber kanunkoyucu şunu anladı ki kira parası artışları kanunla sınırlanamaz. Bu sebeple yeni Borçlar Kanunu tasarısında kira parası artışları ile ilgili yargıya geniş yetkiler tanınmıştır.

Yargıtay kira parası artışları konusunda yeni içtihatlar üretmeye başladı __özellikle 3. Hukuk Dairesinin bununla ilgili önemli kararları vardır.

  1. Kira sözleşmesinde artış oranı varsa bu oran uygulanır.

  2. Taraflarca kira parası artış oranı belirlenmemişse ilk üç yıl için Üretici Fiyat Endeksi oranında artış yapılır. İlk üç yıldan sonra hakkaniyet gereği bir kira bedeli belirlenir.

Birkaç dönem sonra taraflarca kira parasının belirlenmesi günlük hayata pek uymaz, taraflar arasında şartlar çökmüşse kira bedelinin yeni şartlara uyarlanması davası açılabilir.

Uyarlama davası açılabilmesi için bazı şartlar aranır:

1) Kira süresi boyunca şartların objektif ve olağanüstü değişmesi gerekir.

  • Olağanüstülük ve objektiflik nedir?

Örneğin, Bir semtte kiraladığınız evin kira bedeli o yere otoban veya çocuk parkı yapılması sebebiyle çok fazla artmış olabilir veya deprem sebebiyle düşmüş olabilir. Herkes için geçerli sebeplerdir.

2) Bu değişim nedeniyle işlem temeli çökmüş olmalıdır.

Tarafların amaçladıkları objektif şartların kaybolduğu anlamına gelir.

Örneğin, 600 lira maaş alan biri ben en fazla 300 lira ödeyebilirim demiş ve sözleşme kurulmuş, bir sene sonra rayiç 700 liraya çıkarsa işlem temeli çökmüş olur.

3) Edimler arası denge aşırı bozulmuş olmalıdır.

4) Uyarlamanın aksine sözleşmede bir hüküm bulunmamalıdır.

5) Davacı, şartların değişimine kendi kusuruyla kendi neden olmuş olmamalıdır. Şartların değişmesi davacıya isnad edilemeyen bir nedenden ileri gelmiş olmalıdır.

6) Şartların taraflarca hiç öngörülmemiş olması gerekir. Objektif anlamda öngörülmezlik söz konusu olmalıdır.

7) Kira sözleşmesi sürekli borç ilişkisi doğuran bir sözleşme olduğu için henüz edimlerin ifa edilmemiş olması gerekir.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39

Add document to your blog or website

Similar:

KİRA SÖZLEŞMESİ iconMüvekkilim davalı ile, Sok adresinde bulunan evi için …/ / tarihli yıllık aylık kira bedeli Amerikan Doları olan bir kira sözleşmesi imzalamışlardır

KİRA SÖZLEŞMESİ iconDavalı mülkiyeti müvekkilim ait ve, ili, ilçesi sokak No: …/… adresinde bulunan dairede …/ / başlangıç tarihli kira sözleşmesi gereğince kiracı olarak oturmakta ve halen aylık TL. kira ödemektedir

KİRA SÖZLEŞMESİ icon1. KİRA SÖZLEŞMESİ (BK. m. 299- 387)

KİRA SÖZLEŞMESİ icon1. KİRA SÖZLEŞMESİ (BK. m. 299- 387)

KİRA SÖZLEŞMESİ iconKira sözleşmesi

KİRA SÖZLEŞMESİ iconOFİS KİRA SÖZLEŞMESİ

KİRA SÖZLEŞMESİ iconÖZEL DEPO KİRA SÖZLEŞMESİ

KİRA SÖZLEŞMESİ iconNOLU ODAYA AİT KİRA SÖZLEŞMESİ

KİRA SÖZLEŞMESİ iconAÇIK ALAN ARAZİ KİRA SÖZLEŞMESİ

KİRA SÖZLEŞMESİ iconAÇIK DEPOLAMA SAHASI KİRA SÖZLEŞMESİ

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page