Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’




Indir 20.84 Kb.
TitleÖlçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’
Date conversion19.12.2012
Size20.84 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://80.251.40.59/science.ankara.edu.tr/ozturk/Dersler/ist101/Olcme.doc
Ölçme

Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ...) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’den geçmektedir. Bir tavla zarı atılışında, zar atıldıktan sonra üst yüzeydeki noktaları sayma işlemi bir ölçmedir. Zara bakıp da beyaz olduğunu söylemek, zarın rengi ile ilgili bir ölçmedir. Zar ile ilgili; küp, küçük, 10 gram, 50 kuruşluk gibi söylenenler, zardaki şekil, hacim, kütle ve fiyat özellikleri için birer ölçme değeridir (ölçümdür). Bu zarı iki yaşındaki bir çocuğa versek bu özelliklerden hangileri ile ilgilenir ve ölçer. Eline bile almaz demeyin. Çocuklar her şey ile ilgilenir. Tavla oynayan birisi, üste gelen yüzeydeki nokta sayısı dışında, saydığımız bu özelliklerden hiçbirisi ile ilgilenmez. Oyununa bakar (karar vermek kolay değildir, Oyunlar Teorisi ve Karar Teorisi derslerini ilerde göreceksiniz, bu derslerde tavla veya başka bir oyun öğreneceğiz diye de umutlanmayın). Zarların kendisi onu pek ilgilendirmez. Oyuna başlamadan önce zarlara bile bakmamıştır. Kendisi veya rakibi zar tutmaya başlayınca aklı zarlara takılır. Tutmadan da zarı nasıl atacaksın ki? Eskiler fincan ile atarmış. Her zarın kendine mahsus bir rasgeleliği vardır. Nasıl ölçülecek? Rasgeleliğin ölçüsü nedir? Bütün tavla zarlarının kütleleri, hacimleri, rasgelelikleri aynımıdır? Ölçer bakarız. Kütle ölçmek için terazi kullanırız. Hacim ölçmek için ölçekli su kabı kullanabilir veya küp şeklindeki zarın kanar uzunluğunu ölçüp hacmini hesaplarız. Rasgelelik ile ilgili nasıl bir ölçü kullanacağız? Bunun adı Olasılık Ölçüsü olsa gerek. Bu sömestre öğreniriz. Şimdilik üzerinde durmayın.

Ölçme başlı başına bir iştir. Bu isim altında kitaplar, bilim dergileri, üniversitelerde bölümler bile vardır. Elektroniğin de katkısıyla geleceğin mesleklerinden biri olacağı söylenebilir.

Sıcaklık ölçmeyi göz önüne alalım. Sıcaklık nedir? Bu soru bir tarafa, sıcaklığı ölçmek için içine civa konmuş ve civanın genişlemesine bağlı olarak sıcaklığı gösteren skalası bulunan, adına termometre denen bir alet kullanılmaktadır. Arabalarda, metal çubukların direncine bağlı olarak, elektrik akımına göre sıcaklığı ölçen aletler vardı. Şu anki arabalarda sıcaklık nasıl ve ne ile ölçülmektedir? Ben de bilmiyorum. Zaman ölçümünde kullanılan aletleri (kum saati, güneş saati, sarkaçlı duvar saati, yaylı masa veya kol saati, kristalli kol saati, dijital kol saati,...) ve çalışma prensiplerini göz önüne getirip tarihi gelişimine bakarsak bilimdeki gelişme ile paralellik görürüz. Kütle ölçümü için de benzer şey söylenebilir. Gittikçe ölçme aletlerinin çalışma prensipleri elektroniğe dayanmaktadır. Ölçme gittikçe elektronikleşmektedir denebilir. Daha önceleri ölçü aletlerinin hassasiyetinden dolayı ölçülemeyen ve nasıl ölçüleceği bilinmeyen birçok özellik elektroniğin sayesinde ölçülebilmektedir.

Ölçümler analog veya dijital olarak yapılmaktadır. Sıcaklığı analog olarak ölçen termograflar, hava basıncı için barograflar, yer hareketleri için sismograflar görmüşsünüzdür. Veriler fonksiyon grafiği gibi bir takım çizgilerdir. Bunları, dijital ölçümlerin bilgisayar tarafından çizilmiş grafikleri ile karıştırmayın.

Eğitim, ekonomi, psikoloji ve diğer bilim dallarında da ölçme çok önemli bir yer tutmaktadır. Eğitim fakültelerinde en önemli derslerden birisi ölçme ve değerlendirmedir. Türk İstatistik Kurumunun yaptığı işlerden birisi de enflasyonu ölçmektir. Enflasyon nedir? Nasıl ölçülmektedir?

Zaman nedir ve nasıl ölçülmektedir? Kütle nedir ve nasıl ölçülmektedir? Ağırlık nedir ve nasıl ölçülmektedir? Sıcaklık nedir ve nasıl ölçülmektedir? Isı nedir ve nasıl ölçülmektedir? Enflasyon nedir ve nasıl ölçülmektedir? Cinsiyet nedir ve nasıl ölçülmektedir? Zekâ nedir ve nasıl ölçülmektedir? Tansiyon nedir ve nasıl ölçülmektedir? ... Bu soruların muhatabı İstatistikçiler değildir. Sıcaklık nedir ve nasıl ölçülür, sorusunun cevabını fizikçiler verecektir. Ancak, belli bir olgudaki bir özellik ile ilgili arda arda yapılan ölçümler ve satır satır aşağıda yazılı,

0.7207 1.0737 0.3658 0.4106 0.5639 0.6869 1.4974 0.7690 1.2768 0.9359 0.8753 1.3371

1.1267 1.4591 0.7774 1.0750 1.2342 0.7938 1.0189 0.8237 0.4012 0.7098 0.1270 0.9194

0.1781 0.7967 0.6916 0.3159 0.2754 0.6363 1.4314 1.5290 0.9263 1.7743 1.6069 1.0835

1.7167 1.5825 1.4593 1.4617 1.3714 1.2978 2.0561 1.2450 2.0504 1.4586 1.7536 1.9208

1.0285 0.9597 1.0414 0.6994 0.9837 0.6258 1.3832 1.5992 0.7406 1.3029 0.8812 1.1433

1.0665 1.2642 1.5537 1.4120 1.6368 2.4376 2.0071 2.2215 1.8825 1.8735 2.0548 2.7635

2.8020 2.0944 2.8654 2.5372 2.6346 2.1712 2.1099 1.8216 1.5170 1.6463 1.5072 2.1879

1.3595 1.2327 1.5912 1.9423 2.1749 1.9402 1.5812 1.8343 1.8561 1.7449 2.2521 2.6248

2.1767 2.9703 3.2707 3.1016 3.2384 2.7455 2.7356 2.8152 3.2582 3.4959 3.1127 2.9646

3.1987 3.0771 2.8639 2.7873 2.8619 2.9445 2.4052 2.6944 2.4940 2.1529 2.5213 2.2521

2.8854

gözlemlerini analiz etmek İstatistikçilerin görevidir. Yatay eksende gözlem sırası, düşey eksende gözlenen değer olmak üzere aşağıdaki gibi bir grafik çizilebilir.




Böyle bir veri nereden gelmiş olabilir? Tıp, ekonomi, iklim, jeofizik,...veya başka bir alandan gelmiş olabilir. İstatistikçi için fark etmez. Bu veriden çıkarılacak sonuçlar, ilgili alanın bir problemini çözecektir, İstatistiğin değil. İstatistikçi “sonuç çıkarım” probleminin kendisi ile uğraşmaktadır. Bununla birlikte, İstatistikçi, çevresinden kopuk, diğer bilim dallarından habersiz yaşayamaz. Her insan gibi, doğal olarak, genel kültür mahiyetinde birçok şey hakkında bilgisi vardır. Ancak bir İstatistikçinin, İstatistik ile beraber Matematik ve Bilgisayar Programlama bilgileri iyi bir düzeyde olmalıdır. Bunların üçünün de gerçek dünyada bir konusu yoktur. Ancak, deneysel bilimler ve başka birçok alanda aklımızın gücü bu üçlünün düzeyine bağlıdır.

Gerçek dünyadan kendine konu edinmiş fizik, kimya, biyoloji, jeoloji, astronomi, ekonomi, sosyoloji, psikoloji, ... gibi bilim dallarının ilgilendiği olgu ile teması ölçme vasıtasıyla olmaktadır. Ölçme ne demektir ve nasıl yapılmaktadır? Ortaöğretimdeki Fizik derslerinden hatırladığımız kadarıyla MKS diye bir ölçü sistemi vardı. Bu sistemde uzunluk için metre, kütle için kg ve zaman için saniye diye birimler vardı. Ayrıca bu ölçümleri yapacak aletler söz konusuydu.

Uzunluk için standart olarak alınan bir birim ve bunun alt birimleri kullanılarak oranlama düşüncesi ile istenilen bir hassasiyete kadar ölçümler yapılmaktadır. Çubuklar veya şeritler üzerine sıfırdan başlayarak birimin katları ve alt birimleri işaretlenerek uzunluk ölçen ve “çubuk metre” , “şerit metre” gibi isimler taşıyan aletler yapılmaktadır. Bazı dürbünler uzaklık da göstermektedir. İçlerinde nasıl bir alet vardır? Kütle için de standart bir birim alınmakta ve oranlama düşüncesi ile ölçümler yapılmaktadır. Kütle ölçen kefeli teraziler, yerçekimi kuvveti (ağırlık) ile ilgili moment eşitlenmesi düşüncesi üzerine kuruludur. Bir parantez açalım (Ağırlık nedir ve nasıl ölçülür? Domates satın alırken ve “2 kg domates” derken kütle mi, yoksa ağırlık mı kastediliyor? Ya, “2 kilo domates” derken?). Gazların kütlesi nasıl ölçülmektedir? Uzunluk, hacim, kütle, ağırlık ölçümlerinde standart bir birim ve bu birime göre oranlama söz konusudur. Böyle yapılan ölçümlere Oran Ölçeği’nde yapıldı denir.

Zamanı ölçmede farklı bir yol izlenmektedir. Zaman için başlangıcı ve sonu belli bir aralık (zaman dilimi) alınıp ve bu aralığın kendisi veya eşit parçalara bölünmüş bir parçası birim olarak alınmaktadır. Sıcaklık ölçmede de benzer bir yol izlenmektedir. Örneğin, deniz seviyesinde suyun donma sıcaklığı 0, kaynaması 100 sayısına karşılık getirilip, (0,100) aralığının yüzde birlik bir parçası ile Celsius diye isimlendirilen bir birim oluşturulmaktadır. Bu birim ve alt birimleri ile (0,100) aralığının kendisi ve dışı ölçeklendirilmektedir. Sıcaklık ölçmede negatif değerler de çıkmaktadır. Bu şekilde oluşturulan bir ölçeğe Aralık Ölçeği (Interval Scale) denir.

Uzunluk, hacim, kütle, ağırlık ölçmede Oran Ölçeği (Ratio Scale), zaman ve sıcaklık ölçmede Aralık Ölçeği (Interval Scale ) kullanıldığı önceki paragraflarda söylendi. Oran Ölçeği ile yapılan ölçmelerde negatif değer olmaz, sıfır “yok” anlamına gelir. Aralık Ölçeği’nde böyle değildir. Her iki ölçekte; daha büyük değer ölçülen şeyin daha büyük olduğu anlamına gelmektedir. Örneğin, 2 kg domatesin kütlesi 1 kg domatesin kütlesinden büyüktür, olarak ölçülen suyun sıcaklığı olanın kinden fazladır. Her iki ölçekle yapılan ölçmelerde elde edilen değerlerdeki (sayılardaki) sıralama, ölçülen özellik için de geçerlidir. Ancak, olarak ölçülen suyun sıcaklığı olarak ölçülen suyun sıcaklığının iki katıdır denemez. Oranlama Ölçeği’nde böyle değildir, örneğin 2 kg olarak ölçülen domatesin kütlesi 1 kg olarak ölçülen domatesin kütlesinin iki katıdır.

Renkler için “beyaz-siyah-mavi-yeşil-sarı-kırmızı-kahverengi” gibi bir ölçek oluşturup baktıklarımızı bunlardan birisi ile isimlendirmekteyiz. Böyle bir ölçeğe İsimlendirme ya da Sınıflandırma Ölçeği (Nominal Scale) denir. Böyle ölçülen renkler için sıralama ve oranlamadan bahsedilemez. Ancak, renkler dalga boylarına göre değerlendirilirse bir sıralama söz konusu olabilir. İsimlendirme Ölçeği ile yapılan ölçümler için sıralama da söz konusu ise böyle bir ölçeğe Sıralama Ölçeği (Ordinal Scale) denir.

Bizim küçüklüğümüzde oda sıcaklığı, “soğuk-ılık-sıcak” ya da “buz gibi-soğuk-ılık-sıcak-hamam gibi” olarak ölçülmekteydi. Ölçümler Sıralama Ölçeğinde yapılmaktaydı. Alet olarak da genellikle çocuklar (burunlarının kızarıklığı, sırtlarının terlemesi, titremeleri, ...) kullanılıyordu. Şimdi her çocuk odasında Termometre var. Sıcaklık Aralık Ölçeğinde ölçülmektedir. Üstelik nesnel.

Aralık ve Oranlama Ölçeğinde yapılan ölçümler Sınıflama ve Sıralama Ölçeğinde yapılan ölçümlere göre daha hassas olmaktadır. Belki bu sebepten dolayı Sınıflama, Sıralama, Oran, Aralık Ölçek’leri yerine Sınıflama, Sıralama, Oran, Aralık Düzeyleri deyimi kullanılmaktadır. Ölçme yapanlar, kendi ihtiyacını karşılayacak şekilde bir ölçme düzeyi seçmekte ve imkânlar çerçevesinde bir alet kullanmaktadırlar.

Gerçek dünyadaki olguları anlama-anlatma, yani olguları modelleme çerçevesinde ölçme çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu dersin başında, olgu ile temas ölçme’den geçmektedir, demiştik. Ölçme yapmak için bir ölçeğe ve ölçülecek özelliğe karşı duyargaç (sensör) bulunduran bir alete ihtiyaç vardır. Ölçme kolay değildir. Hele sizin İstatistik bilginizi ölçmek hiç de kolay olmamaktadır.

Add document to your blog or website

Similar:

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconAklımız ile gerçek dünyadaki olguları anlamak ve anlatmak, yani modellemek isteriz. Modelleme, olguyu konu edinen bilim dalının yöntemleri çerçevesinde

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconSICAKLIK ÖLÇME YÖNTEMLERİ

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ icon1 Temel Kavramlar: Ölçme, Değerlendirme, Ölçüt, Ölçüm, Ölçme Aracı, Değişken v b. 2

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconDiğer bütün bilim alanları ile ilişkisi olan "Metroloji", Ölçme sistemleri ve birimlerle ilgili ölçme bilimidir

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ icon1 Ayarlanabilir ölçme ve kontrol aletleri: Mikrometrelerin,Komparatörlerin çeşitlerini ve ölçme prensiplerini kavrar ve çeşitli ölçmeleri yapar. 2

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconÖlçme ve Birimler: Ölçme, Birimler, Boyut analizi; Vektörler: Vektör ve skaler nicelikler, Koordinat sistemleri ve referans çerçeveleri; Kinematik: Tek boyutlu

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconEndüstriyel bilgisayarlar, bilgisayar içi hızlı data ölçme ve kontrol kartları, sinyal işleme ve ölçme modülleri, endüstriyel haberleşme, pc tabanlı haberleşme

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconKâinattaki tüm olaylarda ısı ve sıcaklık kavramlarının olmadığı hiçbir olay yok gibidir. Isı ve sıcaklık, canlılar için de çok önemlidir. Çünkü çok düşük

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ iconÖdevin amacı: Belirli bir zamanı, farklı zaman ölçme birimlerini kullanarak ifade eder. Sınıf Düzeyi

Ölçme Aklımız ile gerçek dünyadaki olguları (nesne, olay, süreç, zaman, sıcaklık, ) anlamak isteriz. Olgu ile temas ölçme’ icon1. Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark yükselti ile doğru orantılıdır

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page