KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ




Indir 57.13 Kb.
TitleKATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ
Date conversion27.05.2013
Size57.13 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.agr.ege.edu.tr/depo/teknik_brosur/halilbeyliprojesi.doc
EGE ÜNİVERSİTESİ

TARIMSAL UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ


Teknik Bülten: 34 Ocak-1999

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ



Prof. Dr. Tayfun ÖZKAYA

Dr. Buket KARATURHAN Dr. Murat BOYACI


Dünya’da ve Türkiye'de geleneksel araştırma, kırsal kalkınma ve kırsal yayım yaklaşımlarında yaşanan başarısızlıklar yeni arayışlara yol açmıştır. Geleneksel yaklaşımlarda çoğunlukla merkezden ve yukarıdan aşağıya doğru bir akış söz konusudur. Veri toplamada ise çoğunlukla anket yöntemi kullanılmakta ve derlenen veriler uzun süre sonunda işlenerek rapor haline getirilmektedir. Süreçte; araştırma konuları ve hipotez seçiminde, önerilerin belirlenmesinde kırsal kesimin katılımı çok az olmakta; bazen ise hiç olmamaktadır. Bu dışlayıcı süreçle belirlenen gündem ve hedefler çoğu zaman kırsal kesimin gereksinimleri ve öncelikleri ile uyuşmamaktadır. Elde edilen bazı sonuçların ise uygulamaya aktarılması ya hiç olmamakta ya da çok geç olmaktadır. Türkiye’deki araştırma ve yayım yaklaşımlarında ağırlıklı olarak dışlayıcı süreci içeren “geleneksel teknoloji transferi” anlayışı hakimdir. Bu anlayış kırsal kalkınma çabalarının başarısını azaltmaktadır.


Sözü edilen sorunlara çözüm olarak gelişmekte olan ülkelerde 1990’larda geliştirilmiş olan “Katılımcı Kırsal Değerlendirme” (KKD) (Participatory Rural Appraisal, PRA); toplumlara, kendi hayat ve koşullarının bilgisini paylaşma, bilgi üretme, analiz etme, planlama ve eyleme geçme gücünü kazandıran bir yaklaşım olarak ortaya çıkmıştır. Yaklaşımın son yıllarda mekan ve konu olarak uygulanmasındaki genişleme; PRA’nın Participatory Reflection and Action (Katılımcı Düşünme ve Eylem) olarak adlandırılmasına yol açmıştır.


Katılımcı Kırsal Değerlendirme Yaklaşımı İle ilgili Bilgiler


1980’lerde geliştirilmiş ve uygulanmış Hızlı Kırsal Değerlendirme (Rapid Rural Appraisal) (RRA) 1990’larda KKD şeklinde çevrilerek hızla gelişmiş ve yayılmıştır.


KKD’nin Kökleri:


Çeşitli yöntem ve yaklaşımlardan evrilen KKD'nin kökleri; aktivist katılımcı araştırma, agro ekosistem analizi, uygulamalı antro-poloji, çiftçilik sistemleri araştırması, hızlı kırsal değerlendirme olarak sıralanabilir (Chambers, 1992).


halka gidin onlarla konuşun


onlarla yaşayın ve onları sevin


onların bildikleri ile başlayın


elindekilerle birşeyler yapın


ve en iyi önderlerle


iş tamamlandığında


halk diyecektir ki:


"bunu kendimiz yaptık"


Lao Tsu

HKD’den KKD’ye geçiş:


1980’lerin ortalarında “katılım” ve “katılımcı” sözcükleri HKD sözlüğüne girmeye başlamıştır. Cornel Üniversitesi, 1970’lerin sonundan 1980’lerin başına kadar (USAID desteği kesilene dek) Rural Development Participation Review adlı bülteni yayınlamıştır. Michael Cernea‘nın “Putting People First” (Halkı En Öne Almak) (1985) adlı kitabın-da katılım tekrar gündeme gelmiştir. Khon Kean Uluslararası Konferansı'nda (1985) katı-lım HKD ile bağlantılı olarak konuşulmaya başlanmıştır. Konferansta yedi tip HKD belirlenmiştir. Katılımcı HKD bunlardan biridir. Buradaki temel amaç, dışardan gelenlerin (yayımcı, araştırmacı, sosyolog, antropolog vb.) katalizör rolü üstlenmesi ile toplum duyarlılığının kışkırtılması olmuştur. 1988’de IIED (International Institute for Environment and Development; Uluslararası Çevre ve Kalkınma Enstitüsü) grubu tarafından, Katılımcı HKD, HKD yöntemlerinden sayılmıştır. Diğerleri araştırmacı HKD, konusal HKD ve değerlendirme HKD'si olarak belirtilmiştir (McCracken, 1988).


1988’de Kenya ve Hindis-tan'da parelel gelişmeler yaşanmıştır. Kenya’da Ulusal Çevre Sekretaryası Clark Üniversitesi ile işbirliği yaparak, Machakos Bölgesi'nde bir HKD çalışması yürütmüştür. Daha sonra bu çalışma köy kaynaklarını geliştirme planına öncülük etmiştir (Kabutha, 1988). Bu yaklaşım, Katılımcı Kırsal Değerlendirme olarak tanımlanmış ve kullanılan yöntem iki el kitabında özetlenmiştir. Yaklaşık aynı tarihlerde Ağa Han Kırsal Destek Programı (Hindistan) katılımcı HDK’yi geliştirmek amacı ile IIED’den yardım talep etmiştir.


Jennifer Mccracken, Ağa Han Kırsal Destek Programına Eylül ve Ekim 1988’de dört hafta danışmanlık yapmıştır. Bu dönemde KKD üreticilerce ve program kadrosu ile iki köyde yürütülmüştür (Mc Cracken, 1988). Değişik şekillerdeki Kenya ve Hindistan deneyimleri KKD’yı anlamak ve geliştirmek için çekirdek olmuşlardır.


Hindistan’da bu konuda sivil toplum kuruluşları (STK) başta olmak üzere bir yenilik patlaması olmuştur. Actionaid, Activists for Social Alternatives, Trichy, Aga Khan Rural Support Programme (Hindistan’da), Krishi Gram Vikas Kendra, Ranchi, Myrada, Seva Bhrati, Speech ve Youth For Action gibi STK’lar Dünya’da öncü rol oynamışlardır.


KKD’nin tanımı: KKD; kırsal kesimdekilerin birbirleri ve dışarıdan gelen uzmanlar arasında etkileşimi içeren, kırsal kesimin bilgilerini, deneyimlerini ve koşullarını paylaşan, analiz eden ve sonuçta bir plan ve eylem hazırlayan katılımcı süreçtir. Bu süreçte; kırsal kesim kendi koşullarını dikkate alarak plan hazırlamakta, eylem kararları alıp, sonuçlarını değerlen-dirmektedir. KKD bir grup yaklaşımı olup, yöntem ve davranışlar demetidir. HKD’den evrilmesi ile birlikte, yerel halkı güçlendirme sürecine ağırlık vermesi ondan ayrılan yönüdür. HKD ise, yerel toplumun dışındakilerin bilgi toplamak için kullandıkları bir araç olmaktadır. KKD'da dışarıdan gelenler kolaylaştırıcı olmaktadır. Kolaylaştırıcının amacı, halkın araştırma, soruşturma ve analiz yapmasına olanak sağlamaktır. HKD'de ise dışarıdan gelenlerin öğrenmesi daha ağır basmaktadır. KKD yerel halkı; kendi analizlerini yapabilmesini, çoğu zaman da planlayarak eyleme geçebilmesine muktedir kılmayı amaçlamaktadır.


HKD ve KKD nin paylaştığı ilkeler


•Öğrenmenin tersine çevrilmesi: Doğrudan kırsal kesimden yüz yüze öğrenilir. Yerel fizik, teknik ve sosyal bilgi kazanılır.


•Hızla ve gelişen bir şekilde öğrenme


•Yanlılıkları dengeleme: Gevşemiş olarak, acele etmeden, söylev verme yerine dinleyerek, yeni konu-lara geçmeden konuları tekrarla-mak, empoze etmeyerek, yoksullar ve kadınları işin içine katarak, grubun ilgi ve önceliklerini öğrenerek davranılır.


•Enformasyonda optimizasyon: Hangi enformasyonun gerekli olmadığının bilinmesi olup, bu “optimal bilgisizlik” olarak da adlandırılmaktadır.


•Saçayağı oluşturma: (triangulation) Birden fazla bilgi kaynak ve/veya soruşturmacı kullanarak elde edilen bilgilerin kontrolü yapılır.


•Farklılaşmayı aramak: Ortalamalar yerine farklılıklar ortaya konur. Avusturalya’da “maksimum farklılık" veya farklılığı maksimize etmek enformasyon zenginliği olarak tanımlanmıştır.


KKD’ de vurgulanan ek ilkeler


•Kolaylaştırma: Kırsal kesimin araştırmasını, analiz etmesini, sunmasını ve öğrenmesini kolaylaştırmaktır. Böylelikle halk sonuçları sunar, sahip çıkar ve öğrenir. Durum “değneği (kalemi, tebeşiri) halkın eline verme” şeklinde de açıklanabilir. Bu ilkede; dışardan gelenler süreci başlatır ve sonra arkaya oturur veya uzaklaşırlar, grupta bulunanlarla karşılıklı görüşme yaparak süreci kesmezler.


•Özeleştiri ve sorumluluk: Bunun anlamı kolaylaştırıcıların sürekli olarak kendi davranışlarını incelemeleri ve daha iyi yapmaya çalışmalarıdır. İlke, hatayı kucaklamayı içerir. Hata daha iyisini yapmayı öğrenmek için bir fırsat olarak görülüp, kabul edilir. Herkes, her zaman en iyi olacak şekilde kendi değerlendirmesini yapmalıdır. Bu; kişinin katı kurallara bağlanmak yerine, kişisel sorumluluğu kabul etmesidir.


•Paylaşma: Kırsal halkın kendi arasında, onlarla kolaylaştırıcılar arasında, değişik kolaylaştırıcılar arasında enformasyon ve düşünceleri, değişik kurumlar arasında da eğitim ve deneyimleri paylaşmak olarak düşünülmektedir.


KKD’de kullanılan yöntemler


Görsel analizler: Katılımcı haritalama ve model yapma (doğal kaynaklar haritası ve sosyal harita vb.), hava fotoğrafları analizi, mevsimlik takvimler, günlük faaliyet çizelgeleri, trend analizleri, zaman grafikleri ve kronolojiler, matriks puanlama, tercih sıralaması, diyagramlar (Venn, ağ vb.), akış şemaları gibi.


Görüşme ve örnekleme: Yarı biçimlenmiş görüşmeler, grupla arazi yürüyüşleri, varlıklılık sırala-ması, doğrudan gözlem, ilgi grupları, anahtar bilgi kaynakları, etnotarih ve olası beklentiler, matriksler, geleneksel uygulamalar ve inançlar.


Grup ve takım dinamikleri: Ekip anlaşmaları, tartışma oturumları, hızlı rapor yazımı, işlere katılım (yerel etkinliklerde yer alma), paylaşılmış sunuşlar, notlar ve günlükler.


KKD’nin bulguları (Chambers,1992)


a) Köylülerin bilgi düzeyi ve başarma güçleri: Köylüler harita çıkarma, model yapma, sayısallaştırma, sıralama, derecelendirme ve diyagram yapma gibi konularda dışarıdan gelenlerin tahmin edemeyeceği ölçüde becerilere sahiptir. Çeşitli çalışmalar sırasında eğitimsiz insanlar bile bu becerileri göstermişlerdir.


b) Rahat, dostça ilişkiler: Dışardan gelenlerle kırsal halk arasında rahat ve dostça ilişkiler sürecin başlarında kurulmalıdır. Köy kökenli bir profesyonel dahi bu ilişkiyi kuramayabilir. Ayrıca, bu ilişkileri kurabilmek için antro-pologların yaptığı gibi köyde uzun süre yaşamak da gerekmez.


c) Diyagram çizme ve görsel paylaşım: Diyagram çizme ve görsel paylaşım birçok KKD çalışmasında ortak unsurdur. Soru formu ile yürütülen bir çalışmada bilgi dışardan gelen tarafından derlenir. görüşülen kişinin sözlerinden kağıt üzerine bilgi aktarılır. Öğrenme tek taraflıdır. Bilgi kişisel ve özeldir. Sınanamaz ve anket yapan tarafından sahiplenilir. Buna karşılık; bir harita, model, diyagram veya birimlerin (taş, tohum, küçük meyveler vb) sıralama, puanlama, sayma veya sayısallaştırma için kullanılmasındaki görsel paylaşım herkesin ne yapıldığını görmesine olanak tanır. Böylece, bilgiler sınanabilir, tartışabilir, değiştirebilir. Herkes birbirini kontrol eder ve düzeltir. Öğrenme artan şekilde gelişir. Bilgi; görülebilir, yarı-geçici ve kamusaldır, kontrol edilebilir, sınanabilir, eklenebilir, katılanlarca sahiplenilebilir.


d) Aşamalı olma: Katılımcı yöntemler aşamalıdır. Örneğin katılımcı haritalama ile köylüler bir değil, birkaç harita çizerler. Yeni ve tamamlayıcı bilgi sunulur. Katılımcı kaynak haritası arazi yürüyüşleri yapmak için kullanılabilir. Arazi yürüyüşleri problem ve olanakların belirlenmesi ve tartışılması için kullanılır. Bunları da listeleme ve seçeneklerin sınırlanması aşaması takip eder.


e) Dışardan gelenlerin eğitimi ve tekrar uyumlaştırılması: Eğitim değişik uzunluklarda olabilmektedir. Yüz yüze eğitim esastır. Dershane, öğrenmede kısıtlayıcı iken, arazideki eğitimler özgür bir ortam sağlar. Bu durum dışarıdan gelenler için, eğitimde algılama ve eylemde değişiklikleri kolaylaştırmaktadır. Söylev verme yerine dinleme, hataları kucaklama, özeleştiri yapa-bilme, kendi kendine katılımcı olma gereklidir.


f) Paylaşma ve KKD’nin yayılması: KKD uygulamada üç temelde anlaşılır. Bunlar; yöntemler, davranış ve eğilimler ile paylaşımdır. Yöntemler en önemli unsur olup, dışarıdan gelenlerin davranış ve eğilimleri en az onlar kadar etkilidir. KKD'de bilgilerin paylaşılmasının artan önemi vardır.


KKD’nin uygulandığı Alanlar: Her gün genişlemekle birlikte, en çok uygulama alanları; doğal kaynakların yönetimi, tarım, eşitlikle ilgili programlar, kadın sorunları, sağlık ve beslenme gibi konular şeklinde özetlenebilir.


KKD’nin karşılaşacağı tehlikeler ve Sınırlayıcıları:


KKD büyük bir potansiyele sahip olmasına rağmen, kırsal kalkınma ve çevre koruma ile ilgili tüm problemleri yanıtlayamaz. Gerçekçi olmayan beklentilerden ve hayal kırıklıklarından kaçınmak isteniyorsa sınırlayıcılar dikkate alınmalıdır (Chambers, 1992).


Sınırlayıcılar; başlangıç prob-lemleri, maymun iştahlılık, acelecilik, şekilcilik, rutinleşme, sahiplenme / alan zaptetme çabaları, güçlendirmenin politik çıkarlara karşıtlığı şeklinde listelenebilir.


KIRSAL KALKINMADA ÇİFTÇİ KATILIMININ ÖNEMİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA: HALİLBEYLİ KÖYÜ ÖRNEĞİ


Bu araştırma-uygulama çalış-ması ile Türkiye'de ilk kez “Katılımcı Kırsal Değerlendirme” (KKD) (Participatory Rural Appraisal, PRA) yaklaşımı kullanılarak İzmir İli Kemalpaşa İlçesinin Halilbeyli Köyünde kırsal kalkınmayı engelleyen etkenler üreticilerle birlikte araştırılmış, aynı zamanda üreticilerce alınan kararlar kendileri tarafından hayata geçirilmiştir.


Çalışmanın esas materyali haftada bir düzenlenen KKD oturumlarında elde edilmiştir. Erkeklerden ve kadınlardan sekiz-on kişilik iki grup oluşturulmuştur. Her hafta ayrı bir konu ele alınmıştır. KKD’nin en önemli özelliklerinden olan görsel materyaller matriks, harita vb. üreticilerce beraberce işlenmiştir. Böylece, anket yöntemi ile daha uzun sürede elde edilecek veriler kısa sürede katılımcılarca görsel materyale işlenmiştir.


Altı ayda alınan sonuçlardan bazıları şöyledir: Köyde şap aşısı yaptıranlar %50’den %80’e, sağım makinalarına bakım yaptıranlar %1-2’den %100’e, silaj yapanlar %3’den %15’e çıkmış; kooperatif, süt soğutma tankı almayı planlamıştır Kadın hastalıkları ve beslenmede bilinç düzeyinin yükselmesi, katılım-cıların kendilerine güveninin artması, kadının statüsünün yükselmesi, kadınların hayvancılık ve diğer konularda eşleri ile tartışmaya ve süt paralarından pay istemeye başlamaları da diğer gelişmelerdir. Ayrıca; araştırma sonrası oturumların üreticiler tarafından sürdürülmesi kararlaştırılmıştır. Çizelge 1'de ulaşılan sonuçlar özetlenmiştir.


Çalışma; KKD’nin Türkiye’de ilgili kamu kurumları; dernekler, kooperatifler, vb. sivil toplum kuruluşları ile özel sektör kuruluşları tarafından kalkınma, tarım, orman, kadın sorunları, çevre, sağlık, beslenme gibi değişik alanlarda uygulanabileceğini göstermiştir.


PROJENİN DEĞERLENDİRİLMESİ


Projenin ve uygulanan yaklaşımın değerlendirilmesi de katılımcı olarak gerçekleştirilmiştir. Bu oturumda üreticilerden; önerilen uygulamaların benimsenme durumları, projede kullanılan yaklaşımın üreticilerin tutumlarında ne gibi değişikliklere yol açtığı gibi konular dikkate alınarak projenin değerlen-dirilmesi istenmiştir. Değerlendirme sonuçları çizelgede özetlenmeye çalışılmıştır.


Erkek Grubunda Proje Sonrası


Yaşama Bakış ve Tutumlardaki Değişiklikler


Kendilerine güvenlerinin artması,


Topluluk halinde hareketle sorunların aşılabileceğine inancın artması,


Üreticilerin birbirleri ve aile bireyleri ile bilgi alış-verişinin artması ve bunun daha da yayılacağına inanılması,


Grup tartışmalarında kalitenin artması,


Yenilik arayışını teşvik etmesi,


Bir-iki ineği olan üreticilerin bile yeni uygulamaları denemeye başlaması,


Herşeyi devletten beklemeyip, çözüm üretme çabasının yerleşmesi.


Kadın Grubunda Proje Sonrası


Yaşama Bakış ve Tutumlardaki Değişiklikler


Bilgilenmek için kitap okuma isteği artmıştır.


Oturumların başlangıcında donuk ve çekingen olduklarını ancak şimdi kendilerine güven-diklerini ve tartışılan konularda düşüncelerini açıklama becerisi kazandıklarını vurgulamışlardır.


Eşleriyle hayvancılık, beslenme vb. ailelerini ilgilendiren konularda tartışabildiklerini ve kendilerinin de aile ile ilgili konularda söz sahibi olduklarını eşlerine hissettirdiklerini belirtmişlerdir. Böylece, ailede karar alma sürecine kadının katılmasına yönelik adımlar atılmıştır.


Artık, emeklerinin karşılığını almak istediklerini ve bunu tartıştıklarını belirtmişlerdir (sağdıkları sütlerin parasının kendilerine verilmesi istenmektedir).


Oturumların kadınlar arasındaki iletişimi arttırdığı da belirtilmiştir.


Kolaylaştırıcı ve konu uzmanlarının, alçak gönüllülüğü çalışmalara daha sıcak bakmalarına yol açmıştır. Gelenleri de kendilerinden saymaya başlamışlardır.


Çizelge 1. Proje Öncesi ve Sonrası Bazı Konulardaki Değişiklikler (%)


Konular

Proje öncesi

Proje sonrası

Şap aşısını yaptırma

50

80

Gübreliklere kireç atma

2-3

50

Sağım makinalarının bakımı

1-2

100

Sağım sonrası dezenfeksiyon

0

20

Meme başlarının yıkanması

0

100

Yıkama suyuna dezenfektan koyma

0

75

Mastitis aşısı yaptırma

0

10

Sağım başlıklarını dezenfekte etme

0

5

Kuruda antibiyotik uygulama

0

5

Evsel çöplerin poşete konması

0

70

Samanı öğütmeden verme

5

85

Buğday, arpa, fiği soldurma (yem için)

0

15

Silaj yapma

3

15

Eşleri ile tarımsal konuları konuşma

yok

başladı

Beslenmede sebzelere yer verilmesi

az

arttı

Çocukların kahvaltıda yumurta ve süt tüketme alışkanlığı

az

arttı

Bilinçsiz rejim yapma eğilimi

yaygındı

azaldı

Et ürünlerini (kıyma, sucuk vb) çiğ tüketme alışkanlığı

yaygındı

azaldı

Kadınların süt ve süt ürünlerini tüketme eğilimi

az

arttı

Gıda hazırlamada bilinç düzeyi

düşük

arttı

Kadın-doğum uzmanlarından çekinme

yaygın

azaldı

Kontrolsüz ilaç kullanma eğilimi

yaygın

azaldı


SONUÇ


KKD yaklaşımının Türkiye'deki ilk uygulanışı ile araştırma, kırsal kalkınma ve yayım çalışmalarında yaklaşımın uygulanabileceği ortaya konmuştur. KKD yaklaşımını uygulamak isteyen kuruluşlar kendi içlerinde daha katılımcı, açık iletişimi öngören yapı ve işleyişler kurmalıdır. Artık, Dünya’da bir çok kurumun katılımcı yaklaşımları içeren projeleri desteklemeyi tercih ettiği bilinmektedir. Ancak, KKD yaklaşımının inanmayan, katılımcılığı kavrayamayan veya bunu insanları manipüle etme/gütme olarak algılayanlar tarafından uygulanması mümkün değildir. Uygulanması durumunda ise beklenen sonuçlara ulaşılamaz. Bu nedenle, KKD felsefesine inanmayan kurum ve kişilerin uygulamaları yaklaşımın başarısızlığına ve özünden sapmasına yol açacaktır.


SUMMARY


Participatory Rural Appraisal Approach: Halilbeyli Village Case


With this study, the factors preventing rural development in Halilbeyli Village of Kemalpaşa County has been investigated by using participatory rural appraisal approach (PRA) which is first experience for Turkey. The main materials of the study were gathered from weekly sessions of PRA. Two groups had been structured as man and woman circles which each of them have 10-12 members. Within the six months, the quite positive results were obtained by PRA. Some examples are; the vaccination rate against the foot and mouth disease has increased from 50% to 80%, the maintenance rate of the milking machines raised from 1-2% to 100%, the silage making tendency among the farmers has gone up from 3% to 15%. The amending of nutrition habits, the increasing of the knowledge levels of women about the gynaecology are the other attained improvements by the study. Furthermore, the participants have gained self confidence and the status of women has raised.


Başvurulabilecek Kaynak:


Kırsal Kalkınmada Çiftçi Katılımının Önemi Üzerine Bir Araştırma: Halilbeyli Köyü Örneği


İsteme Adresi:


Ege Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi,


Ziraat Fak. C.Blok Kat 3 35100 Bornova-İzmir


Tel. ve Faks: 0-232-339 06 00


e mail: tuam@ziraat.ege.edu.tr


KAYNAKÇA


Chambers, R., 1992, Rural Appraisal: Rapid, Relaxed and Participatory, IDS, Discussion Papers: 311.


Kabutha, C. and Ford, R., 1988, ”Using RRA to formulate a village resources management plan", Mbusanyi, Kenya, RRA Notes 2, October, 4-11 pp.


Mc Cracken, J. A., 1988, Participatory Rapid Rural Appraisal in Gujrat: a Trial Model for the Aga Khan Rural Support Programme (India), IIED, London.


Mc Cracken, J.A., Pretty, A., Jules N., Conway, G.R., 1988, An Introduction to Rapid Rural Appraisal For Agricultural Development, IIED, London.


Özkaya, T., Karaturhan, B., Boyacı, M., 1998, Kırsal Kalkınmada Çiftçi Katılımının Önemi Üzerine Bir Araştırma, E.Ü. Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi, Türkiye Ziraat Odaları Birliği Yayını, Bornova, İzmir.

Add document to your blog or website

Similar:

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconBarış Köyü (Başkale) Kırsal Kalkınma Projesi Kapsamında Sertifikalı Fidanlarla Örnek Meyve Bahçesi Tesisi Projesi

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconISI YALITIM PROJESİ, SIHHİ TESİSAT PROJESİ, KALORİFER TESİSATI, ASANSÖR PROJESİ, YANGIN TESİSATI KONTROL FORMU ÖRNEĞİ

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconOLUŞTURMACI UZAKTAN ÖĞRENMEDE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMLARI: BİR DİJİTAL PORTFOLİO DEĞERLENDİRME ÖRNEĞİ

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconKIRSAL KALKINMA YATIRIMLARINI DESTEKLEME PROJESİ – KKYDP

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconKurumsal Kaynak Planlaması ile Bütünleşik Muhasebe Eğitimi Yaklaşımı: Vakıf Üniversitesi Örneği

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconİNSAN HAKLARI EĞİTİMİ: GÜÇLENDİRME YAKLAŞIMI TEMELİNDE BİR DEĞERLENDİRME

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNİN SOSYAL PAZARLAMA YAKLAŞIMI İLE ECZACILAR TARAFINDAN DESTEKLENMESİ PROJESİ

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconKAMU TERCİHİ KURAMI VE ANAYASAL İKTİSAT YAKLAŞIMI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconULUSLARASI DİLEKÇE KAMPANYASINA AİT KATILIMCI LİSTESİ VE DİLEKÇE İLE BİRLİKTE KİŞİ VE KURULUŞLARA GÖNDERİLEN MEKTUP ÖRNEĞİ

KATILIMCI KIRSAL DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI: HALİLBEYLİ PROJESİ ÖRNEĞİ iconLEONARDO da VINCI- MESLEKİ EĞİTİM PROGRAMI, STAJ PROJESİ, KATILIMCI SEÇİM BAŞVURU FORMU

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page