Bitkisel Boyalar




Indir 20.39 Kb.
TitleBitkisel Boyalar
Date conversion17.07.2013
Size20.39 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.dogadansanata.net/userfiles/files/boyabitkileri.doc
BOYA BİTKİLERİ



Bitkisel Boyalar

Bitkilerden elde edilen boyaların rengini sabitlemek ve renk seçenekleri oluşturmak için kullanılan maddelere mordan adı verilir. Bitkilerden mordandı veya mor dansız boya elde edilir.

Mordanlar

Kimyasal mordanlar

Bakır sülfat (göztaşı), saçı kıbrıs şap, klorür, kurşun asetat, krem tartar en çok kullanılan kimyasal mordanlardır.

Doğal mordanlar

Sirke, koruk suyu, pelit, yosun, kil, kül.

Not: İp boyanacaksa saf yün olmasına dikkat edilmelidir, zira her ip boya tutmamakta, her ipte boya saf yündeki kadar kalıcı olmamaktadır.

Bitkiler

Zerdeçal

Rizomlarından sarı renk elde edilir.
Ağaç mürver

Meyvelerinden kırmızı tonları renkler elde edilir.

Sütleğen

Toprak üstü kısmından pastel sarı renk elde edilir.

Zeytin

Yapraklarından limon sarısı renk elde edilir.

As pir

Çiçeklerinden turuncu renk elde edilir.

Nar kabuğu

Kabuklarından cevizle birlikte kiremit rengi renk elde edilir.

Kayısı

Yapraklarından limon sarısı renk elde edilir.

Ceviz

Yapraklarından kahverengi tonları renkler elde edilir.

Adi ardıç

Yapraklarından yeşil renk elde edilir.

Adaçayı

Yaprak ve gövdesinden sarı renk elde edilir.

Siyah havuç

Yumrusundan mor renk elde edilir.

Ihlamur

Kabuklarından çam kabuklarıyla birlikte kahverengi renk elde edilir.

Gelincik

Çiçeklerinden kurşuni renk elde edilir.

Şekerciboyası

Meyvelerinden kırmızı tonları elde edilir.

Soğan

Yumru dış kabuğundan kırmızı tonları elde edilir.

Şeftali

Yapraklarından sarımsı yeşil renk elde edilir.

Böğürtlen

Genç dallarından sarı, siyaha yakın gri; meyvelerinden yeşilimsi kahverengi renk elde edilir.

Ebegümeci

Yapraklarından yeşil renk elde edilir.

Porsuk

Kabuklarından gülkurusu renk elde edilir.

Boyacı papatyası

Çiçeklerinden sarı renk elde edilir.

Doğu çınarı

Kabuklarından kırmızı tonları elde edilir.

Ayva

Kabuk ve tohumları kullanılır. Kaynatılarak mavi renk elde edilir.

Safran

Stigmalarından turuncu tonları renkler elde edilir

0

DOĞAL boya deyince dışarıdaki tüketicinin aklına hemen halı kilim boyamakta kullanılan “kökboyaları” gelir. Oysa fiyatı daha pahalı olan ve ihraç özelliği bulunan doğal boyaların da Anadolu’da tükenmez kaynakları var.

Bugün genel sınıflandırma dikkate alındığında doğal boyalar 3 temel gruba ayrılıyor: Bunların başında “bitkisel kaynaklı” olanlar var. Sonra “hayvansal menşeli olanlar” ve “mikroorganizmalardan elde edilenler” geliyor.

Doğal boyar maddelerin yaklaşık 25 adedi gıda ve kozmetik endüstrisinde kullanılabilecek özelliklere sahip. Sıkı denetim altında üretilen boyaların ” Gıda Kodeksi” den onay alması ön koşul.

Hammadde kaynağı itibariyle boya bitkilerini kültüre alıp yetiştirmek veya doğadan elde etmek mümkün. Sonraki aşama ise bunları “sınaproseslerden” geçirip standartlara uygun gıda ve kozmetik boyası haline getirmek.

Çoğunun Anavatanı Anadolu
Gıda boyalarının insan organizmasında olumsuzluğa yol açmaması ve alerjik özellikler içermemesi lazım. Kozmetik ve ilaç boyaları da gıdalara konmayan, ancak gıda boyaları kadar yüksek standart özellikler taşıyan bir başka grup.

Bunların içinde en pahalı olanı “safran boyası!” Değerli bir bitki olan safranın anayurdu ise Anadolu ve İran! “Sülfat” ve “nitrat” asitleriyle muamele edilen “safran” in boyar maddesinden çok değerli sarı, kırmızı ve mavi renkler elde ediliyor. Uzunca bir prosesten sonra “gıdaya uygun” hale gelen boya, standartlara özel ambalajlarda ticarete sunuluyor.
Safran boyasının sarı cinsi ancak özel gıdalarda kullanılıyor. Pahalı olması nedeniyle daha ucuz formları da var. Yine Anadolu’da kolaylıkla yetişebilen “yabani safran” (safflower) hem sarı hem de turuncu renkler veriyor. Ancak sarı rengin ticari değeri çok düşük… Aynı cins boyalar “turmeric” olarak anılan “kurkumin” den de elde edilebiliyor.

Birçok gıdaya renk maddesi olarak katılan “klorofil” in ana maddesi de yine Anadolu. En iyi klorofil kaynağı ise bildiğimiz ısırgan otu. Isırgan otundan elde edilen mavi siyah tondaki yeşil renk, değerli mamullerin formülüne giriyor. (Bu boyanın önemli bir ihraç ürünü olduğunu da bu arada kaydedelim.) Klorofilden çıkarılan sarı bazlı tonlar ise özellikle kozmetikte tercih ediliyor.

Halk arasında “havacıva” olarak adlandırılan bir diğer boya ise
“alkana tinctoria” bitkisinin köklerinden elde ediliyor. Bu bitkinin anavatanı da Anadolu! Akdeniz Bölgesinde yetişen yayvan çalı
“holdingiler” familyasına ait. Çok sayıda yerel adı var. Özellikle
“diş suları” ve “kozmetikte” flüoresan mavi renkler elde etmek için kullanılıyor.

Gıda ve Kozmetik için birebir
“İndigo kırmızısı” adıyla meşhur olan rengin kaynağı da keza Anadolu’da kültürü yapılabilecek bir başka bitki türünde gizli.
Yabani formları sıcak bölgelerimizde var. “İndigo” nun sentetik formları ise kozmetikte ihtiyatla kullanılıyor.

“Kökboyası” olarak da tanınan bir başka bitki “rubai” ise Akdeniz bölgesinde yetişiyor ve çok amaçlı kullanılıyor.

Gıda sanayinden çok kozmetik ve tekstilde kullanılan formu ise “kızılkök boyası” adını almış. Kültürü yapılabilen bir diğer bitki ise “fustic” adını taşıyor ve kadife çiçeğinin bir üyesinden elde ediliyor. Anadolu’da rahatlıkla yetiştirilebilir.

Yine gıda sanayinde çokça kullanılan “karo tin” ise havucun renk maddesi. Peynir ve yağlarda kullanılan “karo tin” (betakaroten)
aynı zamanda “besin takviyesi” ve “antioksidan” olarak da büyük ticari öneme sahip.

Siyah havuçta bulunan doğal pigmentler de oldukça pahalı maddeler arasında. Siyah havuç (kırmızı havuç da deniyor) en çok İç Anadolu Bölgesi’nde yetişiyor. Yoğun yetiştiricilik yapan kent ise Ereğli . Siyah havuçtan elde edilen boya “antosiyaninler” sınıfına giriyor ve çok değerli bir madde.

Benzer boya türü bol miktarda kırmızı pancarda da var. Bu tür boyalar doğal materyalden kimyasal olarak sentezlenerek elde ediliyor. Sentezleme dilinde bu grup boyalara “karotenoid bazlı doğal boyalar” deniyor.

“Antosiyanin sınıfı boyalar in bir diğer kaynağı ise üzüm küspesi. Şarap ve sirke fabrikası artıklarından değerli “antosiyanin bazlı” kırmızı, mor ve mavi renkleri elde etmek mümkün.

Diğer boya kaynakları ise kuru soğan kabukları, şerbetçiotu, atkestanesi ve çay. Tüm bu bitkiler Anadolu’da yetişiyor ve artıklarından maalesef yararlanılmıyor. Örneğin, çaydan elde edilen boyar maddeler gıda sanayinde hayli ilgi görmeye aday. Meyve suyu konsantreleri de değerli birer gıda boyası kaynağı.

Bitkisel boyalar genellikle ek traksiyon (özümleme) yoluyla elde ediliyor. Şekerin kavrulmasıyla elde edilen “karamel”
isimli boyaya ise bilimsel çevrelerden bazı itirazlar var

Add document to your blog or website

Similar:

Bitkisel Boyalar icon1- BOYALAR SU BAZLI BOYALAR Tanım : Su ile inceltilen boyalara su bazlı boyalar denir. Bunlar; Plâstik Emülsiyon Boyalar, akrilik boyalar,vb dir. SOLVENT BAZLI BOYALAR

Bitkisel Boyalar iconKIMYASAL MADDELER(DETERJANLAR, ILAÇLAR, BOYALAR)

Bitkisel Boyalar iconBÖLÜM III HAYVANSAL VEYA BİTKİSEL KATI VE SIVI YAĞLAR VE BUNLARIN PARÇALANMA ÜRÜNLERİ; HAZIR YEMEKLİK KATI YAĞLAR; HAYVANSAL VEYA BİTKİSEL MUMLAR

Bitkisel Boyalar iconA. tarihsel değeri B. çabuk üretilmesi C. dokuma ve model özellikleri D. kullanılan özel boyalar Türk halı ve kilim sanatının geçmişi han­gi zamanla eşleştirilir?

Bitkisel Boyalar iconKök Boya Pamuk ve yün mamullerine renk vermek için bitki ve böceklerden elde edilen tabii boya. Bu boyalar halk arasında "kök boya" olarak bilinir. On dokuzuncu

Bitkisel Boyalar iconA-BİTKİSEL HORMONLAR

Bitkisel Boyalar iconBİTKİSEL DOKULAR

Bitkisel Boyalar iconBİTKİSEL DOKULAR

Bitkisel Boyalar iconZTB 407 – BİTKİSEL GEN KAYNAKLARI

Bitkisel Boyalar iconBİTKİSEL ARTIKLARDAN ENERJİ

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page