BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ




Indir 85.08 Kb.
TitleBÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ
Page1/3
Date conversion25.12.2012
Size85.08 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.miibf.com/files/BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ.doc
  1   2   3
BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ


Yrd.Doç.Dr.Mircan YILDIZ

Uludağ Üniversitesi

İ.İ.B. Fakültesi 

“Entegrasyon” ya da “bütünleşme” sözcükleri birleşme, biraraya gelme anlamını taşımaktadır. Günümüzde bu kavram siyasi, askerî ve sosyal boyutlar içerse de, ilk kez ekonomik boyutuyla iktisat literatüründe ele alınmaya başlanmıştır.

Bu makalede aşamalı bir süreci ifade edecek olan bütünleşme kavramı, parasal bütünleşmeyi de içeren ekonomik bütünleşme ve siyasal bütünleşme şeklinde bir ayırıma tabi tutularak incelenecektir. Çalışmanın sonunda ise Avrupa’nın ekonomik, parasal ve siyasal bütünleşmede geldiği aşama, mali bir yaklaşımla değerlendirilecektir.

I. Ekonomik Bütünleşme

Ekonomik bütünleşme kavramının iktisat literatüründe kullanılması pek eski değildir. İktisatçılar bu kavram üzerinde tam bir anlaşmaya varamamışlarsa da, şu üç nokta üzerinde fikir birliğine gittikleri söylenebilir:

  • Ekonomik bütünleşme temelde işbölümüne dayanır,

  • Ekonomik bütünleşmenin ileri aşamasında malların, hizmetlerin ve/veya üretim faktörlerinin serbestçe dolaşımı öngörülmektedir,

  • Ekonomik bütünleşme, mal ve hizmetlerin ve üretim faktörlerinin kaynağa ve gideceği bölgeye göre ayrıcalıklı olmayan uygulama görmesini içerir.

İktisatçıların üzerinde görüş birliğine vardıkları diğer bir husus, ekonomik bütünleşmenin aşağıda belirtilen üç şekilde görülebileceğidir:

  • Bir ülke sınırları içindeki farklı bölgelerin bütünleşmesini amaçlayan “ulusal bütünleşme”,

  • Farklı ülkelerin bir bölge içinde birleşmesini amaçlayan “uluslararası ekonomik bütünleşme”,

  • Farklı bölgesel grupların birleşmesi ve tek bir ekonomik ve politik birim haline dönüşmesini amaçlayan “Dünya bütünleşmesi”.

Burada ekonomik bütünleşme kavramı, ikinci seçenekteki anlamıyla, yani “uluslararası ekonomik bütünleşme” olarak ele alınacaktır.

Ekonomik bütünleşme olgusu, Jacob Viner’ın 1950 yılındaki “The Customs Union Issue” adlı makalesinin öncülüğünde gümrük birlikleri kuramıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Farklı düzeylerde de olsa ekonomik bütünleşmenin yararlarını savunan bütün görüşlerin özünde Adam Smith ve David Ricardo’dan kaynaklanan, serbest ticaretin ülkeler arasında ekonomik rekabeti özendirerek ve uzmanlaşmayı geliştirerek, kaynak dağılımında etkinlik sağlayacağı düşüncesi bulunmaktadır (A. Smith’in “Mutlak Üstünlükler” ve D. Ricardo’nun “Karşılaştırmalı Üstünlükler” Kuramları). Bu düşünce üretimde etkinliğe dayalı bir iş bölümünün gerçekleşmesiyle dünya refahının da maksimize olacağını ileri sürmektedir.

Uzunca bir süre kuramsal düzeyde tartışılan ekonomik bütünleşmeler, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kuramdan uygulama alanına sokulmuştur. IMF gibi uluslararası parasal örgütler ile GATT gibi uluslararası anlaşmalar, dünya ticaretinde ve ödeme sistemlerinde aksayan yönleri düzenlerken bu düşüncelere dayandırılmıştır. Bunun yanısıra İkinci Dünya Savaşı’nda zarar gören Avrupa’nın yeniden inşası için oluşturulan birtakım uluslararası ekonomik kuruluşlar da uluslararası ekonomik bütünleşmenin ilk örnekleridir. Dolayısıyla denilebilir ki, ekonomik bütünleşme konusundaki kuramsal çalışmalar ile ilk bütünleşme uygulamaları arasında bir paralellik söz konusudur. Günümüzde farklı düzeylerde ekonomik bütünleşme hareketleri gözlenmektedir. Bunlardan en güçlüsü, bütünleşme yolunda en çok mesafe almış olanı ve dolayısıyla da bütünleşme ile ilgili kuramların gelişmesinde en çok katkısı olanı kuşkusuz ki, Avrupa’daki bütünleşme hareketidir.

Konunun otoritelerinden Bela Balassa, ekonomik bütünleşme olgusunu en zayıf biçiminden en kuvvetli biçimine doğru derecelendirerek açıklamaya çalışmıştır. Buna göre ticareti engelleyen unsurların ortadan kaldırılması (ticaretin bütünleşmesi), ülkeler arasında üretim faktörlerinin serbest dolaşımının sağlanması (faktör bütünleşmesi), ulusal ekonomik politikaların uyumlaştırılması (politika bütünleşmesi) ve nihayet bunların tam bir birleşmesiyle oluşan tam bütünleşme biçimi söz konusudur.

O halde bağımsız devletler arasında oluşturulan ekonomik bütünleşmeler, Bela Balassa’nın da yaklaşımına uygun olarak beş grupta toplanabilir:

  • serbest ticaret bölgesi

  • gümrük birliği

  • ortak pazar

  • ekonomik birlik

  • tam ekonomik bütünleşme

Öncelikle belirtmek gerekir ki, bu ayırım, ülkeler arasında ayrı ayrı geçerli olabilen ekonomik bütünleşme biçimlerinden çok, bütünleşme sürecinin aşamalarını ortaya koymaktadır. Gerçekten ekonomik bütünleşmenin bir iç dinamiği vardır. Birinci, ikinci ve beşinci aşamalar kalıcı bütünleşme biçimleri sayılabilir. Bunlar dışında her aşama, daha sonraki aşamaya zemin oluşturmaktadır. Her aşamada ülkelerin ekonomik ve siyasal açıdan karşılıklı bağımlılığı artmakta, bağımsız ekonomi, para ve maliye politikaları izleme yetenekleri azalmaktadır.

A. Serbest Ticaret Bölgesi

Serbest ticaret bölgesinde amaç, üye ülkeler arasında kendilerinin ürettiği mal ve hizmetlere ilişkin ticareti serbestleştirecek ortak bir pazar yaratmaktır. Ticaret sınırlamaları yalnızca üye ülkelerce üretilen mal ve hizmetlere karşı kaldırılmakta, üçüncü ülkelerden ithal edilen bir malı herhangi bir üye ülke, diğerlerine ihraç etmek istediğinde bu sınırlamalar geçerli olmaktadır. Dolayısıyla bu aşamada üye ülkeler, birleşik (ortak) bir mal piyasası yaratmak için, sadece birbirlerine karşı tercihli gümrük politikası uygulayabilme açısından karar alanını bırakmış olmaktadır. Ancak değişik kamu politikaları ile yine de kendi üreticilerini koruma olanakları ellerinde kalmaktadır. Bu bütünleşme aşamasında her ülkenin serbestçe kendi gümrük politikasını seçmesi, bütünleşmeyi dağıtıcı eğilimlerin ortaya çıkmasına yol açabilir. Serbest ticaret bölgesinde yer alan bir ülke, sanayisinin güçlü olmadığı alanlarda çok düşük gümrük oranları kabul ederek birleşme içinde bu malların ithalatçısı konumuna gelebilir. Bu ise, iki etki yaratabilir. Eğer bütünleşme içinde bu malların üreticisi bir ülke varsa ve kendi üreticisini gümrük duvarlarıyla koruyorsa, bu korumayı etkisiz hale getirir. Sistem içinde gerilemeler yaratır. Eğer serbest ticaret bölgesinde, bu dalda üretici bir ülke yoksa, gümrük tarifesini indiren ülke, bu daldaki ticareti ele geçirecektir. Çünkü bölge içine ihracat yapan üçüncü ülkelerin, sisteme girerken düşük gümrük tarifesi uygulayan ülkeyi seçmesi ve oradan yüksek tarifeli ülkeye mal kaydırması söz konusu olabilecektir. Bölgedeki ticareti yeniden ele geçirmek için öteki ülkelerin de gümrük tarifelerini en aza indirmesi gerekir. Bu nedenle bütünleşme dışına karşı uygulanan gümrük duvarlarında en alt düzeyde eşitlenme eğilimi ortaya çıkar. Serbest Ticaret Bölgelerinde bütünleşmenin taşıdığı bu sakıncaları kaldırmak için ya ek kurallar koymak ya da bir üst bütünleşme biçimine geçmek gerekir.

B. Gümrük Birliği

Gümrük Birliği’nde de, serbest ticaret bölgesinde olduğu gibi, sadece mal piyasalarında bütünleşme amaçlanmış ve bütünleşmeye katılan ülkeler arasındaki mal akımlarını kısıtlayan gümrük vergileri ve diğer dış ticaret kontrolleri kaldırılmıştır. Ama birinciden farklı olarak üçüncü ülkelere karşı uygulanan gümrük vergileri eşitlenmektedir. Bu sayede üye ülkeler arasındaki mal akımları serbestleşip artarken, diğer ülkelerden olan mal akımlarında oransal bir azalma görülecektir. Gümrük Birliği’nde uluslar, üçüncü ülkelere karşı uygulanacak gümrük tarifesini saptama kararını uluslarüstü düzeye bırakmıştır. Birliğin en önemli ve tek kararı olan ortak gümrük tarifesi düzeyinin nasıl saptanacağı, birliği oluşturan ulusların korumacı ya da serbest ticareti savunan yaklaşımlarına göre değişecektir.

Korumacı görüş egemense, birlik bir korumacılık kalesi haline gelebilir. Ama genellikle bir birliğin tek tek ülkelerin saptayacağı gümrük oranlarından daha düşük bir düzey saptayacağı ileri sürülebilir. Bunun iki gerekçesi olabilir. İlki, birliğin doğurduğu ticaret saptırma etkisi ve yeni pazar büyüklüğü dolayısıyla daha düşük koruma düzeyleriyle yetinilebilmesidir. İkincisi de, yine ticaret saptırma etkisi dolayısıyla birliğe katılmayan çevre ülkelerde yaratılan olumsuz etkilerin artmasını önleme ve dolayısıyla doğabilecek siyasal tepkileri azaltma kaygısıdır.

Gümrük Birliği’nin kurumsal yapısı, birlik içinde doğabilecek eşitsiz büyümeler konusunda, eşitsizliği düzeltmeyi amaçlayan mekanizmalara sahip değildir. Oysa Gümrük Birliği içinde kapitalizmin eşitsiz büyüme yasası işlemektedir. Büyümenin eşitsizliği ise birliği dağıtacak siyasal çelişkileri besleyebilecektir. Serbest ekonomi mantığı içinde bu eşitsizliğin üstesinden gelmenin bir çözümü olarak, mal piyasalarındaki bütünleşmenin yanısıra, faktör piyasalarında da bütünleşme gündeme gelecektir. Bu da bizi üçüncü bütünleşme aşaması olan “ortak pazar”a götürür.

Ortak pazar aşamasını açıklamadan önce, son olarak Gümrük Birliğinin tarihte en çok görülen bütünleşme şekli olduğunu belirtmek gerekir. Anavatanla sömürge arasındaki ilişkiler temelde bu tip ekonomik bütünleşmelere dayanır. 19. yüzyılda İngiliz serbest ticaret doktrinine karşı yerli sanayileri korumak amacıyla kurulan Alman ve ABD Gümrük Birlikleri en başarılı örnekler olarak gösterilebilir.

Bu açıdan bakıldığında, Avrupa Topluluğu, herşeyden önce, bir Gümrük Birliğidir. Avrupa Topluluğu’ndaki gelişmeler, bütünleşme kuramının temelini teşkil eden Gümrük Birliği kuramının diğer bütünleşme biçimlerini kapsayacak şekilde genişletilmesine neden olmuştur.

Avrupa Topluluğu’nda Gümrük Birliği, ilk olarak 1951 yılında imzalanan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nu kuran Paris Antlaşması ile yürürlüğe girmiştir. Bunu, 1957 tarihinde imzalanan, 1 Ocak 1958 tarihinde yürürlüğe giren ve Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu kuran Roma Antlaşması izlemiştir. Roma Antlaşması’nın Gümrük Birliği hedefi bütün sanayi mallarında ve tarım ürünlerinin çoğunda 1 Temmuz 1968 tarihi itibariyle gerçekleştirilmiştir. Gerek AET, gerekse AKÇT Antlaşmalarında yer alan Gümrük Birliği’ne ilişkin hükümler, GATT hükümlerinin öngördüğünden daha ileri bütünleşmeyi hedeflemektedir.

C. Ortak Pazar

Ortak Pazar Gümrük Birliği’nin bütün unsurlarına ek olarak emek, sermaye, girişimci gibi üretim faktörlerinin üye ülkeler arasındaki serbest dolaşımını engelleyen bütün unsurların ortadan kaldırılıp, üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesinin uygulandığı bir bütünleşme şeklidir.

Ortak pazar bir üye ülkenin iç pazarından oluşmuş “genişletilmiş bir iç pazar”dır. İç pazarın oluşabilmesi için üye ülkelerin ulusal sınırlarında uygulanan her türlü fiziki, teknik ve mali engellerin kaldırılması gerekmektedir. Atılması gereken ikinci adım ise ülkelerin iç ekonomik politikalarının birbirine yaklaştırılmasıdır.

Buna göre Ortak Pazar aşamasında söz konusu engelleri kaldırıcı çeşitli önlemler yürürlüğe girer. Üye ülkeler arasında her türlü sınır kontrollerinin kaldırılması, çalışma ve oturma izni anlaşmalarının yapılması, göçlerin denetimi ve sığınma talepleri konusundaki politikalarda uyumlaştırma sağlanması, vergilerin, özellikle dolaylı vergilerin uyumlaştırılması, mali hizmetlerin serbestleştirilmesi, ulaşım ve telekomünikasyon gibi kamusal hizmet alanlarının açılması, banka ve sigorta işlemlerinin uyumlaştırılması, para ve benzeri işlemlerin serbestleştirilmesi vb.. Bu önlemlerin yanısıra yabancı üretim faktörlerinin ortak pazara girişini ortak ilkelere bağlayan düzenlemeler de getirilir.

Böylece Ortak Pazar içinde yer alan ülkelerdeki sermaye için en uygun yatırım alanını bulmak serbest hale gelirken, aynı durum emek için de söz konusu olacaktır. Yani emek, üye ülkeler arasında serbestçe dolaşarak kendi becerisine en uygun iş ve ücreti elde etme olanağı bulacaktır. Sermayenin serbest dolaşımını engelleyen kuralların kaldırılması daha kolay olurken, emek için aynı şey söz konusu değildir. Çünkü emeğin serbest dolaşımının sağlandığı bir konumda, durgunluk şeklindeki bunalım dönemlerinde, pazar içindeki ülkeler birbirine işsizlik ihraç edebilirler. Bunun yanısıra ülkeler arasında gelişmişlik farkları da söz konusuysa, gelişmiş ülkeler büyük miktarda emek göçü ile karşı karşıya kalabilirler. İşte bu nedenlerle üye ülkelerin siyasetçileri, seçim kampanyalarının en duyarlı konusu olan işsizlikte bir artışa yol açabilecek düzenlemelere karşı direnç gösterirler. Ekonomilerin gelişme ve canlanma dönemlerinde bu direnç zayıfsa da, üye ülkelerin farklı dillere sahip olmasının getirdiği engeller, emek akışkanlığının arttırılmasını önler.

Gerek mal ve hizmet piyasalarında, gerekse üretim faktörleri piyasalarında serbest dolaşımın sağlanması, ortak pazar içinde faktör fiyatlarının eşitlenmesi ve kaynakların etkin kullanımına yol açar. Ancak gelişmenin üye ülkeler arasında eşit dağılması söz konusu olmamaktadır. Gelişme belli büyüme kutuplarında odaklaşma eğilimi göstermektedir. Akışkanlığı artan emek ve sermaye de bu odaklarda toplanacaktır. Eğer bütünleşmeye giren ülkelerin birbiriyle rekabet edecek ölçekte büyüme kutupları yoksa, sistemde büyüme eşitsiz olacak ve bazı ülkeler açısından bütünleşme bir fayda sağlamayacaktır. Bu da bütünleşmede parçalanma eğilimlerine yol açacaktır. Bunu önlemeye yönelik arayışlar içine girilmesi ise, bir üst bütünleşme aşamasını getirecektir.

Avrupa Ekonomik Topluluğu, ortak pazarın en başarılı örneğini teşkil etmektedir.

D. Ekonomik Birlik

Mal, hizmet ve üretim faktörlerinin serbest dolaşımının sağlandığı Ortak Pazar aşamasından sonra, sıra ulusal politikaların uyumlaştırılmasına gelir. Bu politikaların bir kısmı birliğe giren ülkelerin yapısal sorunlarını çözecek, bir kısmı makroekonomik politikaların uyumlaştırılmasını sağlayacak, bir kısmı da bütün birlik üyeleri tarafından alınması ve uygulanması gereken hususlarla ilgili olacaktır. Hangi alanlarda politika uyumuna ve yeniden dağıtım uygulamalarına gidileceği sorusuna şu şekilde açıklık getirilebilir:

Birincisi, mal ve faktör piyasalarında sağlanacak bütünleşme, sadece gümrük engellerinin kaldırılması ya da sermaye ve emek dolaşımının serbestleştirilmesiyle gerçekleştirilemez. Üye ülkelerin ellerinde standartlardan vergilemeye, çeşitli teşviklere kadar uzanan, bu akımları engelleyici politika araçları kalmaktadır. Bu nedenle söz konusu alanlarda bir uyuma gitmek gerekmektedir.

İkincisi, çevre sorunları gibi etkileri ulusal düzeyde kalmayan, uluslararası düzeyde politikaların izlenmesini gerektiren alanlardır.

Üçüncüsü, tek bir ülkenin kendi ekonomik gücüyle çözümleyemeyeceği, uluslararası kaynakların harekete geçirilmesini zorunlu kılan girişimlerdir. Büyük ölçekli teknolojik, bilimsel araştırmalar ve projeler örneklerinde olduğu gibi.

Dördüncüsü, topluluk içinde rekabetçi yapıları ortadan kaldıran tekelleşme eğilimlerine ve eşitsiz büyüme süreçlerine karşı önlemlerin yer aldığı politikalardır.

Beşincisi ise bölgesel politikalarda olduğu gibi eşitsiz büyümenin sonuçlarını hafifletmeye çalışan yeniden dağıtım mekanizmalarının oluşturulmasıdır.

Ekonomik birlikte, üye ülkelerin ekonomileri önemli ölçüde bütünleşmiştir. Bu nedenle ülkelerin ekonomik bunalımlara tek başına çözüm bulma kapasiteleri önemli oranda düşmüştür. Ancak üye ülkeler makroekonomik politikalarla ilgili karar alanlarını uluslararası kurumlara terk etmemişlerdir. Başka bir ifadeyle ortak politikalarda uygulamayı hâ lâ üye ülkeler yürütmektedir. Durum bu olunca, dünya ekonomisinin büyüme döneminde başarılı olabilen bir ekonomik birlik, bunalım döneminde gerekli kararları gereken hızda alamayacak ve aynı başarıyı gösteremeyecektir. Artık bir uluslararası kuruluş ve onu savunan çevreler oluştuğu için bu başarısızlık topluluğun dağılmasına neden olmayacak, çözüm daha ziyade bir üst bütünleşme düzeyine geçişte aranacaktır.

Bugün için Avrupa Birliği, özellikle Maastricht Antlaşması’ndan sonra üyeleri arasında malların, kişilerin, hizmetlerin ve sermayenin serbest dolaşımını sağlaması, ekonomi, para ve maliye politikalarını ahenkleştirme konusundaki ilerlemeler ile, ekonomik birliğe doğru yönelen bir topluluk olarak görünmektedir.

  1   2   3

Add document to your blog or website

Similar:

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconÜlkemizin Avrupa Birliği ile bütünleşme çabaları, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ve 1 Ocak 1996 tarihinde Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği’nin oluşturulması ile yeni bir boyut kazanmıştır

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconEKONOMİK BÜTÜNLEŞME VE AVRUPA BİRLİĞİ HAFTA DERS NOTU: Yeni Ekonomik Entegrasyon Teorileri

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconAvrupa Birliği’nde ekonomik ve parasal bütünleşme yolunda elde edilen başarıları dikkate aldığımızda en önemli politika alanlarından birinin vergilemeye ilişkin

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconAVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE DELEGASYONU Press Release / Basın Duyurusu Şefika Kutluer ve Avrupa Birliği Oda Orkestrası Konseriyle

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconAVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE DELEGASYONU Press Release / Basın Duyurusu AVRUPA BİRLİĞİ, ANKARA-ZONGULDAK DEMİRYOLU HATTININ MODERNİZASYONUNU DESTEKLİYOR

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconAvrupa Birliği sürekli pedal çeviren bir bisiklete benzetilirse, bu yolda en uzun yol alan kurum olan Avrupa Birliği Parlamentosu’nun evrimini açıklayınız”

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconAVRUPA BİRLİĞİ YA DA AVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE KATKISI İLE FİNANSE EDİLEN PROJELER İÇİN ÇERÇEVE ANLAŞMA KAPSAMINDAKİ VERGİ MUAFİYETLERİ İLE İLGİLİ BİLGİ NOTU

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconKonuya kısa bir giriş yaptıktan sonra uzun bir zaman dilimini kapsayan Avrupa Birliği-Türkiye ilşkilerini,Avrupa Birliği’nin tarihinden başlayarak,günümüze değin geçirdiği evreleri ve gelecekten beklentilerini sistematik bir yaklaşımla ele alalım

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconFuar, işbirliği teklifleri, ihale, Avrupa Birliği’nden (AB) teknoloji transferleri, Avrupa’dan Türk firmalara sunulan yeni teknolojiler, Avrupa’nın Türk

BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ VE AVRUPA BİRLİĞİ iconFuar, işbirliği teklifleri, ihale, Avrupa Birliği’nden (AB) teknoloji transferleri, Avrupa’dan Türk firmalara sunulan yeni teknolojiler, Avrupa’nın Türk

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page