AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras




Indir 203.48 Kb.
TitleAZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras
Page1/4
Date conversion28.12.2012
Size203.48 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.osmannuriaras.com/akademik-1.doc
  1   2   3   4

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ



Dr. Osman Nuri Aras

Qafqaz Üniversitesi, Bakü/Azerbaycan




Özet


Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından siyasi bağımsızlığını kazanan Azerbaycan Cumhuriyeti, ekonomide serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecini yaşamaya başlamıştır. Ekonomide yaşanan dönüşümde ülkede siyasi bağımsızlığın ardından siyasi istikrarın sağlanması, coğrafi konumu ve şartlarının yanısıra önemli enerji kaynağı rezervlerine sahip olması büyük rol oynamıştır.

Azerbaycan’da ekonomik dönüşüm ve kalkınma süreci yavaş ama emin adımlarla ilerlemekte ve gelecek adına ümit vaad etmektedir. Ekonomide dönüşüm sürecini yaşamakta olan ülkelere göre ekonomik göstergeler itibariyle daha iyi konumda olan Azerbaycan’da gelinen noktanın yeterli görülmesi ise mümkün değildir. Bu bakımdan 2001 sonrası ekonomide dönüşüm ve kalkınmaya ivme kazandıracak politikaların uygulanma süreci ve uygulamanın gerçekleştirilebilmesi için gerekli siyasi istikrar önem taşımaktadır.


Anahtar Kelimeler: Azerbaycan Ekonomisi, Enerji Kaynakları, Dönüşüm Ekonomisi

Giriş


Eski dönemlerde ve Ortaçağda ülkeler arasında ekonomik ilişkiler, Akdeniz ve Karadeniz kıyılarındaki başlıca ticaret merkezleri aracılığıyla gerçekleştirilirdi. Asya'nın içinden, Çin ve Hindistan'dan Akdeniz ve Karadeniz kıyılarına gelen esas kervan yolları, özellikle "Büyük İpek Yolu" Azerbaycan topraklarından geçerdi. Ülke içinden geçen uluslararası kervan yolları ile Azerbaycan, eski tarihlerden beri dünya devletlerinin dikkat merkezinde oldu. Batı ile Doğu arasında “altın köprü” rolüne sahip olan Azerbaycan, 1813’de Gülistan ve 1828’de Türkmen Çay anlaşmaları ile Kuzey ve Güney Azerbaycan olmak üzere ikiye ayrılarak Rusya ve İran tarafından paylaşıldı. 1917 Bolşevik ihtilalinden sonra 28 Mayıs 1918’de Mehmet Emin Resulzade başkanlığında kurulan “Demokratik Azerbaycan Cumhuriyeti” 27-28 Nisan 1920 gecesi Ruslar tarafından işgal edildi. 1922’de Kafkasya Ötesi Federal Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne katıldı, 1936’dan sonra ise Azerbaycan SSCB adını aldı. 1980’li yılların sonunda Mihail Gorbaçov tarafından uygulanan “glasnost” politikaları sonucunda çöken SSCB’nin dağılmasının ardından ise 18 Ekim 1991’de bağımsız bir devlet oldu.

Güney Kafkasya’nın doğusunda Hazar Denizi’nin sahilinde yerleşen, 86.6 bin kilometrekare yüzölçümü ve 8 milyonu aşkın nüfusu ile Azerbaycan’ın, bağımsız bir devlet olarak tarih sahnesinde uluslararası ekonomik ve politik denge unsuru olabilmesi için, dünya ekonomisi ile entegrasyon içinde ekonomik kalkınmasını gerçekleştirip, siyasi bağımsızlığının yanı sıra ekonomik bağımsızlığını da tam olarak elde etmesi gerekmekteydi. Bunu için ise geçiş sürecini yaşayan diğer ülkelerde olduğu gibi karşılaşılan sorunlar giderilmeliydi. Söz konusu sorunlar daha çok yapısal karakter taşıdığından, öncelikle ülke ekonomisinin kendi başına ayakta durabileceği şekilde yeniden yapılanması yani ekonomik dönüşümü gerçekleştirmesi gerekmekteydi.

1. Ekonomik Dönüşümün Sacayakları


Sovyet rejimi altında merkezi planlamaya bağlı bir ekonomik yönetimden kurtulan Azerbaycan, liberal bir bakış açısıyla serbest piyasa şartlarına göre ekonomide dönüşüm ve kalkınmayı gerçekleştirme için üç önemli değere sahipti: Siyasi bağımsızlık ve istikrar, enerji kaynakları, coğrafi şartları ve konumu. Aşağıda bu değerlere kısaca değinilecektir.

1.1. Siyasi Bağımsızlık ve İstikrar


Siyasi bağımsızlığın kazanılması ve siyasi istikrarın sağlanması, ülke ekonominin yapılanmasında sacayaklarından birincisini teşkil etmekteydi.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla, Rusya içinde kalan Kuzey Azerbaycan 1920’de henüz çiçeği burnunda kaybettiği istiklalini tekrar elde etmiş oldu. Azerbaycan Parlamentosu 31 Ağustos 1991’de ülkenin bağımsızlığını ilan ederken, 18 Ekim 1991’de Meclis, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Bağımsızlık Kanununu kabul etti.

Siyasi bağımsızlığını yeniden kazanan Azerbaycan’da ekonomik karar alma ve uygulama açısından önem arzeden siyasi istikrar ise Haydar Aliyev’in iktidara gelmesiyle sağlandı.

Elbette siyasi bağımsızlığın kazanılması milli ekonominin yapılanmasına temel teşkil etmektedir. Ancak, ülkenin sosyo-ekonomik durumunu değerlendiren veriler, bağımsızlığı değerlendirmek için temel olmamalıdır.

1.2. Enerji Kaynakları


Doğal kaynak yönü ile önemli bir zenginliğe sahip olması ise ekonomik kalkınmayı gerçekleştirmedeki sacayaklardan ikincisiydi. Yer altı kaynakları bakımından zengin bir potansiyele sahip olan Azerbaycan'ın ekonomik açıdan en önemli zenginliği, rezervlerinin büyük bir kısmı Hazar Denizi’nde1 yer almakta olan, petrol ve doğal gazdı.

Ticari üretimine başlandığı 140 yılı aşkın süredir anahtar bir rol oynayan petrol, ekonomik dönüşüm sürecinde de ülkenin ihraç kapasitesinin dayandığı önemli kaynak durumundaydı. Dolayısıyla yapısal dönüşümün gerçekleştirilmesinde, sahip olunan enerji kaynaklarının en etkin biçimde kullanılması gerekmekteydi.

1.3. Coğrafi Şartları ve Konumu


Azerbaycan’ın ekonomik kalkınma ve dünya ekonomisine entegre bakımından üçüncü potansiyel değer ise iklimi ile coğrafi şartları ve konumuydu. Dünyanın on bir iklim kuşağından dokuzunun mevcut olduğu ülke, tarım ve turizmin gelişimine geniş imkanlar sağlayacak elverişli coğrafya ile iklim şartlarına, verimli toprak alanlarına ve uzun kıyı şeridine sahipti. Yine coğrafi konumu ile, Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayacak “Yeni İpek Yolu” projesi ile Orta Asya ve Hazar enerji kaynaklarını dünya pazarlarına nakledecek muhtemel hatların geçiş güzergahında bulunmaktaydı.

Coğrafi konumu ile tarihi süreçte Avrupa ve Asya ülkeleri arasındaki ekonomik ve politik ilişkilerde önemli rol oynayan Azerbaycan, jeopolitik konumunu SSCB’nin dağılmasının ardından dünyanın yeniden şekillendirilmeye çalışıldığı küreselleşme sürecinde de önemini devam ettirebilecekti.

  1   2   3   4

Add document to your blog or website

Similar:

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconDÜNYA SAVAŞLARI VE AZERBAYCAN PETROLÜ Osman Nuri ARAS, Semet Oğlu

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconDoç. Dr. Osman Nuri ARAS

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconDoç. Dr. Osman Nuri ARAS

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconGÜNEY AFRİKA Dr. Osman Nuri Aras Bakü 2004

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconÇEVRE KİRLİLİĞİNİN MAKRO-EKONOMİK ANALİZİ VE YÖNETİMİ Dr. Osman Nuri ARAS Qafqaz Üniversitesi

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconTÜRK DEVRİMİ Şahap Osman ARAS

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconAzerbaycan'ın Hazar Ekonomisi ve Stratejisi

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconOsman Nuri Yıldırım, Toplumsal Tarih, İstanbul, Mayıs 2001

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconGEÇİŞ SÜRECİNİN 10. CU YILINDA AZERBAYCAN EKONOMİSİ”

AZERBAYCAN EKONOMİSİ ve DÖNÜŞÜM SÜRECİ Dr. Osman Nuri Aras iconHaydar ALİYEV Azerbaycan Cumhuriyeti’nin
...

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page