DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ




Indir 97.19 Kb.
TitleDOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ
Date conversion04.01.2013
Size97.19 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://elektronik.mc-delta-t.com/wp-content/uploads/2011/11/DC-DEVRE-ÇÖZÜM-YÖNTEMLERI.doc

DOĞRU AKIM DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ



DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ


Elektrik devresi, kaynak ve yük gibi çeşitli devre elemanlarının herhangi bir şekilde bağlantısından meydana gelir. Bu gibi devrelerin çözümünde genellikle, seri-paralel devrelerin çözümündeki kurallardan daha fazla kurala ihtiyaç vardır. Kirchoff kanunları devrenin bağlantı çeşidine bakılmaksızın her çeşit devreye uygulanabilir. Devre teoremleri ise genellikle, devre çözümünde daha kısa yöntemler içerir. Bu yöntemler kullanılarak karmaşık devreler daha basit ya da eşdeğer devrelere dönüştürülebilirler. Böylece bu eşdeğer devreler, seri paralel devre çözümünde kullanılan kurallar yardımıyla kolayca çözülürler. Şu da bir gerçektir ki bütün devre teoremleri Kirchoff kanunlarının bir ürünüdür. Ayrıca, bu teoremler, doğru akım devrelerine uygulandığı gibi alternatif akım devrelerine de uygulanabilir.


Konunun Önemli Terimleri :


- Eş değer devre,

- Gerilim kaynağı,

- Akım kaynağı,

- Norton teoremi,

- Süperpozisyon yöntemi,

- Thevenin teoremi,

- Millmann teoremi,

- ∆ - Y dönüşümü,

- T devre.


DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ


1 – Çevre Akımları Yöntemi


Elektrik devrelerinin çözümünde kullanılan en basit ve en kolay yöntemlerden biri çevre akımları yöntemidir.Bu yöntemde devrenin her bir gözü için bir çevre akımı seçilir.Gözlerden seçilen çevre akımlarına göre kirşofun gerilimler denklemi, her bir göz için yazılır.Göz adedi kadar bilinmeyen çevre akımı ve denklemi bulunur.Denklem çözülerek her bir gözün çevre akımı hesaplanır.Çevre akımlarından da kol akımları kolaylıkla bulunabilir.





Şekil deki devrenin iki gözü vardır.Bu gözlerden seçilen akımlar Ia ve Ib ise, gözlere II. Kirşof kanununun uygulanması ile,

E = (R1 + R3) . Ia + R 3. Ib

E = R3 . Ia + (R2+ R3) . Ib


denklemleri elde edilir. Bu denklemlerden Ia ve Ib göz akımları bulunur. Kol akımları da bulunan göz akımları yardımıyla,

I1 = Ia

I2 = Ib

I3 = Ia + Ib


Örnek :

Aşağıdaki şekildeki devrede her bir kolun akımını çevre akımları yöntemiyle bulunuz.





Çözüm :

Göz akımlarını şekildeki gibi seçelim. Buna göre denklemler,


15 = 7 . Ia + 1 . Ib

10 = 1 . Ia + 6 . Ib


Olur. Payda determinantı,


∆ = = 42 – 1 = 41

Pay determinantları da,

a = = 80


b = = 55


Olur. Buradan göz akımları,


Ia =


Ib = A


dir. Kol akımları da,


I1 = Ia = 1,95 A

I2 = Ib = 1,34 A

I3 = Ia + Ib = 1,95 + 1,34

= 3,29 A

bulunur.


2 – Süperpozisyon Yöntemi


Bu yöntem iki ya da daha fazla kaynağı bulunan doğrusal elektrik devrelerine uygulanır.Doğrusal devre, direncin her zaman sabit kaldığı devredir.Her kaynağın bir devreden geçireceği akımların veya oluşturacağı gerilimlerin toplamı, o devrenin akımını veya gerilimini verir.Bu yöntem uygulanırken, devredeki kaynaklar sıra ile devrede bırakılarak , diğerleri devreden çıkartılır. Kaynakları devreden çıkartırken, kaynak gerilim kaynağı ise açılan uçlar kısa devre yapılır.Eğer kaynak akım kaynağı ise açılan uçlar açık devre olarak bırakılır.


İki ya da daha fazla kaynaklı devrelerde, herhangi bir devrenin akımı yada gerilimi , her bir kaynağın meydana getirdiği akım yada gerilimlerin aritmetik toplamıdır.


İki Kaynaklı Gerilim Bölücü :


Aşağıdaki şekildeki devrede, istenen, P noktası ile şase arasındaki gerilim değerinin bulunmasıdır. P noktasındaki gerilimlerin bulunması için, şekil b ve şekil c de görüldüğü gibi her bir kaynağın etkisi ayrı ayrı bulunur, daha sonra bunlar birleştirilir. İlk olarak V1 kaynağının etkisini bulabilmek için şekil b de görüldüğü gibi V2 kaynağı uçları kısa devre edilir. Böylece V2 kaynağının uçlarının kısa devre edilmesiyle, R1 direnci doğrudan b noktasıyla şaseye bağlanmış olur. Bunun sonucunda, R2 ve R1 dirençleri birbirine seri bağlı hale gelir ve bu iki direnç V1 kaynağının uçlarına bağlıdır. Böylece bu iki direnç bir gerilim bölücü olur. Sonuç olarak da aranan P noktasındaki gerilim aynı zamanda R1 direnci uçlarındaki gerilimdir.V1 kaynağı tarafından beslenen bu devrede R1 uçlarındaki gerilim VR1’i bulmak için gerilim bölme yöntemiyle,

VR1 = (R1 / (R1 + R2 )) . V1

VR1 = x 30


VR1 = 20 V

olur.




Şekil : İki kaynaklı bir devreye Süperpozisyon teoreminin uygulanması


İkinci olarak, V2 gerilim kaynağının etkisi bulunur. Bunun için yukarıdaki şekilde gösterildiği gibi V1 gerilim kaynağı uçları kısa devre edilir. Yani R2 direncinin üst ucu topraklanır. Böylece, yine R1 ve R2 dirençleri seri olarak V2 kaynağının uçlarına bağlı olduğundan; P noktasındaki gerilim R2 direncinin alt ucundaki gerilime eşittir. Sonuç olarak devre, negatif beslemeli bir gerilim bölücü devre durumuna indirgenmiş olur. Gerilim bölme kuralı uygulanarak VR2 gerilimi bulunabilir. Yani


VR2 = x V2


= x (-9)


VR1 = -3 V olur.


V2 gerilimi negatif işaretli olduğu için, P noktasındaki gerilimin değeri de negatif olur. Sonuç olarak P noktasındaki gerilimin değeri V1 ve V2 gerilim

kaynaklarının ayrı ayrı meydana getirdikleri gerilimlerin bir bileşkesi olduğundan,

VP = V1 + V2

= 20 – 3

VP = 17 V ‘tur.


Yukarı şekildeki devreden görüldüğü gibi, V1 gerilimi V2 geriliminden daha büyük olduğu için bu gerilimlerin P noktasında meydana getirdikleri gerilimlerin aritmetik toplamı olan Vp de pozitiftir. Böylece Süperpozisyon teoremi yardımıyla, yukarıdaki problem devre, iki adet seri gerilim bölücü devreye indirgenmiş olur. Doğal olarak aynı işlemlerden çok kaynaklı devrelere de uygulanabileceği gibi her bir gerilim bölücü devre birden fazla seri dirençten de meydana gelebilir.


Süperpozisyon’un Özellikleri :


Bu teoremin uygulanabilmesi için devredeki bütün elemanların lineer ve iki yönlü olmaları gerekmektedir. Herhangi bir elemanın lineer olması demek, o elemana uygulanan gerilim ile içinden geçen akımın orantılı olması demektir.Elemanın iki yönlü olması ise eleman uçlarına uygulanan gerilim işareti değişse bile içinden geçen akım miktarının değişmemesidir. Elektrik devrelerinde, dirençler, kapasitörler ve hava nüveli (çekirdekli) bobinler genellikle lineer ve iki yönlü elemanlardır. Bu elemanlar aynı zamanda pasif olup yükseltme ya da doğrultma yapmazlar.Yarı iletken diyot, transistor gibi elemanlar, genellikle lineer değildir ve bir yönlüdür.


Örnek :

Aşağıdaki elektrik devresinde, kol akımlarını ve AAB gerilimlerini Süperpozisyon yöntemi ile bulunuz.





Çözüm :

Yukarıdaki şekildeki devreyi önce 132 V. luk kaynağın beslediği kabul edilir. 66 V. luk kaynak devreden çıkarılarak, açılan uçlar, kısa devre edilir. Böylece elde edilen şekil b deki devre de I1’, I2’, I3’ akımları hesaplanır. Kaynağın verdiği akım,


I1’ = Ia = A

ve akım formülünden paralel bağlı dirençlerin akımları da,


I2’ = 12 . = 8 A.


I3’ = 12 . = 4 A.

olur.


Şimdi de 132 V. luk kaynak devreden çıkarılıp, açılan uçları kısa devre edelim. Bu durumda devre, 66 V. luk kaynak tarafından beslenecek ve kol akımları da I1’’, I2’’, I3’’ olacaktır. Bu akımlar,


Ia’’ = = = 10 A.

ve yine akım formülünden,


I1’’ = 10 . = 4 A.


ve


I3’’ = 10 . = 6 A.

olur.


Böylece her bir kaynağın devreyi ayrı ayrı beslemesi halinde, kollardan geçirecekleri akımlar bulundu. Şimdi her iki batarya devrede bulunduğuna göre kol akımları,


I1 = I1’ – I1’’ = 12 – 4 = 8 A.


I2 = I2’’ – I2’’ = 10 – 8 = 2 A

I3 = I3’ + I3’’ = 4 + 6 = 10 A.


olur. Sonucun doğruluğunu kontrol için A noktasına Kirşofun akımlar kanunu uygulanırsa,


Ia = I1 + I2 = 8 + 2 = 10 A.


Olarak bu kanunun sağlandığı görülür. UAB gerilimi ise,


UAB = 6 . I3 = 6 . 10 = 60 V.


bulunur.


Örnek 2 :

Aşağıdaki şekildeki devreyi Süperpozisyon yöntemiyle çözünüz.





Çözüm :

Bu yöntemle çözüm yaparken, kaynakların ayrı ayrı kollardan geçirdikleri akımların bulunması gerekiyordu. Bu nedenle de gerilim kaynağı devreyi beslerken akım kaynağı devre dışı bırakılır. Yani akım kaynağının uçları açılır. Akım kaynağı devreyi beslerken de gerilim kaynağının uçları kısa devre edilmelidir.

Yalnız gerilim kaynağı devreyi beslediğine göre şekil a daki kol akımı





I1’ = I2’ = = = 1,2 A.

ve akım kaynağı devreyi beslediğine göre, şekil b deki devrede kol akımları, yine akım formülünden,


I1’’ = 4 . = 2,4 A.


I2’’ = 4 . = 1,6 A.


olur. Şimdi verilen devrenin kol akımları,


I1 = I1’ – I1’’ = 1,2 – 2,4 = - 1,2 A.


I2 = I2’ + I2’’ = 1,2 + 1,6 = 2,8 A.


bulunur. I1 akımının negatif çıkması, yönünün ters olduğunu gösterir. Şekildeki devrede bu akım sol tarafa doğru akmaktadır.


3 – Thevenin Teoremi


Doğrusal dirençler ve kaynaklardan oluşan bir elektrik devresinin herhangi bir kolundan geçen akımı, devrenin diğer kollarındaki akımları hesaplamadan bulabilmek için Thevenin Teoremi kullanılır. Bu teoreme göre devre, herhangi iki noktasına göre bir gerilim kaynağı ile ona seri bağlı bir direnç şekline dönüştürülür. Elde edilen devreye “Thevenin Eşdeğeri” denir. Thevenin eşdeğerinin kaynağını bulmak için, devrenin belirlenen iki noktası arasındaki EMK ölçülür. Aşağıdaki şekildeki devrenin A ve B uçlarından ölçülen E0 EMK’i, Thevenin eşdeğerinin kaynak gerilimidir.




Şekil : Elektrik devresi ve Thevenin eşdeğeri


Thevenin eşdeğerinin seri R0 direnci de, devredeki kaynaklar çıkartıldığında A ve B uçlarından ölçülen dirence eşittir. Devredeki gerilim kaynaklarının çıkarıldığı uçlar kısa devre ve akım kaynaklarının çıkarıldığı uçlarda açık devre yapılır.


Şekil a daki devrenin uçlarına bir R direnci bağlandığında geçecek olan akım, aynı direnç şekil b deki devrenin uçlarına bağlandığında geçecek olan akıma eşittir. Bu akım şekil c den ;


I = + R ‘dir.


Örnek 1 :

Aşağıdaki şekildeki devrenin,

a) Thevenin eşdeğerini,

b) A, B uçlarına 2 Ω luk bir direnç bağlandığında geçecek olan akımı bulunuz.





Çözüm :

  1. A, B uçları arasındaki EMK,


E0 = . 5 = 10 v.


tur. Bu EMK, Thevenin eşdeğerinin EMK’idir A ucu pozitif ve B ucu negatiftir.

Devrenin; A, B noktalarından ölçülen R0 direnci ise, kaynak devreden çıkartılarak, çıkarılan uçlar kısa devre edilirse,


R0 = = 2,5 Ω

olur. Bulunan bu değerlere göre devrenin Thevenin eş değeri ,





Aşağıdaki gibi çizilir,




Şekil :Thevenin eşdeğeri


  1. Yukarıdaki Şekildeki gibi A, B uçlarına bağlanan 2Ω luk dirençten geçen I akımı,






I = = 2,22 A.


bulunur.


Örnek 2 :

Aşağıdaki şekildeki devrede 10 Ω luk dirençten geçen akımı Thevenin teoreminden yararlanarak bulunuz.





Çözüm :

10 Ω luk direnç devreden çıkartılarak A, B uçları arasındaki açık devre gerilimini bulalım.




I1 = = 2 A.


E0 = 120 – (5+3) . 2 = 104 V.


R0 direnci ise,





R0 = = 3,73 Ω

dur.


Buna göre devrenin Thevenin eşdeğeri aşağıdaki şekildeki gibi olur. Şimdi daha önce çıkarılan 10 Ω luk direnci Thevenin eşdeğerinin uçlarına bağlayarak geçecek olan akım,





I = = 7,57 A.

olur.


4 – Norton Teoremi


Bir devrenin herhangi iki ucuna göre eşdeğer devre, Thevenin eşdeğeri ile verilebildiği gibi Norton eşdeğeri ile de verilebirlir. Thevenin eşdeğeri bir gerilim kaynağı görünümünde idi. Norton eşdeğeri de bir akım kaynağı görünümündedir. Şekildeki Doğrusal elemanlardan oluşan devrenin A,B uçlarına birleştirelim. Bu birleşme sonucunda geçen Ik akımı, Norton eşdeğerinin akım değeridir. R0 direnci ise Thevenin eşdeğerinde olduğu gibi bulunur. Yani devrenin bütün kaynakları devreden çıkartılarak A, B uçlarında ölçülen dirençtir.





Şekil : Bir devrenin Norton eşdeğeri


Bir devrenin Norton eşdeğeri


Devrenin A,B uçlarına bağlı olan bir R direnci, Norton eşdeğerinin uçlarına bağlandığında (şekil c) bu R direncinden gecen akım,

I = I1 – I2 + I3 den ,


I = Ik .

olarak bulunur.


Thevenin ve Norton eşdeğerlerin birbirlerine dönüşümleri aynen gerilim ve akım kaynaklarının dönüşümleri gibidir.


Devrenin Norton Eşdeğerinin Bulunması :


Bir örnek olması bakımından aşağıdaki şekildeki devrede IN akımını bulalı. Norton teoremine göre IN akımı bulunurken yapılacak ilk iş, aşağıdaki şekillerde


görüldüğü gibi devrenin a ve b terminallerini kısa devre etmektedir. Böylece bu kısa devre hattından ne kadar akımın geçtiği tespit edilir.


Dikkat edilirse a ve b terminallerinin kısa devre edilmesi ile R1 direnci dışındaki bütün dirençler de kısa devre edilmiştir. Böylece devrenin geriye kalan kısmından, IN akımı aşağıdaki gibi hesaplanır

.

IN =


IN = 10 A





Şekil : Norton teoremi kullanarak devrenin çözümü


Yukarıdaki şekilde görüldüğü gibi, akım kaynağı norton eşdeğer devresine IN = 10 A akım sağlamaktadır. Yukarıdaki devrede Norton eşdeğer direncini bulmak için IN akımı bulunduktan sonra a ve b terminallerini kısa devre eden iletken kaldırılır ve devre açık devre durumuna getirilir. Daha sonra şekilde de görüldüğü gibi gerilim kaynağı kısa devre edilir. Böylece a ve b terminalinden devreye bakıldığı zaman R1 direnci ile R2 direnci paralel duruma gelir ve a-b terminalinden bakıldığında görülen direnç Rab ya da RN direncidir. RN direncini bulma işleminin RTh direncini bulma işlemine benzerliğine dikkat ediniz. Böylece hesaplanan IN akımı ile bulunan RN direnci yardımıyla ve Norton teoremine de uygun olarak yukarıdaki şekilde görülen eş değer devre çizilir. Bu devre yardımıyla RY yükünden geçen akımı bulmak için daha evvelden ab terminallerinden ayrılan RY yükü tekrar a-b terminallerine bağlanır. Daha sonra şekil f deki devre elde edilir ve bu devrede akım bölme kuralı yardımıyla hem RY den hem de RN den geçen akımlar bulunmuş olur. Devre teoremleriyle ilgili olarak buraya kadar anlatılan kısımlarda gerilim kaynaklı devrelere ait örnekler çözülmüştür.Akım kaynaklı devrenin çözümüne ait bir örnek aşağıda verilmiştir.


Örnek :

Şekildeki devrede V1 gerilimini ve I4 akımını bulunuz.





Çözüm :

Şekildeki devrede R3 ve R4 dirençleri paralel olduğundan,


R = = 4 Ω olur.

R2 direnci ile R’ dirençleri birbirine seri olduğu için


R’’ = R2 + R’

= 4 + 4

= 8 Ω dur.


Bulunan bu değerlere göre devrenin eşdeğeri şekli, aşağıdadır. Şekildeki devreye akım bölme kuralı uygulanarak I1 akımı aşağıdaki gibi bulunur.





I1 =


=


I1 = 1,143 A


Buradan V1 geriliminin değeri kolayca bulunabilir.


V1 = R1 x I1

= 6 x 1,143


V1 = 6,86 V


Kirchoff’un akım kanunu yardımıyla I2 akımı,


I = I1 + I2

2 = 1,143 + I2


I2 = 2 – 1,143


I2 = 0,857 A olur.


R3 ve R4 dirençleri birbirine eşit olduğundan ve eşit paralel dirençlerden geçen akımlar da eşit olacağında I4 akımı aşağıdaki gibi hesaplanır.


I4 =

=

I4 = 0,429 A


Thevenin – Norton Dönüşümü


Thevenin teoremine göre herhangi bir devre bir gerilim kaynağı ile buna seri başlı bir dirençten, Norton teoremine göre ise aynı devre bir akım kaynağı ile ona paralel bağlı bir dirençle gösterilebilir.


Thevenin’den Norton’a Dönüşüm :

Böyle bir dönüşümü yapabilmek için aşağıdaki şekildeki devreyi ele alalım. Norton teoremine göre IN Norton akımını bulmak için Thevenin eşdeğer devresinin a ve b terminalleri kısa devre edilir ve aranan akım aşağıdaki gibi bulunur.





Şekil : Thevenin ve Norton eşdeğer devreleri


IN =


=


IN = 5 A


Norton direnci RN’yi bulmak için eş değer devrede gerilim kaynağının uçları kısa devre edilir ve devreye a ve b terminallerinden bakılır. Bu durumda görülen direnç norton direnci olup bu değer aynı zaman da RTh direncine eşittir. Böylece, Norton eş değer devresinin IN akımı ve buna paralel olarak RN direnci belirlenmiş olur. Akım ve direncin değerine göre çizilen eş değer devre şekil b de verilmiştir.


Norton’dan Thevenin’e Dönüşüm :


Yukarıda yapılan dönüşümü tersi yapılmak suretiyle yani aşağıdaki şekil b de görülen Norton eşdeğer devresinden orijinal Thevenin eş değer devresini elde edelim. Bunun için, devreye Thevenin teoremi uygulanır. İlk olarak devreye a ve b terminallerinden bakarak Thevenin direncini bulmak için akım kaynağının uçları açık bırakılır. Burada önemli bir hatırlatma RTh direncini bulmak için gerilim kaynağının uçları kısa devre edilirken, akım kaynağının uçları açık bırakılır. Böylece devreye a ve b noktalarından bakıldığında sadece 4 Ω luk direnç görülür. Bu devrede olduğu gibi genel olarak Norton direnci RN, Thevenin direnci RTh ye eşittir. Farklı olan sadece, RN direnci IN akımına paralel bağlanırken, RTh direnci de VTh gerilimine seri bağlanır.Böylece RN direnci belirlendikten sonra, yukarıdaki şekil b deki devreden VTh belirlenir. Bunun için, a e b terminalleri açık olduğundan, akım kaynağının bütün akımı 4 Ω luk dirençten geçecek ve böylece de ab terminali uçlarındaki gerilim aşağıdaki gibi olacaktır.


IN RN = 5A x 4 Ω = 20 V = VTh


Böylece yapılan birtakım işlemler sonucunda, yukarıdaki şekil a daki orijinal Thevenin eşdeğer devresi elde edilmiştir. Eş değer devreler arasındaki dönüşümler yapılırken kolaylık olması bakımından aşağıdaki formüller kullanılır.


Thevenin’den Norton’a


RN = RTh

IN = VTh / RTh


Norton’dan Thevenin’e


RTh = RN

VTh = IN x RN


Aşağıdaki şekilde orijinal bir devre ile bu devreden elde edilen Thevenin ve Norton eşdeğer devreleri verilmiştir.





Şekil : Thevenin ve Norton Dönüşümü


Gerilim ve Akım Kaynaklarının Dönüşümü ;


Norton dönüşümü, herhangi bir gerilim kayna81 ve ona seri bağlı bir direnç meydana gelen bir devrenin eş değeri, bir alkım kaynağı ile ona paralel bağlı bir direnç meydana gelen devreye örnek genel bir uygulamadır. Aşağıdaki şekil a daki devre bir gerilim kaynağı olup buna eş değer olan akım kaynağı devre ise şekil b de verilmiştir.

Bu iki kaynak arasındaki dönüşümü yapabilmek için,yapılacak ilk iş, V gerilimini, seri R direncine bölerek akım kaynağı akımı I nın bulunmasından ibarettir. Akım kaynağına paralel olarak bağlanacak direnç ise gerilim kaynağına seri olarak bağlı olan direncin ta kendisidir.

Kaynak ister gerilim kaynağı isterse akım kaynağı olsun, a ve b terminallerine bağlanacak yüke aynı gerilimi ve akımı uygular. Aslında aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi her gerilim ya da akım kaynağının bir iç direnci vardır.

Yani kaynaklar gerçekte ideal değildirler. Oysa ideal gerilim kaynaklarında, Rs direnci ∞ Ω olmalıdır. Bunun anlamı RS → 0 Ω a yaklaştıkça a-b terminalleri arasındaki gerilim de 30 V luk kaynak gerilimine yaklaşır. Benzer şekilde RP → ∞ Ω a yaklaşıyor ise akım kaynağının yükten geçireceği akım da 6 A




Şekil : Gerilim kaynağı ve bunun eş değeri akım kaynağı


yaklaşacaktır. İki ya da daha fazla kaynaklı devrelerde, gerilim ve akım kaynaklarının dönüşümü. genel olarak devreleri basitleştirir. Paralel bağlantı için akım kaynakları oldukça kolaylık sağlar, yani akımlar ya toplanır ya da bölünür. Seri bağlı için ise gerilim kaynakları oldukça kolaylık sağlar, yani gerilimler ya toplanır ya da bölünür.


5 – Millmann Teoremi


Diğer teoremlerden farklı olarak Millmann teoremi ,farklı gerilim kaynakları tarafından beslenen devrelerde, herhangi bir paralel kol uçlarındaki ortak gerilimin bulunmasında kolaylık sağlar. Aşağıdaki şekilde bu teoremle ilgili olarak bir örnek verilmiştir. Devreye dikkat edilirse bütün kolların birer ucu, y noktasında şaseye bağlanmıştır. Kaldı ki bütün kolların diğer uçları da x noktasına bağlanmıştır. Böylece, Vxy gerilimi görüldüğü gibi bütün kolların uçlarındaki ortak gerilimdir.Vxy nin değeri, bütün kaynakların şaseye göre x noktasındaki net etkilerinin bulunmasına bağlıdır. Bu Vxy gerilimini hesaplamak için, aşağıdaki formül kullanılır.




Vxy =





Şekil :Millmann teoremi ile Vxy nin bulunması


Bu formül,gerilim kaynağının, akım kaynağına dönüşümü yapıldıktan sonra, bunların sonuçlarının birleştirilmesinden elde edilmiştir. Formülden görüldüğü


gibi paydaki V/R terimleri, paralel akım kaynaklarının toplamıdır.Payda da bulunan 1/R terimleri ise (1/R = G = iletkenlik) paralel iletkenliklerin toplamıdır.Böylece net Vxy gerilimi ya I / G ya da I x R dir.

Vxy gerilimini hesaplamak için yukarıdaki devreyi ele alalım.


Vxy =


=


Vxy = 9 V


Üçüncü kolda bulunan V3 gerilim kaynağının polaritesi, x noktasına negatif gerilim uygulandığı için negatif olarak alınmıştır. Kaldı ki bütün dirençler pozitif değerlidir. Vxy’nin pozitif işaretli olmasının anlamı ise x noktasının, y noktasına göre pozitif oluşundandır. 2. kolda bulunan V2 geriliminin değeri ise bu kolda gerilim kaynağı olmadığı için sıfırdır. Bu yöntem, kolların birbirine paralel olması ve kollar arasında seri direnç bulunmaması şartıyla kol sayısına bakılmaksızın her devreye uygulanabilir. Kollardaki dirençlerin birbirine seri olması durumunda ise bu dirençler toplanarak, toplam RT direnci bulunur ve çözüme devam edilir. Eğer bir kolda birden fazla seri gerilim kaynağı varsa toplam gerilim VT nin bulunması için bu gerilim kaynakları aritmetik olarak toplanır.


6 – Y ve ∆ Devreler


Şekilde görülen devre T devresi ya da Y devresi olarak anılır. Şekilde görüldüğü gibi bu iki devre birbirinin aynı olmasına karşın, T ve Y harflerine benzediği için öyle anılırlar.





Şekil : T ya da Y devre


Aşağıdaki şekilde ise π ya da (∆) üçgen devreler verilmiştir. Devrede, RC ile RB dirençleri arasında bulunan RA direnci, tepede olabileceği gibi üçgenin tabanında da olabilir. π devreye dikkat edilirse, üçgen devrede ki c noktasının c’ ve c’’ olarak ikiye ayrılmasıyla elde edilmiştir. π ve üçgen devre, esasen aynı devrenin farklı isimleridir.





Şekil : π ve (∆) üçgen devre


Dönüşüm Formülleri :


Devre çözümleri yapılırken, üçgen devrenin yıldız devreye, bazen de yıldız devrenin üçgen devreye dönüşümü gerekebilir.Bazı hallerde ise bu dönüşümler yapılmadan devrenin çözümü imkansız olabilir. Devrenin yıldızdan üçgene dönüşümünün yapılabilmesi için gerekli formüller aşağıda verilmiştir. Bu formüller, yeni bir kavram ya da kanun yerine Kirchoff kanunundan türetilmiştir. Gerek devrelerde gerekse formüllerde, R1, R2 ve R3 harfleri yıldız ya da T devre için, RA, RB ve RC harfleri de üçgen yada π devre için kullanılmıştır.


Yıldızdan → üçgene ya da T den π ye dönüşüm


RA = R1 R2 + R2 R3 + R3 R1 / R1


RB = R1 R2 + R2 R3 + R3 R1 / R2


RC = R1 R2 + R2 R3 + R3 R1 / R3


Bu formüllerin tamamı, yıldız bir devreyi, bunun eşdeğeri olan üçgen, T ya da π devreye dönüştürme de kullanılır. Formüllere dikkat edilirse hepside aynı yapıdadır.


Üçgenden → yıldıza ya da π den T ye dönüşüm


R1 = RB RC / RA + RB + RC


R2 = RA RC / RA + RB + RC


R3 = RB RA / RA + RB + RC


Ya da


RY =


Bu formüllerin kullanılmasına yardımcı olması bakımından, aşağıdaki şeklin kullanılması faydalı olur. Bunun için şekilde görüldüğü gibi üçgen devrenin içine yıldız devreyi yerleştiriniz. Devreden görüldüğü gibi, yıldız devrede R1 in karşıtı, üçgen devrede RA R2 nin karşıtı RB ve R3’ ün karşıtıda RC dir.Yine aynı devreden görüldüğü gibi, yıldız devrenin bir koluna bitişik olarak üçgen devrenin iki kolu vardır.Yani, R1 direncinin bitişik kolları RB ve RC dir. R2 direncinin bitişik kolları RA ve RC olup R3 direncinin bitişik kolları RA ve RB dir.


Şekil : Yıldız ve üçgen dönüşüm devresi


.


KAYNAKÇA



  • İ. Baha MARTI – M. Emin GÜVEN - ELEKTROTEKNİK CİLT II

M.E.B. BASIMEVİ - 2001



  • İ. Baha MARTI – M. Emin GÜVEN - ELEKTROTEKNİK CİLT I

M.E.B. BASIMEVİ - 2000



  • İsmail ÇOŞKUN – Emin GÜVEN - ELEKTROTEKNİK

M.E.B. DEVLET KİTAPLARI – 2001






Add document to your blog or website

Similar:

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconBu ders öğrencilere elektrik devrelerinin temel ilkelerini ve devre analiz tekniklerini öğretmeyi amaçlar. Dersin içeriğinde, pasif doğru akım devreleri; direnç

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconBu derste; doğru akım devre çözüm ve hesaplamaları yapma bilgi ve becerilerinin kazandırılması amaçlanmaktadır

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconALTERNATİF AKIM DEVRELERİNİN ÖZELLİKLERİ

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconALTERNATİF AKIM DEVRELERİNİN ÖZELLİKLERİ

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconALTEFNATİF AKIM DEVRELERİNİN ÖZELLİKLERİ
Фaçısı gerilim ile akım arasındaki açıyı tanımlar. Eğer Ф, R eksenin üzerinde ise XL, XC ‘den büyüktür ve gerilim akımdan öndedir....

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconCoulomb Kanunu, Elektrik Alanı, Gauss Kanunu, Faraday Yasası, Elektrik Potansiyeli, Akım ve Direnç, Doğru Akım Evreleri, Mıknatıs Alanı, Akım Taşıyan

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconElektrik alanlar,gauss kanunu, Elektrik potansiyel, Sığa ve Dilektrikler, Akım ve Direnç, Doğru akım devreleri

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconStep motor sistemleri etiketleme makinası seçiminde dikkat edilmesi gereken bir başka önmli konudur. Doğru akım (DC) step motorlar ve alternetif akım (AC) step

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconTRAFO VE DOĞRU AKIM MAKİNALARI

DOĞRU AKIM DEVRELERİNİN ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ iconDERS İÇERİKLERİ SAYISAL ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page