2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ




Indir 320.15 Kb.
Title2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ
Page6/9
Date conversion26.02.2013
Size320.15 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.atikyonetimi.cevreorman.gov.tr/evsel/5.doc
1   2   3   4   5   6   7   8   9

TIBBİ atıkları İşleme ve bertaraf etme teknolojİlerİ


Tibbi hizmetlerde ortaya çıkan tehlikeli pek çok atığın fırınlarda yakılarak bertaraf edilmesi alışılmış bir metot olup halen oldukça yaygın bi,r şekilde kullanılmaktadır. Ancak, son zamanlarda geliştirilmiş alternatif atık işleme metotları giderek daha popüler hale gelmiş bulunmaktadır. İşleme sisteminin son seçimi, pek çoğu yerel durumlara bağlı olan çeşitli faktörlere göre çok dikkatli olarak yapılmalıdır:


  • dezenfektasyon verimliliği;

  • sağlık ve çevresel hususlar;

  • hacimsel ve kütlesel azaltma;

  • işçi sağlığı ve iş güvenliği hususları;

  • sistemin işleme ve bertaraf etme kapasitesi için atık miktarları; işleme ve bertaraf etme için atık tipleri; altyapı sistemi gereksinimleri;

  • yerel olarak mevcut işleme seçenekleri ve teknolojiler;

  • nihai bertaraf için seçenekler;

  • metodun çalışması için eğitim gereksinimleri;

  • işletme ve bakım ile ilgili hususlar; kullanım için mevcut saha /alan durumu;

  • atıkların işleneceği saha ve bertaraf tesisinin bulunduğu yerin konumu ve çevresi; yatırım ve işletme maliyetleri;

  • toplumun kabulü;

  • düzenleyici (yasal ve yönetmeliklerden kaynaklanan) hususlar.


Bu bölümde sunulan belirli işleme seçenekleri tıbbi atıkların bulaşıcı tehlikelerini etkin bir şekilde azaltıp diğer çöplerle karıştırılmasını engelleyebilir. Ancak bunların bazıları aynı zamanda, diğer sağlık ve çevresel zararlara da yol açabilir. Örneğin, belirli tipteki özellikle klor veya ağır metaller içeren tıbbi atıkların fırınlarda yakılmaları, yine belirli durumlarda (örneğin yeterince yüksek olmayan fırın sıcaklıklarında, emisyonları yeterince kontrol edilemeyen ortamlarda) atmosfere zehirli gazların çıkmasına neden olabilirler. Toprağa gömerek bertaraf etme, eğer depolama alanları mevcut mevzuat açısından yetersiz olarak tasarlanmışsa ve/veya işletilmekteyse, yer altı sularının kirlenmesine yol açabilir. tıbbii atıkların işleme veya bertaraf etme metodunun seçiminde, özellikle zehirli emisyonlar veya diğer tehlikeli sonuçlar oluşacaksa, ayrıntılı bir atık stratejisinin yapılması yanında kullanılacak yöntemlerin riskleri yerel gerçekler göz önüne alınarak dikkatlice değerlendirilmelidir.


Bu bölümde ele alınan çeşitli işleme ve bertaraf teknolojilerinin avantaj ve dezavantajları Tablo 6.4’te özetlenmiştir.


6.1 Fırında yakma


6.1.1 Fırında yakma prensipleri


Fırında yakma, yüksek sıcaklıkta gerçekleşen bir kuru oksidasyon işlemi olup organik ve diğer yanabilen atıkları inorganik, yanamayan maddelere dönüştürür. Sonuçta atıkların hacim ve ağırlıkları büyük oranda azaltılmış olur. Bu işlem genelde yeniden işleyip kullanılır hale getirilemeyen, yeniden kullanılamayan veya depolama sahalarında bertaraf edilmeyen atıkların işlenmesinde kullanılır. İşlem akışı şematik olarak Şekil 6.1’de gösterilmiştir.


Organik bileşenlerin yakılması sonunda, su buharı, karbon dioksit, azot oksitleri vb gaz emisyonları, belirli bazı zehirli maddeler (ör. : metaller, halojenik asitler), partiküler maddeler ve kül şeklinde katı artıklar/kalıntılar oluşur. Eğer yakma koşulları uygun olarak kontrol edilmiyorsa, zehirli bir gaz olan karbon monoksit de açığa çıkacaktır. Yakma işleminde açığa çıkan küller ve atıksu, zehirli bileşikler de içerebilmektedir. Bunların insan sağlığına ve çevreye ters etkisi oluşturmamaları için tekrar işleme tabi tutulmaları gerekebilir.


Günümüzde bu amaç için kullanılan pek çok büyük ve modern yakma fırını enerji geri kazanma sistemlerini de içermektedir. Soğuk iklimlerde, yakma fırınlarında oluşan buhar ve/veya sıcak su bu tesislerin bulundukları bölgelerin ısıtma sistemlerini beslemek amacıyla kullanılabilmektedir. Sıcak iklimlerde ise yakma fırınlarında oluşan buhar elektrik üretiminde kullanılmaktadır. Küçük hastane yakma fırınlarında oluşan ısı enerjisi ise yakılacak atıkların ön ısıtılmalarında kullanılmaktadır.


Şekil 6.1 Yakma fırınlarının basit akış şeması a




aKaynak WHO (1999)


Tablo 6.1 Yakılması uygun atıklar

  • Düşük ısıtma değeri : tek-hücreli yakma tesislerinde 2000 kcal/kg (8370 kJ/kg) dan yüksek ve pirolitik çift-hücreli yakma tesislerinde 3500 kcal/kg (14640 kJ/kg) dan yüksek.

  • Yakılabilir maddelerin oranı 60%.

  • Yakılamayan katı maddelerin oranı 5%. Yakılamayan küçük taneli atıklar için 20% den düşük.

  • Nem oranı 30% den düşük.


Tablo 6.2 Yakılamayan atık çeşitleri


  • Basınçlı gaz konteynırları.




  • Büyük miktarda reaktif kimyasal atık.




  • Gümüş tuzları ve fotoğraflama veya radyografik atıkları.




  • Polivinil klorür (PVC) gibi halojen plastikler.(Dioksin-furan arıtma tesisi varsa bu plastikler yakılabilir)




  • Kırık termometre, kullanılmış piller ve kurşun kaplamalı tahta paneller gibi yüksek cıva ve kadmiyum içeren atıklar.




  • Kapalı veya ağır metaller içeren ampuller.





Yakma fırını çeşitleri


Yakma fırınları, oldukça gelişmiş, yüksek sıcaklıkta çalışan fabrikalardır. Tıbbi atıkların belirli tipleri, örneğin, ecza veya kimyasal atıklar, tamamen yok edilmeleri için daha yüksek sıcaklıklara gereksinim vardır. Fırınlardaki yakma işleminin yüksek sıcaklıklarda gerçekleşmesi ve egzoz gazlarının temizlenmesi ile atmosferik kirlenme ve açığa çıkan kokular azaltılabilmektedir.


Yakma ekipmanları, mevcut kaynaklar/olanaklar, yerel gerçekler, belirli atıkların yetersiz olarak imha edilemeleri sonucunda hava veya yer altı sularının kirlenmesine sebep olabilecek potansiyel risklere, patojen eliminasyonu ile halk sağlığı dengesinde önemli yeri olan “risk-fayda" analizinin hassasiyeti gibi hususlar göz önüne alınarak dikkatli bir şekilde seçilmedir.


Tıbbi atıkların fırınlarda yakmada günümüzde yagın olarak kullanılan üç çeşit yakma teknolojisi vardır:

  • bulaşıcı tıbbi atıkları yakmak için özel olarak tasarlanan çift-odalı pirolitik yakma fırınları;

  • pirolitik yakma fırınlarının elverişli olmadığı durumlarda kullanılabilen statik ızgaralı tek-odalı fırınlar (mevcut ulusal mevzuatımıza aykırı);

  • yüksek sıcaklıkta çalışan ısıya karşı dayanıklı kimyasal madde ve gen zehirleyici maddelerin parçalanmasını sağlayabilen döner fırınlar.

Tıbbi atıkların işlenmesinde 900 ve 1200 oC arasındaki sıcaklıklarda çalışan yakma fırınları mevcuttur. Basit tasarımlı düşük-masraflı yüksek-sıcaklıklıkta çalışan yakma fırınları da geliştirilmeye başlanmıştır.


Tıbbi atıklar için kullanılan hareketli (mobil) yakma fırınları Brazilya’da denenmektedir. Bu üniteler hastane ve kliniklerde atıkların oluştukları mahallerde işlenmelerine izin vermekte ve böylelikle bulaşıcı atıkların şehir caddelerinde nakliyesine gerek kalmamaktadır. 30 kg/saat kapasiteli ünitelerin deneme sonuçları fonksiyon, performans ve hava kirlenmesi açısından memnun edicidir (Bartone, 1998).


Kimyasal ve ecza atıklar için yüksek sıcaklıkta çalışan yakma fırınları, lisanslı endüstriyel çimento veya çelik fırınları pek çok ülkede denenmekte ve değerli bir seçim olarak ortaya çıkmaktadır . Bunlar yeni yatırımları gerektirmezler ve endüstrinin serbest yanabilen maddeleri yakmaları sonucunda ortaya çıkan enerjiyi kullanmasına olanak vererek fayda sağlarlar.

6.1.2 Pirolitik yakma fırınları

Teknoloji

Tıbbi atıklar için en güvenilir ve çoğunlukla kullanılmakta olan yöntem bu atıkların pirolitik fırınlarda yakılmasıdır. Bu teknoloji aynı zamanda kontrollu hava ile yakma veya çift-odalı fırında yakma diye de isimlendirilmektedir.


Pirolitik yakma fırını, bir ön yakma odasından ve bir de son yakma odasından oluşmaktadır ve çalışma şekli aşağıda özetlenmiştir:

  • Orta seviye-sıcaklıktaki yakma işleminde (800- 900o C), atıklar pirolitik ön yakma odası, oksijeni az bir ortamda kül ve gazlar oluşturacak şekilde termal olarak ayrıştırılmaktadır. Pirolitik odada işlemin başlatılması için yardımcı bir yakıt kullanılır. Atıklar ön yakma odasına uygun atık torbalar veya konteynerlerle yüklenirler.

  • Ön yakma odasında açığa çıkan gazlar yüksek sıcaklıklarda (900- 1200 o C) çalışan ve ön yakma odasına göre daha yüksek miktarda oksijen (hava) içeren ikinci (son) yakma odasında yakılır. Burada duman ve kokular en aza indirilir.

Büyük pirolitik yakma fırınları (1-8 ton/gün kapasiteli) genellikle sürekli çalışma koşullarına uygun olarak tasarlanırlar. Bu fırınlarda atıkların yüklenmesi, oluşan küllerin temizliği ve yakılacak atıkların fırın içindeki hareketleri tam otomatik olarak gerçekleşir. Pirolitik yakma fırınlarında da emisyon gazlarının içindeki kirleticileri temizlemek için arıtma birimlerinin kurulması zorunludur. Ancak bu fırınlardaki yakma sıcaklıkları, diğer yakma tesislerinden daha yüksek seviyelerde olduğundan tehlikeli bazı kirleticiler de (yanarak) sistemden uzaklaştırılabilmektedir. Ayrıca bu tesislere atıklar PVC türü klorlu bileşen içermeyen PE / PP türü plastik malzemeden yapılmış kapalı ambalajlar içinde getirilmekte ve bu nedenle pirolitik fırınlarda bu tür atıklardan kaynaklanan emisyonlar minimum seviyelerde kalmaktadır.


Hastanelerde sıkça kullanılmakta olan, küçük ebatlı, yeterince bakımlı pirolitik yakma fırınları egzoz-gazı temizleme ekipmanları gerektirmezler. Bunların külleri % 1’den az yanmamış malzeme içerir ki bunlar depolama sahalarına gönderilerek bertaraf edilebilir. Ancak, dioksin türü bileşenlerin açığa çıkmasını engellemek için, atıklar fırınlara klor (ve tercihan klor bileşiklerinden hiç biri) içermeyen plastik torbalar/konteynerler içinde verilmelidir. Bu fırınlarda yakma sıcaklıkları, uzman operatörlerin ve gelişmiş yakma sistemleri sayesinde, tıbbi atıkların yakıldığı diğer tesislerdeki sıcaklık seviyelerine yakındır. Bu sistemlerden çıkan gazlar da yine diğer yakma fırınlarda görülen düzeneklere benzer düzeneklerden geçirilerek arıtılır. Ancak bu ünitelerin en önemli sorunu emisyonlarının 94/67/EC (Çizelge 6.2 / s.35) değerlerini karşılayamamalarıdır. Bu ünitelerde genellikle dioksin-furan arıtması yapılmadığı için PVC gibi klorlu bileşen içeren atıkların buralarda yakılmamasına ayrıca büyük özen gösterilmelidir.


Tablo 6.3 Pirolitik yakma fırınlarının özellikleri


Bu fırınlar aşağıdaki atık kategorileri için uygundur:

  • Bulaşıcı atıklar (kesiciler dahil) ve patolojik atıklar

- verimli bir işlemdir; tüm patajenler elimine edilir

  • Ecza ve kimyasal artık/kalıntıları (sitoksik atıklar dahil)

  • pek çok artıkları/kalıntıların bozulmasına (desentegrasyonuna) sebep olabilirler; buna rağmen, bu uygulamada, atıkların sadece az bir kısmı (örneğin, tüm atık yükünün % 5’i) fırınlarda yakılmaktadır. Bunun nedeni pirolitik yakma fırınlarının oldukça ileri teknoloji ile çalışmaları ve işletme koşullarının diğer tip atık yakma fırınlarına göre çok daha sofistike olmalarıdır. Atıkların bu tesislere taşınması, tesis içinde kısa da olsa bir süre depolanması ve son derece yüksek otomasyon ile fırına alınmaları söz konusuur. Bu özelliklerinden dolayı da bu fırınların işletme maliyetleri oldukça yüksektir. Ayrıca kapasiteleri diğer yakma tesislerine göre de daha düşük olduğundan birim yakma fiyatları yüksek olmaktadır. Bu da buralarada yakılan atıkların az yüzdelerde seyretmesine sebep olmaktadır.

Atıkların düşük kalorifik (ısıl) değerleri 3500 kcal/kg (14 650 kJ/kg) değerini geçmelidir.


Bu fırınlar aşağıdaki atık kategorileri için uygun değildir:

  • Kentsel atıklara benzeyen rizikosuz tıbbi atık

- pirolitik fırında yakma kaynak kaybına sebep olur.

  • Jenotoksik atıklar

- bu fırınlarda bertaraf muhtemelen pek verimli olmamaktadır.

  • Radyoaktif atıklar

- Bu yöntem radyoaktif özelliklerini etkilemez ve radyasyon yayabilir.


Bu fırınlarda yakılmaması gereken atıklar:

  • Basınçlı konteynerler

- fırında yakma esnasında patlayabilir ve ekipmanın hasar görmesine sebep olabilir.

  • PVC gibi halojenli plastikler (emisyon koontrol tedbirleri varsa, bu atıklar yakılabilir)

- egzoz gazları hidroklorik asitler ve dioksinler içerebilir.

  • Yüksek miktarda ağır-metal içeren atıklar

- fırında yakma, zehirli metallerin atmosfere emisyonuna sebep olabilir (örneğin, kurşun, kadmiyum, civa).


Yakma sıcaklığı: 900-1200 oC


Yakma fırını kapasiteleri: Bu fırınların kapasiteleri 200kg/gün ile 10 ton/gün arasındadır. Hastanelerde genellikle1 ton/gün yakma kapasitesinin altında fırınlar kullanılmaktadır.


Egzoz-emisyon gazları temizleme ekipmanı: Büyük tesisler için gereklidir.


Ek görüşler: Ekipman satın alma, işletme ve bakımları oldukça pahalıdır. İyi eğitilmiş personel gereklidir.


Atık kaynağında ve kaynağın uzağında yakma tesisleri


Atıkların üretildikleri kaynakta (yani hastanede) veya kaynağın daha uzağında (merkezi bir yerde) kurulan yakma tesislerinin seçimi, bölüm 4.3’te ele alınan ulusal planlama politikaları ile paralel olmalıdır. Burada sadece teknik parametreler izah edilmiştir.


Hastanelerdeki 200-1000 kg/gün kapasiteli küçük-çaplı yakma fırınları sadece ihtiyaç duyuldukça kullanılırlar. Bunlara elle doldurma yapılmakta ve kül temizliği günlük veya her 2-3 günde bir; kürekle veya vakumla yapılmaktadır. Yakma işlemi otomatik kontrollüdür ve operatör hizmeti sadece bir günün belli zamanını almaktadır (ör : 2 saat).


Atık kaynağının uzağında kurulan bölgesel tesisler, kapasiteleri 1-8 ton/gün olan büyük-çaplı yakma fırınlarına sahiptir ve bunlar otomatik doldurma ve kül temizleme sistemleri ile donatılmış olup sürekli çalışan işletmelerdir. Bu çaptaki yakma tesislerinde enerji geri kazanımı elde edilmekte -ve kazanılan enerji en azından fırınlarda yakılacak olan atıkların ön ısıtılmaları için kullanmakta- ve egzoz / emisyon gazları temizleme sistemlerine de sahiptir. Elde edilen buhar elektrik enerjisi üretiminde kullanma imkanı sağlayabilmektedir. Bu tesislerde yakma yan ürünlerinin nihai olarak bertaraf edilmeleri mümkündür. 4-8 ton/gün kapasiteli büyük, merkezi pirolitik yakma fırınlarının işletme ve bakımları tam-zamanlı hizmet veren atık bertaraf etme mühendislerinin istihdamlarını gerektirmektedir.


İdeal olarak, büyük-çaplı yakma fırınları, tehlikeli atıkların bertaraf edildiği tesislerin bulunduğu ve özel amaca uygun olarak tasarlanmış endüstriyel bölgelerde kurulur. Bu bölgeler yol, enerji ve su kaynaklarına rahat ulaşımlı ve genellikle meskun mahallerden uzaktadırlar. Her halükarda, tesislerin meskun mahallere ilgili yönetmelikte öngörülen mesafeleri sağlaması gerekir.

1   2   3   4   5   6   7   8   9

Similar:

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconTıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconTIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconTıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconEK- 5 TEHLİKELİ KABUL EDİLEN ATIKLARIN ÖZELLİKLERİ

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconI- ANİMASYON VE SİMÜLASYONUN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ icon1. Finansal Tabloların Tanımı ve Özellikleri

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconI- ANİMASYON VE SİMÜLASYONUN TANIMI VE ÖZELLİKLERİ

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ icon2 Türev Piyasalarının Tanımı ve Özellikleri

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ icon1 Kompleks sayıların tanımı ve özellikleri 2

2 Tıbbi Atıkların TANIMI VE ÖZELLİKLERİ iconBu Tebliğin amacı; üretilen atıkların ikili toplama sistemi ve getirme merkezleri aracılığıyla toplanarak geri kazanımının sağlanması, atıkların ekonomik bir girdiye dönüştürülmesi ve atığın enerjisinden faydalanılmasına ilişkin hususları belirlemektir. Kapsam

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page