12 Nematod (Caenorhabditis elegans)




Indir 205.45 Kb.
Title12 Nematod (Caenorhabditis elegans)
Page3/5
Date conversion28.02.2013
Size205.45 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://mrdmn.com/wp-content/uploads/2011/10/Insan-kromozom-yapisi-analizi-kusurlar-2012.doc
1   2   3   4   5

Sayısal anomaliler



İnsandaki normal 46 (2n) kromozom sayısındaki herhangi bir değişiklik kendini fenotipik olarak gösterecektir. 46 dışındaki herhangi bir kromozom sayısına heteroploidi adı verilir. Haploid kromozom sayısının (n) tam katları şeklindeki anomalilere öploidi (euploidi) ve diğer kromozom sayı farkı anomalilerine de anöploidi (aneuploidi) adı verilir.


Öploidi : Haploid kromozom sayısının yani n’nin tam katları şeklindeki artışlarıdır.


Haploid 23 n

Diploid 46 2n

Triploidi 69 3n

Tetraploidi 92 4n Poliploidi

Pentaploidi 115 5n


Haploid sayı (n=23), eşey hücrelerindeki kromozom sayısı.

Diploid sayı (2n=46), fertilizasyon sonucu insan hücrelerindeki kromozom sayısı.

Triploid sayı (3n=69), hücrede temel kromozom sayısının 3 kat artışı.

Tetraploid sayı (4n=92), hücrede temel kromozom sayısının 4 kat artışı. (endoreduplikasyon ve endomitoz sonucu oluşur).

Triploidi, eşey hücre bölünmelerindeki (ovum yada sperm olgunlaşırken) bir bozukluktan kaynaklanır. Çekirdek bölünmesi olduğu halde sitoplazmanın bölünmesi olmaz. Gamet 23 kromozom yerine 46 kromozom içerir. 46 kromozomlu gamet, normal 23 kromozomlu gamet ile birleşirse zigot kromozom sayısı 69 olacaktır. Ekstra paternal yada maternal kromozom seti içerir. Genelde, maternal kaynaklı olanlar erken hamilelikte spontan olarak düşer.

Poliploidiler (3n, 4n) zaman zaman fetüslerde görülmüştür, ancak triploid bebekler canlı doğabilseler bile uzun süre yaşayamazlar. Triploidiler, en sık olarak bir yumurtanın iki spermle birden döllenmesine bağlı olarak görülür.




Şekil: Triploid karyotip örneği (69,XXX).


Tetraploidi, zigotun ilk bölünmesinin tamamlanmasındaki bir anormallikten kaynaklanır. İlk bölünmeden itibaren 92 kromozomlu hücre yine 92 kromozomlu hücreler oluşturarak çoğalır.

Endomitoz: Kromozomlar 2 kat olur artar, hücre bölünmesi ve sitoplazma bölünmesi olmaz. Kromozom sayısı 2 katına çıkar. (profaz ve metafaz olur, anafaz ve telofaz olmaz).

Endoreduplikasyon: Kromozomlar 2 kat olur artar, hücre bölünmesi ve sitoplazma bölünmesi olmaz. Sentromerlerden birbirine tutulu halde (4 yada 8 kromatidli) kromozomlar ortaya çıkar. İnsan habis tümör dokularında ve spontan düşük materyallerinde bulunur.




Anöploidi: Kromozom çiftlerinden birinin kaybolması (monozomi) ya da bir çiftte ek olarak bir tane daha kromozomun bulunması (trizomi) olarak tanımlanır. Öploidiye göre daha sık görülür. Total kromozom sayısı 1-2 eksik yada fazla olabilir.

2n-1 2n+1

2n-2 Hipoploidi 2n+2 Hiperploidi

2n-3 2n+3


Hipoploidi, insanda normal diploid kromozom sayısından 1 yada daha çok kromozomun eksilmesidir.

2n -1= 45 kromozom, monozomi durumu: eşey kromozomlarından birinin olmaması durumu olan (45,XO) "Turner sendromu" örnek olarak gösterilebilir. (45, XX, -G; monozomi G).

2n- 2 = 44 kromozom, Nullizomi : Herhangi bir kromozom çiftlerinden birinin bulunmaması. Örnek bilinmemektedir (insanda). Letal etkisinden dolayı, fetus erken dönemde atılmakta olabilir.

Hiperploidi, insanda normal diploid kromozom sayısına göre 1 yada daha çok kromozomun fazladan bulunmasıdır.

2n + 1 = 47 kromozom, trizomi durumu: insan kromozomlarından birinin 2 yerine 3 tane bulunması. En bilinen örnek, (47, XX veya XY, +21) "Trizomi 21" (üç tane 21. kromozom) olarak da bilinen "Down sendromu"dur. (47, XXY; Klinefelter sendromu).

2n + 2 = 48 kromozom, Tetrazomi : insan kromozomlarından birinin 2 (bir çift) yerine 4 tane bulunması, (48, XXXX) gibi. Yada homolog kromozom dışı fazla kromozom bulunmasıdır, (48, XX, +1, +4) gibi.


Anöploidi insan kromozom bozuklukları arasında en sık görüleni ve klinik olarak en önemli tipidir. Klinik olarak teşhis edilen tüm gebeliklerin en az %3-4’ünde bulunur. Somatik kromozomların anöploidisi seks kromozomlarına göre çok daha nadirdir. Seks kromozomlarında meydana gelen anöploidiler organizma için daha tolere edilebilir bozukluklardır. Anöploid hastaların tümünde ya trizomi ( belirli bir kromozomun iki yerine üç adet bulunması) veya daha nadiren monozomi ( belirli bir kromozomun tek bir temsilcisinin bulunması) vardır. Trizomi genomun her bir parçasında oluşabilir ancak bir kromozomun tümünün trizomisi yaşamla nadiren bağdaşır. Canlı doğan bebeklerde en sık görülen trizomi tipi, Down sendromlu hastaların %95’inde gözlenen 21. kromozomun trizomisidir (47, XX veya XY,+21). Bir kromozomun tümünün monozomisi ise hemen hemen daima ölümcüldür. Otozomal monozomiler, genelde letaldir. Önemli bir istisna Turner sendromlu hastalarda görülür, bu hastalarda X kromozomunun monozomisi görülür (45,XO). Ancak X kromozomlarından biri zaten inaktif olduğundan hayatla bağdaşabilir.


Anöploidi, mayoz yada mitoz bölünmelerdeki meydana gelen hatalardan ortaya çıkar. 2 olay var: nondisjunction ve anafaz lagging.


NONDİSJUNCTİON (Kromozomların Ayrılamaması):

Kromozom anomalilerinden en önemlisi olup, mayozda gametlere az veya çok sayıdaki kromozomun gitmesi olayıdır.

Mayotik bölünme sırasında oluşan nondisjunction olayı; 2 ayrı hücreye gitmesi gereken bir kromozom çiftinin her iki üyesinin birbirinden ayrılmayıp yeni hücreye gitmesi şeklindedir. Böylece gametlerden birinde adı geçen kromozomdan (yada kromatid) hiç bulunmazken; diğerinde normalde 1 tane olması gerekirken 2 tane olacaktır.

Bu eksik kromozomlu gamet, sözkonusu kromozomdan normal olarak 1 tane taşıyan karşı cins gametle birleşince normalde zigotta 2 kromozom bulunurken; bu zigotta 1 adet bulunacaktır. Böyle bir hücreye monozomik diyoruz.

2 kromozom içeren gamet ise karşı cins normal gametle birleşince, zigotta bu kromozomdan 3 adet bulunacaktır. Buna da trizomi diyoruz (Mongolizm-trizomu 21; Klinefelter sendromu XXY ve triple XXX sendromu). Monozomik olanların başlıcaları monozomi G ve Turner sendromu 45 X0 gelir.

Monozomik durum otozomal (vücut kromozomlarında) meydana gelmişse hayatla bağdaşmaz. Buna istisna olarak monozomi G gösterilebilir. Otozomal trizomiler ise çok sıktır. Klasik Down sendromu (mongolizm), Edwards sendromu (trizomi 18), Patau sendromu (trizomi 13) buna iyi bir örnek olabilir.






Nondisjunction, I. Mayoz yada II. Mayoz bölünmelerde olabilir:

I.Mayoz bölünmede nondisjunction meydana gelirse, oluşan gametlerin hepsi anormal olacaktır (2 tane 22 kromozomlu ve 2 tane 24 kromozomlu gamet).

II.Mayoz bölünmede nondisjunction meydana gelirse, oluşan gametlerin yarısı normal yarısı anormal olacaktır (1 tane 22 kromozomlu, 1 tane 24 kromozomlu ve 2 tane 23 kromozomlu gamet).







ANAFAZ LAGGİNG (Anafazda geri kalma):

Hücre bölünmesi ve kromozomların eşit olarak 2’ye ayrılması normal olarak seyreder. Fakat ayrılmayı izleyen; kromozomların kutuplara göçü hatalıdır. Kromozomlardan 1 tanesi yeni meydana gelen yavru hücrenin dışında kalır, ortadan kaybolur veya diğer grup kromozomlar ile diğer hücre içine katılır. Normal fertilizasyon sonunda meydana gelecek zigot ya bu kromozom için monozomik veya trizomik olacaktır. Olayın sonucu bakımından nondisjunctiondan farkı yoktur. Bazı hallerde geri kalan kromozom hiçbir hücreye giremiyecek ve ortadan kaybolacaktır. Bu halde oluşan hücrelerden biri normal, diğeri monozomik olacaktır.

Mayozun I. yada II. Anafazında kromozomlar kutuplara giderken geri kalırlar. Oluşan yavru hücrenin çekirdeğine bu geride kalan kromozomlar giremez ve sitoplazmada parçalanırlar. Sonuçta meydana gelecek zigot monozomik olacak ve genelde monozomik bireyler ortaya çıkacaktır. Yada geride kalan kromozomlar kaybolmaz gitmesi gerekene değil öbür yavru hücre çekirdeğine katılır. Sonuçta meydana gelecek zigot trizomik olacaktır. Genelde anafaz lagging sonucunda, monozomik bireyler ortaya çıkar.


Anafaz lagging, I. Mayoz yada II. Mayoz bölünmelerdeki anafazda olabilir:

I.Mayoz anafazında anafaz lagging meydana gelirse ve geride kalan kromozom kaybolursa, oluşan gametlerin oluşan gametlerin yarısı normal yarısı anormal olacaktır (2 tane 22 kromozomlu ve 2 tane 23 kromozomlu gamet).

II.Mayoz anafazında anafaz lagging meydana gelirse ve geride kalan kromozom kaybolursa, oluşan gametlerin üçü normal biri anormal olacaktır (3 tane 23 kromozomlu ve 1 tane 22 kromozomlu gamet).


Mayotik nondisjunction’ın tam sebebi bilinmiyor, ancak anne yaşının artması, maternal hipotiroidizm, radyasyon, viral enfeksiyon, çeşitli çevresel maruziyetler (mutajenler gibi) yada ailesel yatkınlıkla sıklığı artar.

Mitotik bölünmelerdeki hatalar, fertilizasyondan sonraki mitoz bölünmeler sırasında oluşan hatalar (nondisjunction veya anafaz lagging) olabilir. Bu bölünme hatalarından sonra (ör: nondisjunction), bireyin hücrelerinin bir kısmı 45 bir kısmı 47 kromozomlu olabilir. Mozaisizmde sonuçlanır. Mozaisizm, tek zigottan köken alan ve farklı kromozom kuruluş yapılarına sahip hücre gruplarının bulunmasıdır. Bu hatalar genelde erken mitoz bölünmelerde ortaya çıkar (embriyogenez aşamasında).






Mozaisizm :

Mozaisizm; bir organizmada aynı zigottan menşe almış fakat kromozom yapıları farklı olan birden fazla hücre grubunun birlikte bulunmasıdır. Ayrılamama veya anafazda geri kalma olayı zigotun ilk bölünmesinden sonra meydana gelir. O ana kadar normal olarak bölünen hücreler ve bunlardan meydana gelecekler, orijinal zigotun karyotipinde olacaklardır. Hücreler ya monozomik veya trizomik olacaklardır.

Monosizme benzeyen ve organizmada kromozom yapısı farklı birden fazla hücre grubunun bulunması ile kendini gösteren diğer bir durum şimerizmdir (chimerism). Mozaisizmde değişik karyotipte hücre toplulukları, tek bir zigottan menşe almışlardır. Oysa şimerizmde, kromozom yapıları farklı olan hücre grupları, ayrı ayrı zigotlardan menşe almışlardır (Dizigotik ikizlerde tek plasentadaki anastamozlar sonucu 2 ayrı kan hücresinin bulunuşu).


Somatik orjinli mozaisizm: 46 kromozomlu zigotun mitotik nondisjunctionu sonucu oluşan.



Mayotik orjinli mozaisizm: 47 kromozomlu anormal zigotun mitotik anafaz laggingi sonucu oluşan. Trizomik zigotta hata düzeltme olarak ve trizomik rescue (kurtarma) olarak adlandırılır.







Zigotun erken mitoz bölünmeleri sırasında, 4 hücreli aşamada mitoz bölünmede hata meydana geldiğinde, bazı hücreler 46, bazı hücreler 47 kromozomlu olacaktır.


KROMOZOM ANOMALİLERİ ÖRNEKLER:

Monozomik durum otozomal (vücut kromozomlarında) meydana gelmişse hayatla bağdaşmaz. Buna istisna olarak monozomi G gösterilebilir. Otozomal trizomiler ise çok sıktır. Klasik Down sendromu (mongolizm), Edwards sendromu (trizomi 18), Patau sendromu (trizomi 13) buna iyi bir örnek olabilir.


I.Otozomal kromozom Kusurları:

a.Trizomik sendromlar :

1.Mongolizm (Down Sendromu) (Dişilerde fertilite normaldir. Erkek hastalar ise infertildir.)

3 tipte bulunur:

-Mutad (Klasik, regüler, standart) tip mongolizm (trizomi 21) : (Vakaların % 95’i)

47,XX yada XY, +21

-Translokasyon tipi mongolizm : Robertsonian translokasyon ile, fazla olan 21 nolu kromozom diğer 13, 14, 15, 21 ve 22 nolu kromozomlarla sentromerde birleşir. Kromozom sayısı azalır, 46 kromozom bulunur. Örneğin 21:21 yada 13:21 translokasyonu. (Vakaların % 3-4’ü)

46,XX yada XY, t (13q; 21q), +21

46,XX yada XY, der (21q; 21q), +21

-Mozayik tip mongolizm : (Vakaların % 1-2’si)

46/47, XX yada XY, +21

2. Trizomi 18 sendromu (Edwards sendromu)

47,XX yada XY, +18

3. Trizomi 13 sendromu (Patau Sendromu)

47,XX yada XY, +13

4. Trizomi C sendromu

5. Trizomi 22 sendromu


b.Delesyon sendromları : 46 kromozomlu, fakat kromozomlarda delesyon bulunur.

1.Kedi Miyavlaması Sendromu (Cri du Chat, Cat Cry)

46,XX yada XY, 5p-

2. 4 no\'lu kromozomun kısa kolunun delesyonu (4p- sendromu, Wolf- Hirschhorn Sendromu) 46,XX yada XY, 4p-

3. 18 no\'lu kromozomun kısa ve uzun kollarının delesyonları (18p- veya 18q- sendromları)

4. Monozomi G sendromu (G Delesyon sendromu)

5. Halka (Ring) kromozom sendromu (Örneğin 5 nolu kromozomun delesyonu ile oluşan halka kromozom, Kedi Miyavlaması Sendromunu oluşturabilir)


c.Parsiyel trizomi sendromları :

Trizomi G


d.Mikrodelesyon sendromları: Kromozomların özel yöntemlerle uzatılarak incelenen kromozomlarında (prometafaz kromozomu gibi) gösterilebilir.

1.Retinoblastoma sendromu (13q14 delesyonu)

2.Prader-Willi sendromu (15q12 delesyonu, paternal orjinli, 15q11-13 eksik)

3.Angelman sendromu (15q12 delesyonu, maternal orjinli, 15q11-13 eksik)

4.Di George sendromu (22q11 delesyonu)


II. Eşey kromozom Kusurları :

1. Klinefelter Sendromu (47,XXY) (Trizomi örneği. Söz konusu karyotipin ortaya çıkması için ya 2 X\'li yani 24 kromozomlu bir ovumun normal yani 23 kromozomlu sperm tarafından veya 23 kromozomlu normal bir ovumun, 24 kromozomlu (XY) bir spermle fertilize olması gerekir. Gametlerin 24 kromozomlu olması hali mayotik bölünme sırasında kromozomun ayrılamaması (nondisjunction) veya anafazda geri kalma (anafaz lagging) olayı sonucu ortaya çıkar. Mozaik vakalar dışında hastalar fertil değildirler.)

2. Turner Sendromu (45,XO) (Monozomi örneği. Anafazda geri kalma yada nondisjunctionla oluşur. Fenotipik olarak kadın görünümündedirler. Hemen her yaşta boy kısadır. İnfertildirler, ancak mozayik olanlar fertil olabilir.)

3.47,XXX Kız (Fertil, motor gelişme ve konuşma geriliği olabilir)

4.47,XYY Erkek (Agresif, antisosyal davranışlar, kısa boy)


Otozomal monozomiler, genelde letaldir. Önemli bir istisna Turner sendromlu hastalarda görülür, bu hastalarda X kromozomunun monozomisi görülür (45,XO). Ancak X kromozomlarından biri zaten inaktif olduğundan hayatla bağdaşabilir.


1   2   3   4   5

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page