Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür




Indir 130.49 Kb.
TitleTürk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür
Page1/2
Date conversion01.03.2013
Size130.49 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.tkdf.org.tr/upresimler/Prof_Dr_Ali_Demirsoy_yazi.doc
  1   2



powerpluswatermarkobject11450547


Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür

Türk ırkı yoktur, Türk dili vardır”


Prof. Dr. Ali Demirsoy, Hacettepe Üniversitesi, 26.09.2009

Şu anda elde edilen bilimsel bulguların tümü, bundan yaklaşık 6.5 milyon yıl önce, Güney Doğu Afrika’da bir bölgede primat ailesinden bir türün hızla farklılaşarak insani özelliklerden bir kısmını kazandığını göstermektedir. Evrim ve antropoloji kitaplarında bu özelliklerin nasıl, niçin ve hangi evrelerde hangi ölçülerde ortaya çıktığını açıklayan bilgiler vardır. Yine eldeki bilgiler bu özelliği kazanan türün bu özelliklerle yetinmeyip, bir taraftan insani özelliklerini daha da geliştirirken, belirli bir evreden sonra da bölgeden çıkarak dünyanın dört bir tarafına göç ettiğini göstermektedir. Bu gelişim kademeleri, özelliklerine göre bilimde çeşitli adlarla tanımlanmıştır: Parapithecus (40-60 milyon yıl önce, Mısır) Propliopithecus (32-35 milyon, Mısır), Dryopithecus = Proconsul (25 milyon yıl önce, Kenya, Hindistan), Ramapithecus (13-14 milyon yıl önce, Doğu Afrika); ilk defa insansı olarak adlandırılan Ardipithecus (4.4-5.2 milyon yıl önce; ramidus ve kadabba, Ethiopya), Australopithecus (4 milyon – 700.000 yıl önce, Afrika, aethiopicus, robustus, boisei, anamensis, afarensis, aficanus), Aegyptopithecus (Mısır, Fayyum’da bulunmuş, , zeuxis), Homo habilis = Becerikli adam (12.2-1.8 milyon yıl önce, Afrika), Homo erectus = Ayağa kalkmış adam (1.8-0.5 milyon yıl önce, Afrika’da gelişmiş; ancak kıtadan dışarıya göç eden ilk insansıdır) ve Homo neanderthalensis = Neandertal insanı (ü eski kıtada, 100.000 – 35.000 yıl önce) ve en sonunda dünyaya egemen olan Homo sapiens (45.000 yıldan beri) gibi. Elde edilen kemikler bu değişimin nasıl olduğuna ilişkin önemli bilgiler vermektedir.

Yeterince bilimsel görüşe ve bilgiye sahip olmayanlar, esasında bunu çok iyi kavrayamadıkları için, çoğunlukla şu soruyu yönetirler: Söyle bakalım ne zaman insan olduk? Esasında yukarıda yazdığım isimlerin hiç biri kendi başına bağımsız bir kimlik oluşturmazlar. Antropolojide verilen bu adların hemen hepsi, bir merdivenin basamağında aşağıdan yukarıya duran varlıklar gibidir. Bir alttaki basamakta bulunan bir canlı grubu, daha alttaki ya da daha üstteki canlı grubuyla büyük bezerlik gösterdiği gibi, kendi basamağındaki karşı cinsten bir bireye duyduğu yakın ilgiyi duymasa bile, yine de bir üst ya da bir alt basamaktaki bireyle eşeysel ilişkiye girerek verimli yavrular meydana getirebilir. Çok daha somut bir örnek verirsek, bir adada, örneğin bir Türk olarak biri Afrikalı bir pigme diğeri Ukraynalı bir beyaz iki bayanla yaşamak durumunda kalır ve sadece birini tercih etmek durumunda kalırsak, biyolojik davranışlar şunu göstermektedir ki, beyaz bir erkek beyaz bir bayanı öncelikle tercih etmektedir. Eğer, adadaki erkek bir pigme erkeği olsaydı, o da bir pigme kadını tercih edecektir. İster pigmeyle ister Ukraynalı ile çiftleşin, bu çiftleşmeden verimli yavrular da meydana gelecektir. İnsanın yücelişinde dünyanın birçok yerinde ve keza Afrika’da buna benzer evrimleşmeler gözlenmiştir. Merdivenin her basamağında bir miktar daha değişmiş bir topluluk bulunmaktadır. Biz belirli özellikleri belirli ölçüde gösteren toplulukları, yani basamakları bir araya getirir, ortak bir tanım yaparız Australopithecus gibi. Bu özünde birbirinin aynı olan değil birbirine benzer toplulukların oluşturduğu ortak bir havuzdur ve bu cinsin her basamakta birbirinden yapısal olarak ayrılan temsilcileri vardır. Katlar arasındaki merdiven aralıkları, işte bu küçük küçük farklı toplulukların genel tanımlarının sınırlandığı yerlerdir. Merdiven arılıkları cins olarak adlandırılır; Homo’da olduğu gibi. Basamakta duranları da tür olarak tanımlarız, örneğin Homo habilis, Homo erectus, Homo sapiens gibi. Bütün bu adlandırmalar, anlamayı kolaylaştırmak ve ortak özellikleri bir bütün içinde verebilmek içindir. İnsan belirli bir merdivenden çıkan ve her basamakta fiziksel özellikleri bakımından bir miktar değişen bir canlı grubunun adıdır. Bu merdivenin herhangi bir basamağı insanı temsil edemez. Bu nedenle insan ne zaman ortaya çıkmıştır sorusu da bilimsel olarak bir anlam ifade etmez. Ancak din adamları, örneğin Hıristiyan öğretisi, belirli bir tarih ve gün vererek, o gün insanın ortaya çıkışını tarifler; keza Müslümanlık da insanlık çoğunluk Âdem ile Havva’nın indiği günden başlatılır. Birçok dinde bu şekilde birçok öykü vardır.

Şu anda dünyada bulunan insanların tümü, merdivenin son aralığındaki, yani iki kat arasındaki basamaklarda yer alan insanlara verilen toplu addır: Homo sapiens. Dünyadaki insanların farklı görünümlerde olması farklı basamaklarda durmalarından kaynaklanmaktadır. Bu basamaklar, eskiden ırk olarak tanımlanırdı (Homo sapiens sapiens = beyazlar, Homo sapiens nigra = zenciler gibi); son zamanlarda ırkçılığı kışkırtacağı kaygısı ile insan için ırk teriminden vazgeçildi; bir de bir zamanların insan ırkı olarak tanımlanan grupları arasındaki (örneğin zenciler, sarı ya da kırmızı ırk, beyaz ırk gibi) genetik farklılığın neredeyse 1/10.000 bir olduğu anlaşılınca; bu farklılık çok az bulunarak, ırk yakıştırmasından vazgeçildi. Ancak yine de aynı kökten gelen insan soyu, yayılırken, yayıldığı yerin koşullarına göre birbirinden fiziksel ölçüde ayrılabilecek kadar farklılaştı. Bunun en güzel örneğini Polenezya adalarında görebiliriz. Yaklaşık binin üzerinde iskân edilen ada bulunmaktadır ve her ada uzun süre yalıtılmış olduğu için burada yaşayan insanlar fiziksel özellikleri bakımından her ada içinde benzer; ancak ada dışındakilerce fark edilebilen yapısal değişikliğe uğramıştır. Bu bölgenin dışındakiler (örneğin Türkler) değil; ancak bu bölgede yaşayanlar bir kişiyi görünce hangi adadan geldiğini söyleyebilirler.

İnsan soyu belirli bir alandan, aynı zamanda yola çıkmış olmalarına karşın, neden farklı gelişim gösterdiler sorusuna yanıt ise: Bulundukları ya da yaşadıkları çevrenin koşullarının, topluluk (gen havuzu) üzerinde farklı etki etmesinden kaynaklanmış olmasındandır. Tipik bir örnek olarak güneş ışınlarının yıkıcı etkisinden korunmak için ekvatora gittikçe melanin birikerek derinin koyulaşması, kutuplara gittikçe D vitaminini sentezleyebilmek için derideki melaninin azalarak rengin beyazlaşması (kutuplarda buz ve kardan yansıyan ışınların etkisi daha güçlü olduğu için kutuplarda Eskimolarda da bir miktar koyulaşma görülür) buna tipik örnektir.

Kural olarak farklı çevrelerde gerek fiziki –dış görünüş- gerekse davranış bakımından (buna gelenek-görenek da dâhil edilebilir) birbirinden farklı evrimleşmeler ortaya çıkar. Kural olarak yakınlık benzerliğin de doğrusal bir ifadesidir. Yakın topluluklar yakın sosyal değerleri de geliştirirler. Buna ilişkin dünya üzerinde yüzlerce örnek vermek mümkündür.

Bütün bu topluluklar kendi aralarında bir eletişimi sağlayabilmek için, büyük bir olasılıkla gereksinmeye göre gittikçe karmaşıklaşan, ilk olarak sese dayalı, dil dediğimiz bir araç geliştirdiler. Böylece insanoğlu, kazanmış olduğu deneyimleri zamandaşlarına ve gelecek kuşaklara aktarma olanağına kavuştu. Kültürel gelişme de bu noktadan sonra patlarcasına gelişti.

Bu arada bir şeyi vurgulamamız da gerekiyor. Dili sözlü ve yazılı dil diye ikiye ayırmamız mümkündür. Bundan yaklaşık 12.000 yıl önce ortaya çıkan küresel kuraklık nedeniyle, dünyanın kuraklığı derinden hisseden bölgelerinde insanların subaşlarına toplanma gereği ortaya çıkmış ve bundan da, yerleşik düzene geçme, şehirleşme, hızlı sosyalleşme ve kültürel alışverişte gelişmeler ortaya çıkmıştır. Sosyalleşmenin kaçınımaz sonuçu, özellikle ticaretin gelişmesi, insan ilişkilerini düzenleme zorunluluğunugetirmiş, bu da yazı dilinin doğmasına neden olmuştur. Uzakdoğuda Sarı Nehir, Hindistan’da Ganj Nehri, Mezopotamya’da Fırat-Dicle, Mısır’da Nil Nehrinde, Orta Amerika’da kendine özgü alfabelerin ya da yazı dilinin ortaya çıkması bu nedenledir. Hâlbuki kuraklığı derinden yaşamayan Afrika, Kuzey ve Güney Amerika ve keza Avrupa ve Asya’nın kuzey ülkelerinde –birkaç basit simgeyle yapılanlar hariç- insanlık tarihini etkileyecek böyle bir gelişme olmamıştır; yani yazı dili geliştirilememiştir. Türklerin yerleşik düzene geçmesi oransal olarak geç olması nedeniyle, yazı dilin geliştirilmesi de oldukça geç tarihlere denk gelmektedir. Bilinen en eski Türkçe yazı dili, yani alfabe, Göktürkler tarafından yazılmış olan “Göktürk Kitabelerinde ve Orhun Yazıtlarında” görülmektedir.

Bilge Kağan ve Kül Tigin anıtlarını Yollug Tigin yazmıştır, Yollug Tigin aynı zamanda Bilge Kağan'ın yeğenidir.

Yazıtlar, 1889 yılında Moğolistan\'da Orhun Vadisi'ndeki anıtlarda saptanmıştır. Bu yazıtlar İkinci Köktürk devletine aittir. Yazılış tarihi 8. yüzyılın başlarına dayanmaktadır. 1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Ludwig Peter Thomsen tarafından, Rus Türkolog Vasili Vasilyeviç Radlof\'un yardımıyla çözülmüş ve aynı yılın 15 Aralık günü Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi'nde bilim dünyasına açıklanmıştır.

Örnek: "tunga tigin yoghinda kiri ölürtimiz." (Vikipedi’den).

Bu yazının ana konusunu oluşturan Türk dili de böyle bir gelişmenin ürünüdür. Afrika’dan yola çıkan Homo erectus ya da Homo sapiens, Ön Asya üzerinden dünyanın birçok yerine dağıldı. Çıkarken 0 kan grubundaydı; bu nedenle Amerika’ya ve Avustralya’ya ilk ulaşanlar (Aborijinler ve özellikle Güney Amerika yerlileri) hala 0 kan grubunu taşımaktadırlar. Ancak, özellikle büyük buzul çağlarının yaşandığı dönemlerde, Asya’nın Amerika ve Avustralya ile bağlantısı kesilmiş ve bu arada oluşan büyük buz katmanları Urallar’dan başlayarak Kafkasların altına kadar inen bir setle batı ve doğu insan topluluklarını birbirinden büyük ölçüde ayırmıştır. Bu evrede meydana gelen mutasyonlar, doğudaki insan topluluklarının B kan grubuna, batıdaki toplulukların da A kan grubuna dönmesine neden olmuştur. Bu dönemde bile 0 kan grubu yine bu topluluklarda belirli ölçülerde temsil ediliyordu. B kan grubunun sıklığı (frekansı) Orta Asya bölgesinde %60’lara ulaştı; batıda da A kan grubunun sıklığı büyük oranlara vardı. Doğal koşullar iki topluluğun fiziki olarak birbirinden farklı şekilde gelişmesine neden oldu (bir olasılıkla doğudakiler kum fırtınalarından korunmak göz alanını küçültürken çekik gözlü oldular; batıdakiler nemli ve bulutlu havada daha çok D vitamini sentezini gerçekleştirebilmek için melanin pigmentini azaltarak beyaz renkli oldular).

Ancak en önemlisi sosyal davranışların (din gibi) ve bunlardan da en önemlisi dil (gramer) yapısının farklılaşmasıydı. Bu buzul bariyeri sadece toplulukları fiziksel yapı bakımından değil, dil yapısı bakımından da ikiye böldü. Dil yapısı, düşünme mantığını da derinden etkileyen bir sosyal gelişme olduğu için doğu insanı ile batı insanı birbirini kural olarak hiç bir zaman tam olarak anlayamadı. Uzakdoğu’ya gittiğinizde, bu mantık farklılığını çok daha iyi görebilirsiniz.

Örneğin batı dillerinde, en yaygın olduğu için İngilizceyi, Almancayı ve Fransızcayı verelim.

Türkçe: Bugün yolda düştüm

İngilizce: I fell on the road today

Almanca: Ich fiel auf dem Weg heute

Fransızca: Je suis tombé sur la route aujourd'hui


Dikkat ederseniz, Türkçe ilk olarak zamanı, sonra eylemin geçtiği yeri, daha sonra eylemi ve sonunda da özneyi tarifliyor. Batı dillerine baktığımızda ilk olarak özneyi, daha sonra eylemi, daha sonra eylemin geçtiği yeri ve en sonunda da zamanı tarifliyor. Yani dizilim tam tersi.

Emir kipinde de öyledir.

Türkçe: Buraya gel deriz

Ama batılı

Come here (İngilizce) ya da kom hierher (Almanca) ya da viens ici (Fransızca), der.

Türkçenin bize göre en uç lehçelerinden biri Kazakça olmasına karşın, bugünkü Anadolu Türkçesi ile benzerliğine bakalım. Bir Kazak ile bir AnadoluTürkünü görünüş bakımından hiçbir zaman birbirine benzetemezsiniz; ancak dil yapısına bir bakarsak temeldeki benzerliği hemen anlayabilirsiniz.


Türkçe: Ben sizin evinize saat 6’da geleceğim.

Kazakça: Men sizdin üyünüzge sağat 6’de kelemi.


Birkaç hafta kaldığınızda derdinizi anlatacak kadar dilde benzerlik var. De ve da takıları da aynen Anadolu Türkçesi gibi. Dile çok önem veren devlet başkanı N. Nazarbavey'in çeşitli sözleri şehirlerdeki panolarda yazılıdır. Birinde şöyle diyor. Kazagın bolaşagı Kazak tilinde (Kazağın geleceği Kazak Dilinde). 2012 yılına kadar Kazaklar da latin alfabesine geçecekler; Türk devletinin esirgerdiği bu önemli yardımın yarasını, kendi başlarına gidermeye çalışıyorlar.

Bu şu demektir, biz batının düşündüğünün aynadaki görüntüsü gibi tersinden düşünürüz ya da batı bizim düşündüğümüzün tersinden düşünür. Bu kimliğimizin oluşmasındaki en önemli farktır. Batıya yamanmaya çalışıp da bunu bir türlü başarmamamızın nedenlerinden biri de bu farktır. Hangisi üstündüer, hangisi iyidir tartışmasını yapmak anlamsızdır.

Bu dil farklılığına, dolayısıyla mantık farklılığına baktığımızda, Orta Asya topluluklarının, yani Altay ırklarının (Anadolu’daki Türkler bunları toptan Türk ırkı olarak tanımlar) benzer olduğunu görürüz. Hâlbuki Türk ırkını tanımlamaya kalkıştığımızda karşımıza önemli zorluklar çıkar. Bir defa biyolojik olarak ortak bir yapısal benzerlik altında toplayamıyoruz. Türk ırkının diğer ırklara göre daha belirgin – hemen tanınabilir- bir tarafı yoktur. Birbirlerine kısmen benzeseler dahi, Türkmenleri, Kazakları, Kırgızları, Özbekleri, Azerileri birbirinden belirli olarak ayırıyoruz. Kaldı ki yüzlerce alt boy bile birbirinden kolaylıkla ayrılabiliyor. Ancak kan gruplarının yüksek oranda B olması fiziki olarak ve dillerinin gramer yapısı bakımından aynı olması da sosyal olarak bunların ortak bir havuzdan kaynaklandığını göstermektedir. B kan grubu diğer fiziki yapılar gibi niye değişmedi diye sorabilirsiniz. İnsanda dış koşullardan etkilenmeyen tek özelliğin kan gurubu olduğunu biliyoruz. Çünkü kural olarak bir kan grubunun diğer kan grubuna göre bir insana fiziki ve kimyasal olarak çok farklı bir özellik kazandırmadığı bilinmektedir. Bu nedenle bu atasal özellik korunarak gelmiştir.

Ülkü birliğini oluşturacak en önemli özelliğin bu durumda varsayılan Türk ırkı için dil birliği olduğu söylenebilir. Çünkü bugün Anadolu’daki insanların en fazla %15’i B kan grubundandır; bu demektir ki, biz köken aldığımızı savunduğumuz Orta Asya topluluklarından önemli ölçüde farklıyız ya da yerleştikten sonra buradaki Kafkas ırkı ile (A grubundan) kaynaşarak geldiği B grubu oranını düşürmüşüz. Belli ki genetik havuzumuzda Hititlerin, Asurların, Frikyalıların, Urartuların, Ermenilerin, Rumların, Lidyalıların, Bizanslıların, belki Keltlerin, Arapların, yüzlerce büyüklü insan grubunun ve küçüklü büyüklü göçün genetik mirasını taşıyoruz. Ancak genetik kökeni ne olursa olsun, herkesi birbirine bağlayan ve bize farklı bir kimlik kazandıran –Orta Asya ülkeleri ile bir araya getirip bir dünya birliği oluşturabilecek- bir tutkalımız var: Dilimiz.

220 milyon insanın Türkçe gramerle konuştuğu bilinmektedir. En yaygın olan şivesi (ya da alt dil grubu) Türkiye Türkçesi, ikincisi Kazak Türkçesi, üçüncüsü Azerbaycan Türkçesidir. Sibirya’da Türkçe gramerine göre konuşan 1000 kişiden oluşan farklı gruplar bile vardır.

Bugün 86 ülkede en az bir okulunda seçmeli de olsa Türkçe dersi verilmektedir. Bizim dışımızda 26 Türkoloji ya da Türk dilini araştırma enstitüsü vardır. Bizim dışımızda 9 üniversite Türkçe eğitim vermektedir.

Ortak Dilin Geliştirilmesi: Bunun için, en azından bizim toplumumuz açısından çok büyük değer taşıyan bir öğenin, yani dil yetkinliğinin geliştirilmesi gereklidir: Bu, Türk'ü, Türk yapan dil bilgisinin ve dil yeteneğinin geliştirilmesidir. Özünde, genel kanaatin aksine, dil, toplumları ayıran değil, birleştiren bir öğedir. Dilin, savaşları ve çatışmaları teşvik ettiğine ilişkin elde hiçbir bilgi yoktur. Aksine, iletişimi sağladığı için, uyuşma için uygun zemini de hazırlar. Bunun için yeni gelişmelere ve koşullara göre, gramer yapısı aynı kalmak kaydıyla, özellikle kelime üretme yoluyla dil zenginleştirilmeli ve anlatım ve dilin tarifleme gücü yükseltilmelidir.

Yalnız, tutucu, özellikle dinci kesim, öğretisi gereği dildeki atılımlara ve yeniliklere hep karşı çıkar. Çünkü bunlar, dildeki bu evrimleşmenin, dayandıkları öğretinin dilinin modasını ortadan kaldıracağına inanırlar. Özellikle Kur’anın kendine özgü bir dille yazılmış olması Müslümanları bu bakımdan çok daha bağnaz yapmaktadır. Hatta 1950‘li yıllarda insanları ibadete çağıran ezanın Türkçe okunmasına karşı oluşan tepkiler yine bu nedene dayanır.

Gerçi dini öğretilerin ya da kitapların özellikle Mezopotamya kültüründe farklı bir dil ve farklı bir alfabe ile yazılması neredeyse bir kuraldı. Bu Tevrat’ta ve İncil’de çok iyi bilinir; başlangıçta bulundukları ülkelerin dilinde değil Aremice yazılmıştır. En ilginci de daha eski dönemlere ulaştığımızda, kutsal kitapların dilini, ancak rahipler öğrenebilirlerdi; halka bu dili öğrenme yasaklanmıştı. Çünkü rahipler bu kitapları böylece işlerine geldiği gibi yorumlama ve halkı kandırma ya da sömürme yolunu bulmuşlardı. Vatikan, İncil’i bin yıldan fazla bir süre halkın hiç anlamadığı Latince yazdırdı ve Latince okutturdu. Başka bir dilden yazmayı yasakladı. Niye? Kendine göre yorumlayarak halka kan kusturabilmek için. Ne zaman ki bir Alman rahip Martin Luther İncil’i Almanca yazmaya kalkıştı; Kilise’nin de sömürü düzeni bozuldu ve aydınlama dönemi başladı. Aradan binlerce yıl geçmiş olmasına karşın değişen çok büyük bir şey olmadığını görüyoruz. Bizim kutsal kitabımızı da her gün televizyona çıkıp, kutsal kitapta yazılı olan kelimeleri özel sesleri çıkararak telaffuz edip, anlamını “güya” açıklıyorlar. Birinin açıkladığını da bir başkası hiçbir zaman beğenmiyor. Türkçe okuyalım, okutalım dendiğinde de tutucu kesim başta olmak üzere büyük bir tepki doğuyor: Türkçeye çevrilince o uhrevi etkinliğini yitiriyormuş.

Anadildeki yeteneğin geliştirilmesi, bireylerin düşünce ve iletişim yeteneklerini geliştirdiği için de çok önemlidir. Kural olarak dil yeteneği gelişmemiş bir insanın, öğrenme, düşünme, yaratma ve iletişim kurma yeteneği de sınırlı kalır. Dil, düşüncenin ifade edilmesinin tek yolu olduğuna göre, dil bilgisi ile düşüncenin düzenli ve anlamlı ifadesi arasında doğrudan bir ilişki vardır. Hızlı düşünmenin, kastedilenin tam anlaşılmasının yolu, yine, dildeki kuralları iyi kullanmayla gerçekleşir. Dilin kelime olarak içeriğini iki kısma ayırmak mümkündür. Birincisi günlük iletişimi sağlayan ve edebi ya da sanatsal duyguları anlatmada kullanılanlar; diğeri ise teknik tanımlarda kullanılanlardır. Birincisi toplumun geçmişten gelen sosyal ve edebi yapısıyla; ikincisi ise toplumun teknik olarak yaratıcılık gücüyle ilgilidir. Birincisi, kullanıldığı toplumun gereksinmelerine göre şu ya da bu şekilde geliştirilmiştir. Öyle ki, Amerika Kızılderililerininin sadece bir dilinde (Meksika’nın kuzeyindeki halklarda bile 292 çeşit dil olduğu belirlenmiş) ok için 20, Arapların deve için 200, Eskimoların ise buzun çeşidini belirtebilmek için en az 20 farklı kelimesi olduğu söylenir. Gereksinme duyulduğu için bu kelimeler türetilmiştir. Teknik dilin zenginliği ise, ülkenin, teknik yaratıcılığıyla ilgili olduğu için, birçok toplum bu çeşitlenmeye katkıda bulunmamıştır. Türkiye yol ayırımındadır. Bu nedenle bu yazı kaleme alınmıştır.

Osmanlı döneminde sosyal gereksinmeleri karşılayacak tanımlar ve sözcükler, uğraşılsaydı Türk diline dayalı olarak geliştirilebilirdi: ancak Osmanlı’nın biidrak (anlama güçlüğü olan) dediği ve İstanbul’a 1915 yılına kadar belirli bir sayının üstünde girmesi yasaklanan Türkmenler (bugünkü geniş tanımıyla Türkler), en önemli sosyal işlevlerin geçtiği ve olanakların bulunduğu belki de tek şehir olan İstanbul’a ulaşma şansını yakalayamadılar. Yazılı eser üretemediler; dillerini sazla-sözle bugüne kadar korumaya çalıştılar. Osmanlı gerek duyduğu sosyal tanım ve sözcükleri, bizim dil ve gramer yapımıza hiç uymayan Farsça ve Arapçadan karşılamaya kalkıştı. Ortaya sadece saraylıların ya da bu çevredeki sınırlı sayıda insanın anlayabileceği Osmanlıca çıktı. Türk dili ahenk üzerine kurulu olduğu için, halk Farsça ve Arapça bu kelimeleri benimseyemedi, benimsese de doğru kullanamadı, telaffuz edemedi. Öğrenciliğim sırasında iki seslinin bir araya geldiği kelimeleri, örneğin müddeiumumu ya da müteahhit kelimesini doğru telaffuz eden halktan hiç kimseye rastlamadım. Ne zamanki müddeiumumu savcı, müteahhit yüklenici oldu rahata kavuştuk.

1867 yılında İstanbul Üniversitesi'nde çeşitli disiplinleri kapsayacak şekilde dersler verilmeye, yani gerçek bir üniversite eğitimine geçilince, teknik tanımları karşılayacak hemen hemen hiçbir kelime bulunamamış; dolayısıyla en kolay yoldan bu tanımların Fransızcaları alınarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu nedenle dilimizde sonu 'siyonla' biten anlamlı ya da anlamsız birçok kelime bugüne kadar kullanılagelmiştir.

İlk Türkçe Lügat (sözlük) 1945 yılında çıkıyor. Bu sözlükteki yabancı kökenli kelime sayısı %41; 2005 yılında çıkan 10. baskısında dahi 41 farklı ülkeden alınmış yabancı kelimeler hala %24 oranında; hâlbuki 1927 tarihli Resimli Kamus’ta ancak 27 farklı ülkeden kelime girmiş). İlk Türk dil devriminin yapıldığı 1908 yılından bu yana özlediğimiz bir arılaşma olmamıştır. 2005 Yılındaki bu sözlükte 4.000 yabancı kelime var; bunların 29 ülkeden gelmiş bilimsel kelimedir. Yaklaşık 1000 yıldır yakın ilişkide olduğumuz Arapçadan 1083; buna karşın Fransızcadan 2305 kelime girmiştir.

Birçok konuda en doğru teşhisi koyan genç Türkiye Cumhuriyeti ve bu konuda ağırlığını ve etkisini unutamayacağımız Gazi Mustafa Kemal Paşa, parasını cebinden vererek, iki nedenle Türk Dil Tarih Kurumu'nu (1932) kurmuştur. Vakıf olarak kurulmuştur. Her kurum gibi sağ-sol çekişmeleri ile çok değerli zamanı yitirmiştir. Elinde parasal olanak olmasına karşın, beklenen kapsamlı ve mesleki sözlükleri, tarihsel sözlük ve gramer kitaplarını, etimolojik sözlükleri (kelimelerin geldikleri kaynağa göre sınıflayan), lehçeleri analiz eden kitapları tamamlayıp da yayınlayamamıştır. En önemlisi bir kelimenin nasıl söyleneceğini (aynen bir müzik notasını dünyanın her yerinde benzer şekilde çalma gibi, dilin evrensel kimlik kazanabilmesi için) öğreten bir fonatik laboratuarı bile kuramamıştır. Ağızlar arasındaki fark bilinmiyor. Hâlbuki Dil Tarih Kurumu çok önemli iki amaç için kurulmuştu.

Bunlardan biri iletişimin daha etkili ve hızlı bir şekilde olabilmesi için, dilde bir çeşit standartlaşmayı, dil yapımıza uygun Türkçe kelimelerin olanaklar içinde yeniden kullanımını ve yeni gelişmeleri, daha doğrusu, uygarlığın göz ardı edilemez bir sonucu olan teknik gereksinmeleri karşılayacak kavram ve kelimelerin türetilmesini ya da yaratılmasını sağlamaktı. Bu, genç Türkiye Cumhuriyeti için uygarlığa uzanan en önemli köprülerden biri olmuştur. Cumhuriyet kurulurken, bayanlar arasında %03, erkekler arasında %13 olan (bunların çoğu da sadece Kur’anı okumayla yetinenlerdir) okuma oranı, bugün, %90'ların üzerine ulaşmıştır. Herhangi bir simgeyle (alfabeyle) dillerin hemen hemen tümünde anlaşmak kuramsal olarak mümkündür. Fakat o güne kadar kullanılagelen alfabenin, yani Arap harflerinin bırakılıp, teknik dilini geliştirmiş toplumların yaygın olarak kullandığı alfabenin (Latincenin) alınmasının altında da, bu uygarlığa uzanan köprünün daha rahat kullanılmasını sağlama yatar. Nitekim bugün, bilgisayar teknolojisinde, farklı simgeler kullanan Arapların ve hatta Japonların karşılaştığı sorunlar küçümsenmeyecek boyutlardadır. Bu devrim, 1980 yılında, Dil Kurumu'nun "hangi akla hizmet olduğu bir türlü anlaşılamayan bir kararla" kapatılmasıyla noktalanmış ve böylece, ne yazık ki yeni arayışların ortaya çıkmasına ve toplumsal kimliğin yitirilmesine zemin hazırlanmıştır.

Bu kaldırma esasında bir gecede alınan bir kararla olmamıştır. 1960-1970’li yılları bir hatırlayın. Dil Kurumunun ürettiği birçok sözcük, özellikle o günün tutucularının alay konusu olmuştu. Milli Marşa “Ulusal Düttürü”, arabaya “kendinden götürgeç” gibi bazen aslı olan bazen aslı astarı olmayan kelimeler yakıştırılarak bu girişim baltalandı. Hatta bu kelimeleri kullananlar komünist olarak adlandırıldı. Türk diline çok şey kazandırdığı söylenen Ömer Asım Aksoy bizzat üniversitedekiler tarafından “o adam ermeni kökenlidir” diyerek kendi mantıklarınca horlanmaya çalışıldı (o zaman birçok Ermeni kökenli Türkçe şarkı besteleyenlerin eserlerini de dinlememiz gerekir). Atatürk Üniversitesinde Amerika’da bilgisayar dili üzerinde eğitim görmüş bir meslektaşımız derslerinde “İhtimaliyet” yerine “Olasılık” kullandı diye kafası gözü malum kesim tarafından kırıldı. Bugün rahatlıkla kullandığımız, olasılık (ihtimaliyet), olanak (imkân), koşul (şart), yasa (kanun), evren (kainat), doğa (tabiat) gibi kelimeler bir kişinin kimliğini, dünya görüşünü belirleyen tehlikeli kelimelerdi. 1980 ihtilalinde tümü öz Türkçe olan 220 kelime bir tamimle yasaklandı (bunların içinde oğullarıma vermiş olduğum Evren ve Doğa sözcükleri de vardı). Bir anlamda, benden oğullarım Evren’in kâinat, Doğa’nın tabiat yapılması talep ediliyordu. Ancak bu genelgeyi hazırlayanlar, darbeyi yapanın Kenan Evren olduğunu düşünmemiş ve yaptıkları hatayı anlamış olmalılar ki, ikinci bir genelge ile “evren” kelimesinin kullanılabileceği beyan edildi; böylece “tuluat” dediğimiz gerçek bir orta oyununa şahit olduk. Bu genelgede yasa kelimesi de yasaklanmıştı, onun yerine kanun kullanacaktık (galiba bu gün de geçerli); ancak neden anayasa kelimesini kullandığımızı bugüne kadar kimse çözemedi; halbu ki bu mantıkla onu da “Teşkilat-ı Esasiye” yapmalıydık.

Bu dönemlerde yazmış olduğum ilk biyoloji kitabımın adı “Yaşamın Temel Kuralları” olduğu için ve öztürkçe yaşamın karşılığı Arapça hayat olduğu için ve o günkü anayasa dilinde hayat kelimesi yazılı olduğu ve yaşam yasaklandığı için, epeyi bir zorluk yaşamıştım. O dönemde hiç kimseye “Yaşamak” kelimesinin Türkçe bir fiil olduğunu, “Yaşam”ın” da onun isim hali olduğunu anlatamadım. Üniversitelerde bir dil komitesi kurularak yazılan eserlerin dil bakımından Anayasamıza uygunluğu denetleniyordu (benim üniversitemde bir nörolog olan Prof. Dr. Turgut Zileli bu görevi üstlenmişti). O günlerde yazmış olduğum bin küsur sayfalık bir biyoloji kitabının 130 küsur maddeden oluşan Anayasamıza uygunluğu aranmıştı. Uygun görülmediği takdirde masraflar kişiden alınacak, kitap da imha edilecekti. Bu kitap kişinin olanakları ile basılmış olsa dahi bu koşullar geçerliydi. 1980 darbesi sadece devlete karşı yapılmış bir darbe değil, aynı zamanda Türk Diline de yapılmış bir darbedir. Çünkü yapısı gereği çoğunluk Arapça ve Farsçadan gelen kelimelerle yazılmış olan anayasa, böylece Türk dilinin önünü kesmek için önemli bir neden olmuştur. Bu süreçte yaşanan kargaşalıkta, Türkiye’yi Amerikan Prensleri dediğimiz kişiler idare etmeye başlayınca, İngilizceye de yoğun bir ilgi başladı. Anaokulundan mezara sloganı her yanı sardı. Böylece Türkçe’nin eritilme süreci, paramparça edilmeye dönüştü. Bazen düşünüyorum, dünyada Türklere en düşman bilinen ülkenin gizli servisi gelse ve Türkiye’yi yıkmak için girişimlerde bulunsa; acaba bizimkiler gibi etkin bir plan yapabilir mi diye? Türkiye bu durumlara bir rastlantı olarak gelmedi. Bu….ların yüzünden geldi.

1867 yılından 1982 yılına kadar geçen süre içerisinde, özellikle Cumhuriyet Dönemini kapsayan dönemde, özlediğimiz kadar olmasa da, artık birçoğumuzun ortak kullanabildiği bir bilim dili geliştirilmiş bulunmaktaydı. Geçen 120 yıl boyunca güçlükle bilim dilini yaygın olarak kullanmayı başaran Türkiye Cumhuriyeti, 1980'lerin başından beri, iki anlamsız (ya da sinsi) tehlikenin etkisi altına girmiş durumdadır. Birincisi, kendini aydın zanneden, sosyal olayların girdabından kendini kurtarıp da, uygarlığın yönünü değiştirecek "fen bilimleri dediğimiz" konulardaki değişim ve atılımlardan haberi olmayanların, hala insan hakları vs. gibi kavramların maskesi ya da zırhı altında, "her etnik gruba kendi dilinden eğitim" sloganıyla, yan çıktıkları ya da haklarını savunduklarını ileri sürdükleri toplumları bile 120 yıl geriye iteleyecek bir eyleme girmiş olmalarıdır. Bu etnik gruplar, eğer bu topraklar üzerinde birlikte yaşayacaksak, bilim dilini geliştirmek için, yeniden bir 120 yıl daha mı harcasınlar?

Kaldı ki bütün bunların ekonomik bir hesabı da vardır. Sayıca belirli büyüklüğe ulaşmamış toplumların (bu cümleden aynı dili konuşan insanların) kendi bilimsel dilini ve yayınını geliştirmesinde zorluklar olacaktır. Çünkü belirli bir dilde basılmış bir kitabın 5.000 adet satması ile bir milyon adet satması açısından önemli fark vardır. 1.000.000 adet satan dildeki yayınların, temel (hazırlık) harcamalarının düşük olması nedeniyle, gelişmesi ve mükemmele gitmesi söz konusu olurken, az sayıda satanların rekabete dayanma şansı olamayacağı için bir zaman sonra sahneden uzaklaşacaklardır. Bu nedenle bir ülkede (keza bizim ülkemizde) bir dilden ne kadar çok kişiye ulaşabilirseniz, gelecekteki başarı şansınız ve mücadele gücünüz o kadar yüksek olacaktır. Eğer, siz onu, insancıl nedenlerle dayandırarak, etnik dillere bölerseniz, her kesim de bundan önemli zarar görecektir. Bu, bir anlamda, eldeki etkin olabilecek olanağın ya da büyüklüğün, etkin olmayacak küçüklüklerdeki parçalara ayrılması demektir. Ne yazı ki demokratik açılım vaveylası içerisinde bu önemli gerçek gözden kaçacaktır.

Burada en önemli görevlerden biri de üniversitelere düşmektedir. Birinci sınıf yayınlarını olabildiğince Türkçe yayınlayarak bu dilin gelişmesine katkıda bulunabilirler. Ancak YÖK’ün son yıllarda uyguladığı politikalar nedeniyle, sadece derleme ya da eften-püften bilgiler taşıyan yayınlar (hiç bir yerde yayınlanma şansı olmayanlar) Türkçe yayınlanmaktadır. Bir ülke böyle bir dil politikası ile kimliğini ve bütünlüğünü koruyamaz.

Fakat bundan sonraki başlıkta anlatılacak olan, Türk Dil Kurumu'nun kuruluşundaki ikinci amaca yönelik asıl büyük tehlike, ne yazık ki, çok daha değişik ve sinsi bir şekilde toplumu kemirmeye başlamıştır. Bu tehlike eğitimin, gittikçe daha yaygın olarak yabancı dillerden alınan kelimelerle yüklenmesi ya da tümüyle yabancı dilde yapılmaya başlaması ve özellikle de 1980 yılından sonra yönetici olarak her gün medyada boy gösterenlerin, entelektüel olmanın yolu bundan geçiyormuş gibi, her cümlelerinin içine, bir yabancı kelime, tercihen İngilizce sıkıştırmaları olmuştur. Bütün tepkilere karşın, hiç kimsenin değiştiremediği YÖK sistemi, ilk olarak, hizmet götürdüğü toplum Türk, içinde yaşadıkları toplum Türk, öğrencileri Türk, hocaları Türk olan Hacettepe Üniversitesi'nde İngilizce eğitime geçerek, Türkiye'nin en iyi yetişmiş, büyük bir olasılıkla en zeki öğrencilerini buraya çekmiştir. Bu öğrencilerin Türk diliyle yaptıkları ve yapacakları yayınların ve yine bu öğrencilerin kaçının Türkiye'de hizmet gördüğünün incelenmesi son derece ibret verici sonuçlar sergileyecektir. Türk insanının alın teri pahasına okutmaya çalıştığı bu pırıl pırıl insanların, hangi milletlere hizmet verdiği acı bir şekilde görülecektir. Aynı yolu izleyen, Ortadoğu, Bilkent, son zamanlarda mantar gibi türeyen vakıf üniversitelerinin çoğundan ve diğer üniversitelerin yüksek puanla öğrenci alan bölümlerinden mezun olanların izlenmesi de çok çarpıcı sonuçlar verecektir... Paralı olarak bu tip üniversitelere gidenler ya da yabancı dille eğitim yapan üniversiteleri tercih edenler; zaman zaman “bir meslek sahibi olmasa bile bir dili olup, ondan ekmek yer” gibi bir beklentiyle bu yerleri tercih ediyorlar. Bu ne demektir; zaman ve imkân yitirilmesi. Eğer dil bilen bir insana ihtiyacınız varsa onu o şekilde eğitirsiniz; kimya-fizik laboratuarlarında eğittikten sonra onu çevirmen (tercüman) gibi kullanmanız en azından fizibil değildir. İnsanını bu kadar savurganca kullanan başka bir ülke var mıdır acaba?

Bir zamanların çok gözde eğitim kurumu olan Robert Kolej'den, Anadolu'yu hemen hemen karış karış gezmiş ve görmüş olmama karşın, mezun tek kişiyle karşılaşmadım. Ne hikmetse, bu eğitimi alanlar, Anadolu'nun kıraç kısmına uzanmaktan kaçınmış, birkaç büyük şehirde ya da yurtdışında ülkelerine hizmet vermeyi yeğlemişlerdir! Anadolu ise, aşağıladığımız Türkçe eğitim yapan okulların mezunları ile uygarlığa ulaşmaya çalışmıştır, çalışmaktadır.

Burada bir hususu karıştırmamak gerekir. Dil öğrenmek başka şey, bir dilin kişinin kimliğini yitirmesine neden olacak şekilde öğretilmesi başka şeydir. Uygar bir insana en az bir yabancı dil gereklidir. Bu, eğitim sürecinde kazandırılması gereken genel bir kültür olarak algılanmalıdır. Fakat Siz, dili, bir kültürün aşılanması şeklinde öğretmeye başlarsanız, bir zaman sonra, o kişi, kendi toplumu içerisinde yaşasa dahi, öğrendiği dilin ait olduğu toplumun davranış şeklini göstermeye başlar ve ilk olarak çevresindeki insanların giyim kuşamından tutun, yılların birikimi olan sanat anlayışlarına varıncaya kadar içinde yaşadığı toplumun değerlerini (örneğin müziğini) yadırgamaya başlar ve sonuçta topluma, hatta geleneksel ya da tutucu bir aileden gelmişse, ailesine yabancılaşır. Sonuçta, kendini huzurlu hissedemez ya bunalıma itilir ya da biyolojik yapının gereği olarak, kendini daha rahat hissettiği toplumlara sürüklenmek zorunda kalır.

Türkçede devrim ya da yenilenme derken, başka bir hataya da düşmemek gerekir. Osmanlıcanın devşirme dilini halkın benimseyemediği bir gerçek. Ancak bu dili bugün göz ardı ederek de bir yere gidemeyiz. Çünkü belgeler en azından bu alfabe ve dil yapısı ile yazılmıştır. Geçmişimizi anlayabilmek ve geleceği doğru tanı koyabilmek için bu belgeleri normal eğitimli her Türk vatandaşının da okuyor olması gerekir. Bu nedenle sadece üniversitelerin birkaç bölümünde değil, çok yaygın olarak (genel kültür olarak) bu alfabenin okunabilmesinin ve Osmanlıcanın en az mealen de olsa anlayacak kadar öğretilmesi gerekir.

Türk Dil Kurumu'nun kurulmasının ve Türk Dilinin yaygınlaştırılmaya çalışılmasının en büyük ikinci amacı, dil birliğinin kurulmasıydı. Bu satırların yazarı, biyologdur; fakat özel bir şekilde evrim ve antropolojik sorunlarla da ilgilenmektedir. Dolayısıyla ırk kavramının hangi bilimsel temeller üzerine oturtulduğunu bilmektedir. Yazının başında daha ayrıntılı açıklandığı gibi, geçen jeolojik zamanlardaki zoocoğrafik olayların oluşum tarzı nedeniyle "Türk" diye nitelediğimiz ırkın, morfolojik yapı itibariyle bir birlik göstermediği, çok değişik ırk ya da alt ırk gruplarından oluştuğu söylenebilir. "Türk Irkı" kavramı, özünde, dünyada kendine özgü bir dil (gramer) yapısı itibariyle bir birliğe verilen ad olduğu açık bir şekilde vurgulanmıştır. Bir Özbek, bir Kazak, bir Azeri, farklı iki ırk grubundan olan insanların benzerliğinden daha çok birbirine benzememektedir. Bu insanlar birbirlerine, dillerinin ortak yapısı nedeniyle yakınlık ve sempati duyarlar. Dil, bu insanları birleştiren çimentodur. Bu nedenle her kim ki bu “gönül” birliğini yıkmak isterse, o zaman, dil birliğini yıkmayla işe başlamalıdır. Nitekim 1915 yılına kadar İstanbul'daki nüfusun %40'ından daha fazlasının Türk olmasını yasaklayan, Türkmen ile düşmanı aynı değerlendiren Osmanlı, Türk Dili'nin gelişmemesi için her şeyi yapmıştır. Türkçe ilkel bir dil olarak kabul edilmiş; Farsça ve Arapça kültür dili olarak benimsenmiştir. Türk ırkı bu çimentonun sağlamlaşması için, çok değerli bir 600 yılı yitirmiştir. Bugün koskoca bir imparatorluktan, çocuklarımıza okutacağımız tek bir roman, tek bir öykü dahi kalmamıştır.

Birinci Tanzimatta ilk defa gazete çıkarılınca, Osmanlıcanın yaptığı tahribat da anlaşılıyor. Çünkü gazeteyi okuyup da anlayacak sadece bir avuç insan bulanabiliyor. Böylece ekonomik nedenlerden dolayı bir zamanlar beğenilmeyen halk dilini de gözönüne alan dil devrimi yapılmak zorunda kalanıyor.

Bırakın teknik terimlerin geliştirilmesini, bugün Afrika yerlilerinin dahi çevresindeki bitki ve hayvanlara taktıkları yöresel adlar, bu imparatorluğunkinden kat be kat çoktur. Bu topraklar üzerinde yaşayan yaklaşık 10.000 bitki türünden, ancak, yaklaşık 350 kadarına (bunların da en az 200'ü Arapça ve Farsçadan devşirilmiş ya da türetilmiştir), 80.000 hayvan türünden, ancak, yaklaşık 400 türüne (bunların da en az 200 tanesi Arapça ve Farsçadan devşirilmiş ya da türetilmiştir) ad verilebilmiştir. Bu adların birçoğu da, yine dil birliği tam oluşturulamadığı için, her yörede, farklı canlıları işaret ederek kullanılmaktadır.

Birçok alanda olduğu gibi, insanları en çok ilgilendiren, en eski uygulamalı iki alanda, yani, tıp ve hukuk alanında, en azından temel eğitim ve kavramlara yönelik uygun bir iletişim dilinin geliştirilememesi, sade vatandaşın, bu kurumlarda ya da bu meslek sahiplerinin yanında, sanki farklı bir âlemin çocuğuymuş gibi yabancı kalmasına neden olmakta ve doğal olarak da bilinçlenmekte, haklarını aramada ya da başkalarının haklarına saygı göstermede yetersiz kalmaktadır. Sadece bu kavramlara aşina ya da hâkim olmaları nedeniyle, birçok insan (açıkgöz), diğerlerinin üzerinde çağdışı bir çıkar hâkimiyeti kurmaktadır.

Hiçbir dil yabancı kökenli kelimelerin ya da eskiye ait olduğu düşünülen kelimelerin (sadeleştirme gerekçe gösterilip) ayıklanması ile gelişemez; ya bu kelimelerin yerine yenilerinin korunması gerekir ya da yeni durumları tanımlayan kelimeler üretilerek geliştirilebilir.

Türkçenin temel 3.000 kelimesine, Türkçede mevcut yüz küsur ekin ilavesiyle birçok kelime üretme olanağı vardır. Bu sayının 450.000 kadar olabileceği; ses uyumundan dolayı 150.000 kadarının kullanılamayacağı ve bu nedenle Türkçe ses uyumuna uygun en az 300.000 kelimenin türetilebileceği gözönüne alınırsa, Türkçenin bilim dili olmaması için hiçbir neden yoktur. Yeter ki bu bilince ulaşılmış olsun ve gerekli kurumlar, politik değil, yetenekli ve bu davaya inanmış insanlarla desteklenmiş olsun. Hâlbuki bugün Türkçede, türetilmiş tüm kelimelerle birlikte bu sayının 30.000 kadar olduğu varsayılmaktadır.

Türkçenin bilim dili olamayacağını ileri sürenlere bu dilin yetkinliğini anlatabilmem için bir örnek vermek istiyorum. Üretilmeye yatkın bir dil bilim dili için uygundur. Eğer bu güne kadar bu yetkinliği anlayıp da dilinizi geliştirememişseniz, bu kusur dilde değil sizin yeteneksizliğinizden ya da ilgisizliğinizdendir; ilk olarak kendinize bakın derim…

Farsça kökenli olup da dilimize yerleşen (kökeni konusunda beni uyaran Prof. Dr. O Yavuz Ataman’a teşekkürlerimle) “Can” kelimesini türetmeye başlarsak, anlamı tamamen birbirinden farklı olan onlarca kelime oluşturabiliriz: Can atmak (çok istemek), canından bezmek (iyice bezmek), canhıraş (büyük bir talaş ve heyecan içinde), canımın içi (sevgilim), can suyu (bitki dikiminde verilen ilk su), can borcu (çok büyük bir minnet duyma), canı çıkmak (yorulmak, ölmek), can vermek (yaşatmak, yeniden ümitle doldurmak), canına ezan okutmak (rahmet dilimek), can pazarı (herkesin canını kurtarmaya çalıştığı tehlikeli bir durum); canı aziz ya da canı kıymetli (canını sıkmayan), canı sıkılmak (sıkılmak), canını üzmek (bir şeye kederlenmek), canına tak etmek (bezmek), can derdine düşmük (büyük bir sorunu olmak), yanlış bir kullanım da olsa canbaz (normalde cambaz olması gerekir) (ipte numara yapan kişi, her türlü oyunu oynayan kişi), can simidi (boğulmadan kurtaran mantar; bir şeye derman olma), canlandırma (diriltme, hayalde de olsa tanımlama), cancağızım (sevdiğim), can yoldaşı (eş ya da bir işte güvenilen biri), cansiperane (elinden geldiğince), cancana (gönül gönüle), can(lar) (özellikle Alevilikte insan), canik (sevgili), canla başla (elinden geldiğince), canım (sevdiğim), canı cehenneme (defol), canı yanma (acıma), canına değme (birisine feda olsun), canına gitme (birinin ruhuna adama), canını tehlikeye atma (riske girme), canı çekme (arzu etme), iki canlı (hamile), mal canlı (çıkarcı, cimri), mercan (bir hayvan), tez can (hızlı hareket eden), cankurtaran (acil sağlık arabası, yollarda yardım istasyonu); yer isimlerine de takı yapılarak kullanılır (Tercan, Mercan, Erzincan gibi), isim takısı olarak da kullanılır (Sercan, Alican, Tezcan), Ercan gibi) ve sizin ekleyebileceğin daha onlarcası…

Her alanda, kavramsal olarak bir patlama döneminin yaşandığı bu yüzyılda, eğer yetişecek gençler, bu kavramları başka dillerin kelimeleriyle kullanma alışkanlığını kazanırlarsa, bir zaman sonra kendi dillerinin yetersizliğine ve sonunda da gereksizliliğine inanacaklardır. Türkiye'de "aydın tavrı içerisinde geçinen bir takım insanların, son zamanların moda deyimi ile bazı entellerin kötü örnek oluşturması" ve "Milli Eğitim Politikasının yeteneksiz ve özellikle çağdışı kişilerce yönlendirmesi sonucu" bu saplantıya sürüklenenlerin sayısı, her gün biraz daha artmaktadır.


İşlenen her dil gelişir. Ancak bazı diller yapısı itibariyle geliştirilmeye daha yatkındır; bazılarında daha kolay olabilir. Bilebildiğimiz kadarıyla dilbilimciler Türkçeyi en kolay geliştirilebilecek dil gruplarının içinde görüyorlar. Eğer bu güne kadar istenen düzeyde geliştirilememişse, kusuru dilde değil, bilimsel dile geliştirmek yükümlülüğünde olan benim ve bizim gibi öğretim üyelerinin çalıştığı kurumların ya da bu kurumları eşgüdümleşmekle yükümlü olan Yüksek Öğretim Kurumu gibi kurumlarda aramak gerekiyor.

Osmanlı'nın bilinçli olarak yaptığı bu engelleme, ne yazık ki, özellikle 1980 yılından sonra, hem de Türk Milliyetçiliğine sahip çıktığını söyleyenler tarafından yeniden uygulamaya sokulmuştur. Bir zamanlar Kıbrıs için, hangi görüşten olursa olsun, yollara dökülen gençliğin, bugün, Türklerin Avrupa'da ve Asya'da aşağılanmasına, hakarete uğramasına tepki göstermemeleri, bu uygulamanın sonuçlarından başka bir şey değildir. Dini eğitim tüm etkinliğiyle sürdürüldüğü için, bu hakaretlere, ancak bir nebze, din dayanışması içerisinde – cuma namazlarından sonra- tepki gösterilmektedir.

Bütün bu anlatılanlardan şu sonucun çıkarılması da sakıncalıdır: Eğer bir bayrak altında toplanmış bir toplum varsa, bu toplumun tüm grupları, ayrıcalıksız, anadili olarak aynı dili, yani resmi dili konuşmalıdır yargısı. Bu hem olanaksızdır; hem de kültürel çeşitliliği azalttığı için, insanlık adına yanlıştır da. Her dil bir kökene dayandığı için, insanlığın bir çeşit mirasıdır; korunmalıdır; hatta geliştirilmesi için zemin hazırlanmalıdır. Fakat daha sonra anlatacağımız diğer kimlik öğelerini ortak olarak paylaşan gruplar (yani aynı şeye sevinen aynı şeye üzülen; sosyal davranış bakımından benzer olanlar), dil farklılıkları ne olursa olsun, yaygın ve bilimsel olarak daha gelişmiş ve tarihsel gelişimi bakımından ortaklığa daha yatkın olan dili, ortak –resmi- dil seçerek anlaşmalıdırlar. Türkiye'deki durum da bu olmalıdır. Diğer diller bölgesel olarak kullanılabilmelidir.

Eğer TRT’nin, son zamanlarda TRT-6 aracılığıyla başlattığı etnik dillerdeki yayın politikası, dil zenginliğinin yitirilmemesi ve insanların kendi ana dillerinde bir şeyleri dinleme ya da ana dillerini geliştirme amacıyla yapılmış ise saygı duyulmalıdır. Yok, eğer bu yayınlar bu ülke içerisinde dil birliğine dayalı başka bir ülkü birliğini yaratmaya yönelik yapılacaksa, bu ne etnik gruplara ne de Türk devletine yarar sağlamayacaktır. Bölünme, yutulmaya hazırlık demektir. Kaldı ki 80 yıldan bu yana bir çeşit zorunlu Türkçe eğitimi ile halkımıza hala bu dili yeterince öğretememişsek ya bu halkta ya da bu eğitim sisteminde ya da uygulanan politikada bir hata var demektir. Özellikle son 30 yılda her evde bulunan televizyondan sonra hala bu dili konuşamayan bir kesim varsa, bu, üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir husustur.

Bu ülkenin bütünlüğünü sürdürmek istiyorsak, bizim dışımızdaki Türkçe gramerle konuşan ülkeleri ve toplulukları bir araya toplayarak küresel bir birlik ve ekonomik-siyasi güç oluşturmak istiyorsak, dilimizi geliştirmenin ve yaygınlaştırmanın en kısa ve hızlı bir şekilde yolunu aramamız gerekecektir. Türkçe yayınların ve belgesellerin yaygınlaştırılması ilk adım olabilir.

1988 yılında Sovyetler Birliği parçalanınca, yeni kurulan Türki Cumhuriyetler Türkiye’den Türkçe kullanılmış daktilo ve Türkçe yazılı basılı eser talebinde bulundular. Türkiye, bu desteği yapacağına, bu ülkelere Suudi Arabistan desteğiyle yüz binlerce Kur’an göndermeyi yeğledi. Bugün ne yazık ki bu ülkeler bizim kullandığımız alfabeyi kullanmıyorlar. Türkiye tarihi bir fırsatı böylece kaçırdı. Hoş ya, Türkler de artık kendi anavatanlarında (Anadolu’da) Türkçe Klavye (F klavye) kullanmıyorlar; silikleşme neyle başlayacak; ilk olarak diliyle.

Dil devrimi yapılırken, Atatürk’ün çeşitli konularda 5000 sayfa kitabı okutturarak orada geçen harfleri saydırarak ve en çok kullanılan harfi 10 parmak daktilo yazan birisi için en güçlü parmağa, ikinci en çok geçen harfi en güçlü ikinci parmağa gelecek şekilde tuşları yerleştirerek, F klavye’yi ortaya çıkardığı söylenir. Böylece, F klavye kullanarak girdiğimiz dünya daktilograf yarışmalarında hemen hemen hep birinci olduk. Ne zaman ki Q klavye’ye geçtik, en az yazma verimimiz %30 azaldı.

Neresinden bakarsak bakalım bir şeyler eğri ya da çarpık gidiyor. Bu ülkeyi aydınlatmak için kurulmuş iki önemli kurumun TÜBİTAK’ın ve YÖK’ün başkanları bir zamanlar “Türk Dili bilim dili olamaz diye” beyanatlar verdiler. Bir insanın kendi diline güvenmemesi ne kadar acı. Bununla da kalınmadı, YÖK, atama ölçütlerinde yabancı dille yazılmış eserleri ön plana aldı, en düşük puanları Türkçe yazılmış olanlara verdi. Böylece Türk toplumu kendi dilinde olabilecek en hızlı şekilde bilimsel aydınlanma olanağını yitirdi. TÜBİTAK, çeşitli konularda bugüne kadar Türkçe olarak derli toplu çıkarılan dergilerini (DOĞA), Türkçesi olmadan, İngilizce çıkarmaya başladı. Çünkü yaptıklarımızı bizim değil başkalarının kullanması ve takdir etmesi gerekiyor… Hâlbuki bugün, dünyada, neredeyse 200-300 milyon (Türk Dil ve Tarih Kurumu başkanına göre 220 milyon) Türkçe okuyabilecek bir insan kitlesi bulunmaktadır. Bu insanlara ulaşma değil de, Amerika’nın bilmem ne unvanlı kişisinin takdirini kazanma çabasının anlamı nedir? Kendi kendimizi yok ediyoruz… Yunanistan, Bulgaristan, Macaristan ve birkaç milyonluk ülkelerin kendi dilinde büyük yayın faaliyetlerine girmesi akıllıca sayılmaz; çünkü maliyetleri düşürecek yeterli okuyucu kitlesini bulamaz. Ancak Türkçe dilinin böyle bir handikabı yoktur. Yeterli okuyucunuz hazır.

  1   2

Add document to your blog or website

Similar:

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconİŞVERENİN KİMLİĞİNİN KORUNMASI

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconULUSAL BİYOÇEŞİTLİLİĞİN VE GEN KAYNAKLARININ KORUNMASI HEDEFLERİ DOĞRULTUSUNDA BÜYÜK MEMELİ TÜRLERİNİN ARAŞTIRILMASI, KORUNMASI VE YÖNETİMİ PROJESİ

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconİKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ETKİSİNİN AZALTILMASI VE BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİN KORUNMASI İÇİN TÜRKİYE SULAK ALANLARININ KORUNMASI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KULLANIMI PROJESİ

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconTC Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan “4077 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconAB VE TÜRK HUKUKUNDA FAYDALI MODELLERİN KORUNMASI (II)

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconSendika kurma hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlak ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebebiyle ve kanunla sınırlanabilir

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconTürk Dünyasının ortak kültürel değerleri içerisinde önemli bir yeri olan geleneksel müziğin, popüler müzik kültürü içerisinde eriyip yok olmadan korunması ve

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconİNTERNET SUÇLARI İLE MÜCADELE EDERKEN BİREYSEL MAHREMİYETİN KORUNMASI İNTERNET SUÇLARI İLE MÜCADELE EDERKEN BİREYSEL MAHREMİYETİN KORUNMASI: HÜKÜMETLERİN İKİLEMİ

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür iconBilgisayar Programlarının Korunması

Türk kimliğinin ve birliğinin korunması, ancak dilinin korunması ile mümkündür icon8-154 Kv şalt tesislerinin korunması

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page