İş, oluş, hareket bildiren kelimelere




Indir 43.22 Kb.
Titleİş, oluş, hareket bildiren kelimelere
Date conversion17.04.2013
Size43.22 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.bilecikkutup.gov.tr/ktlg/10720121334484.doc
EYLEMLER

 

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere eylem denir.

 

İş Bildiren Eylemler: Almak, tutmak, yapmak, temizlemek, yıkanmak.

 

Oluş Bildiren Eylemler: Olmak, çürümek, kararmak, aydınlanmak, doğmak.

 

Hareket Bildiren Eylemler: Koşmak, yürümek, yüzmek, hoplamak, gelmek.

 

Durum Bildiren Eylemler: Ağlamak, sevinmek, kalkmak, yatmak, gülmek

 

     Yukarıdaki bir iş, bir oluş, bir hareket veya bir durum bildiren kelimeler –mek,

-mak, ekleriyle biter. Bu ekler mastar ekidir.

     Eylemin –mak,-mek almış haline mastar denir. Mastarlar aynı zamanda kelimenin eylem olup olmadığını da belirler. Eğer kelime mastar eki alıyorsa eylem, almıyorsa ad veya ad soylu sözcüktür.

 

Oku+mak---àokumak(eylem)

Fidan+mak---à fidanmak (isim)

 

Eylemlerde Zaman:

     Her iş, oluş, hareket, bir zaman içinde yapılır. Eylemler bize bu zamanı belirtir.

     Eylemin belirttiği iş, oluş, hareket veya durumun geçiş süresineeylemlerin zamanı denir.

 

Örnek:

Ayşe ders çalışıyor, cümlesinde çalışıyor işinin şu anda yapıldığı anlatılıyor.

Ayşe ders çalışacak, cümlesinde çalışıyor işinin gelecek bir zamanda yapıldığı anlatılıyor.

Ayşe ders çalıştı, cümlesinde çalışma işinin daha önceki bir zamanda yapıldığı anlatılıyor.

 

Eylemlerde 3 temel zaman vardır.

 

1)Geçmiş Zaman

2)Şimdiki Zaman

3)Gelecek Zaman

Bu üç zamanı da kapsayan eylemin her zaman gerçekleşebileceği anlamı varsa bu zaman geniş zamandır.

 

1)Geçmiş Zaman

 

Odunları kırdım.   Bülent uyudu.   Babam geldi.   Ayhan’ın üstü kirlenmiş.

 

    Yukarıdaki cümlelerde bulunan kırdım, uyudu, geldi, kirlenmiş eylemleri eylemin daha önce yapıldığını belirtiyor.

 

İki türlü geçmiş zaman vardır.

 

a)Di’li Geçmiş Zaman:

 

    -di eki getirilerek eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun geçmişte yaşandığı zamana –di’li geçmiş zaman denir.

   

     -di, eki alanlar görülen geçmiş zamandır. Di eki, dı,du,dü,tı,ti,tu,tü olabilir:

 

        Verdi, al, tuttu, oldu, gül, gitti, aç, öp vb.

 

b)Miş’li Geçmiş Zaman:

 

-miş eki getirilerek eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun geçmişte yapıldığını ve bizim bunu sonradan öğrendiğimizi veya başkasından öğrendiğimizi gösteren zamana –miş’li geçmiş zaman denir.

     -miş eki alan eylemler öğrenilen zamandır.

 

   -miş eki, mış, muş, müş olabilir.

 

              Oturmuş, götürmüş, sulamış

 

2)Şimdiki Zaman

 

     Eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun şu anda gerçekleştiğini veya devam ettiğini gösteren zamana şimdiki zaman denir.  Şimdiki zaman eki (yor)’dur.

 

Örnek:

Zehra gülüyor.  Aydın konuşuyor.   Mert okuyor.   Adem üzüm topluyor.

      Yukarıdaki gülme, konuşma, okuma, toplama eylemleri şu anda yapıldığı anlamındadır. Dolayısıyla şimdiki zamandadır.

 

3)Gelecek  Zaman

 

     Eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun henüz gerçekleşmediğini, ilerideki bir tarihte gerçekleşeceği anlamı varsa o eylemin zamanı gelecek zamanlıdır. Gelecek zaman eki –ecek, acak ekidir.

 

    Örnek:

 

Ali odunları kıracak.  Nuray ödevini yapacak.  Betül yanımıza gelecek.

 

     Yukarıdaki kırma, yapma, gelme eylemleri henüz gerçekleşmemiştir. Dolayısıyla, gelecek zamanlıdır.

 

4)Geniş Zaman

 

Eylemin bildirdiği iş, oluş, hareket ve durumun her zaman gerçekleşeceği anlamı varsa o eylem geniş zamanlıdır. Geniş zaman eki -r, -er  ekidir.

 

Örnek:

 

Çalışan kazanır, elması kızarır.   Bahçeli evleri herkes sever.

 

  Yukarıdaki cümlelerde kazanma, kızarma ve sevme eylemleri her zaman yapıladığı anlamındadır. Dolayısıyla geniş zamanlıdır.

 

Eylemlerde Kişiler (şahıs)

 

     Eylemlerde iş, oluş ve hareketi, gerçekleştiren varlığa eylemin kişisidenir.

Eylemlerde 3 tür kişi vardır. Bu kişilerde tekil ve çoğul olmak üzere, ikiye ayrılır.

 

a)Tekil Kişiler:

 

1.Tekil Kişi(ben)

2.Tekil Kişi(sen)

3.Tekil Kişi(o)

  

b)Çoğul Kişiler:

 

1.Çoğul Kişi(biz)

2.Çoğul Kişi(siz)

3. Çoğul Kişi(Onlar)

 

Kişi Ekleri: Eylemlerin sonuna gelerek eylemlerle ilgili kişileri belirten, eklere kişi ekleri denir.

 

1.Tekil Kişi(ben)-m,-im---Kitap okuyacağım.

2.Tekil Kişi(sen)-n,-in,sin---Kitap okuyacaksın

3.Tekil Kişi(o) eki yoktur

  

1.Çoğul Kişi(biz)-k,iz---Kitap okuyacağız.

2.Çoğul Kişi(siz)-niz,-siniz---Kitap okuyacaksınız.

3. Çoğul Kişi(Onlar)-ler,lar---Kitap okuyacaklar.


EDATLAR:

 

    Tek başına anlamı olmayan, ancak cümle içinde sözcükler arasında çeşitli anlam ilgileri kuran sözcüklere edat denir.

 

    Cümle içinden edatları çıkardığımız zaman cümlenin anlamında bozulma veya daralma olur.Edatlar kendinden önceki kelime ve sonraki kelime arasında anlam ilgisi kurar.

 

Çocuklar balık gibi yüzüyorlar.

                                     Edat

 

     Cümlede kullanılan gibi edatı cümleye benzerlik ve karşılaştırma anlamı katmıştır. Çıkarıldığı zaman cümlenin anlamı bozulur.

   

    Çocuklar balık yüzüyorlar.(anlam daraldı)

 

Akşama kadar oltayla balık avladılar.

                             Edat

 

    Cümlede kullanılan kadar edatı cümleye benzerlik, ölçü, yakınlık anlamı katar.

 

Anıtkabir’i gezmek için Ankara’ya geldik.

                                                Edat

 

     Cümlede kullanılan için edatı birlikte kullanılan kelimeye amaç, sebep sonuç anlamı katar.

 

Mert Meryem’e göre daha zekidir.

                                        Edat

 

      Cümlede kullanılan göre edatı birlikte kullanılan sözcüğe karşılaştırma, görecilik anlamı katar

 

Sana gelirken öğretmenimizle karşılaşmadık.

                                                                    Edat

     Cümlede kullanılan ile edatı genellikle kelime ile bitişik yazılır. Cümleyebirliktelik, durum, araç anlamı katar.

 

      En Çok Kullanılan Edatlar; gibi, kadar, için, göre, ile, yalnız, ancak, karşı, beri, dolayı, doğru vb.

 

Not: İle sözcüğü hem edat hem de bağlaç olabilir.Bunu anlamak için ilekelimesi yerine ve sözcüğü getiririz. Ve sözcüğü cümleye uyuyorsa bağlaç, uymuyorsa edattır.

Örnek:

Kayseri’ye uçakla gideceğiz.

Kayseri’ye uçak ve gideceğiz. Ve kelimesini ile yerine getirdik ve cümleye uymadı.Dolayısıyla ile burada edattır.

 

İbranur ile Ecrin top oynadılar.

İbranur ve Ecrin top oynadılar. İle kelimesinin yerine ve kelimesini getirdik anlamda bir daralma olmadı.Dolayısıyla ile burada bağlaçtır. 





Büyük Harflerin Yazılışları:

 

1)Bütün cümlelerin ilk harfi büyük harfle başlar.

Örnek: Sabahtan akşama kadar çalıştım.

2)Soru işareti, nokta, ünlem, üç nokta, ile biten cümlelerden sonra gelen kelime büyük harfle başlar.

Örnek: Ey Türk Gençliği! Birinci vazifen Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini ilelebet muhafaza ve müdafa etmektir.

Hayır göremedik.

Ah bir bilse…

3)Şiirlerdeki bütün dizelerin ilk harfi büyük harfle başlar.

Örnek:

Karanlığı kov ki aydınlık olsun, 
Erinç, gönenç ile mutluluk dolsun, 
Yalandan sıyrılıp doğruluk olsun, 
Eğitim, eğitim yine eğitim!

4)Kişi isim ve soy isimleri daima büyük harfle başlar.

Örnek: İbrahim Yıldızhan, Nuray Tekeli

5)Takma isimler, lakaplar, saygı ve unvan kelimeleri büyük harfle başlar.

Örnek:  Mahmut Efendi, Sayın İbranur Yıldızhan, Doktor Necmi Erdemir.

6)Resmi yazılar yazılırken saygı belirten kelimelerden sonra gelen makam isimlerinin  ilk harfi büyük harfle başlar.

Örnek: Sayın Vali, Sayın Belediye Başkanım

7)Mektuplarda hitap kullanılırken ilk harfler büyük harfle başlar.

Örnek: Canım Arkadaşım,     Değerli Site Sakinleri,

8)Hayvanlara verilen özel isimler büyük harfle başlar.

Örnek: Bahçede Mırmır’ı gezdirdim.

9)Millet, ırk, boy, ulus vb. isimler büyük harfle başlar.

Örnek: Türk, Alman, Çerkez, Arap, Hintli

10) Köprü, han, kale, saray, anıt isimleri büyük harfle başlar.

Örnek: Sultan Ahmet Cami, Kızkulesi, Drama Köprüsü vb.

11)Coğrafyaya ait yeryüzü şekilleri büyük harfle başlar.

Örnek: Akdeniz Bölgesi,Toros Dağları, Çarşamba Ovası, Van Gölü

12)Dil ve lehçe isimleri büyük harfle başlar.

Örnek: Türçe, İngilizce, Çince,Farsça

13)Devlet isimleri büyük harfle başlar.

Örnek: Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, İtalya, Türkiye Cumhuriyeti

14)Din ve mezhep isimleri büyük harfle başlar.

Örnek: Alevilik, İslamiyet, Hristiyanlık,

15)Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar.

Örnek: Güneş, Dünya, Mars, Ay… vb.

16)Yer isimlerinin(kıta, devlet,bölge,il,bucak,mahalle,semt,cadde, sokak, apartman) ilk harfi büyük harfle başlar.

Örnek: Asya, Afrika, Karaduvar Mahallesi, Dumlupınar Caddesi,Kuzey Almanya, Yukarı Fırat vb.

17)Kurum, kuruluş adlarının ilk harfi büyük harfle başlar.

Örnek: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Et ve Balık Kurumu, Maliye Bakanlığı vb.

18)Kitap, dergi, gazete, sanat eserlerinin ilk harfleri büyük harfle başlar.

Örnek: Cumhuriyet Gazetesi, İnce Memet, Onuncu Yıl Marşı vb.

 

Dikkat Edilmesi Gereken Yerler

 

a)İki noktadan sonra gelen cümle, cümle özelliğini göstermiyorsa küçük harfle başlar.

b)Dünya, Güneş ve Ay kelimeleri terim anlamında kullanılmıyorsa küçük harfle başlar.

c)Yön isimleri özel isimden sonra geliyorsa (Avrupa’nın kuzeyi) küçük harfle başlar.

d)Gün isimleri belirli bir tarihi göstermiyorsa küçük harfle başlar.


GERÇEK ANLAMLI SÖZCÜKLER

 

    Sözcüklerin sözlükte açıklanan ilk anlamlarına gerçek anlamlı sözcüklerdenir.

 

Akrep: 1. Sıcak veya nemli bölgelerde yaşayan kuyruğunda zehirli iğnesi olan hayvan.

2. Saatin kısa ibresi.

 

   Akrep sözcüğüne baktığımız zaman bir sözcüğün sözlükte birden fazla anlamı olabilir. Her iki durumunda da gerçek anlamdadır.

 

Saatin akrebi bozulmuş.

Az kalsın beni akrep sokuyordu.

 

    Her iki cümlede de akrep kelimesi gerçek anlamda kullanılmıştır. Çünkü sözlükteki anlamıyla kullanılmış.

 

   NOT: Bir kelimenin gerçek anlamda olup olmadığını cümle içindeki anlamdan buluruz.

 

MECAZ ANLAMLI SÖZCÜKLER

 

   Sözcükler gerçek anlamının dışında da kullanılırlar.

 

Akrep: Gizliden gizliye fenalık yapan kişi.(mecaz anlam)

 

O ne akreptir o.

 

      Bir sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak, geçici anlam ifade etmesine mecaz anlam denir.

 

Açlık: Tok olmama hali.

 

Çocuklar açlıktan bayılacaktı.(gerçek anlam)

 

Açlık: Bir şeye karşı aşırı istek.

 

Sıcak bir yuvanın açlığını duyuyorum.(mecaz anlam)

 

 

TERİM ANLAMLI SÖZCÜKLER

 

   Bilim, sanat, meslek dallarıyla ilgili olarak kullanılan ve özel anlamı olan kelimelere terim anlamlı kelimeler denir.

 

Voleybol-spor terimi

 

Vadi-coğrafya terimi

 

Dikdörtgen-matematik terimi

 

Sıfat-dilbilgisi terimi

 

Gaz-fen terimi

 

Sol anahtarı-müzik terimi


KÜÇÜLTME SIFATLARI

 

    Sıfatların anlamını –ce, -cik, -imsi, -imtırak eklerini getirerek küçültebiliriz.

Örnek:

 

Güzelce insan

 

Kısacık etek

 

Ekşimsi ayva

 

Sarımtırak örtü

 

Not: -cik, -cek, ekleri sonu k ünsüzü ile biten sözcüklere getirilirse son harf –k- düşer.

Örnek:

 

Minik+cik  ev-------------àminicik ev

 

Küçük+cük kedi----------àküçücük kedi

 

Büyük+cek salon---------à büyücek salon

 

Ufak+ cık salon------------à ufacık salon


 

İKİ NOKTA (:)

 

İki Noktanın Kullanıldığı Yerler:

 

1.Açıklama yapılacak cümlelerin sonunda kullanılır.

Örnek:

 

İnsanlar ikiye ayrılır: İlim öğretenler, ilim öğrenenler

 

2.Başkalarına ait sözler aktarılırken kullanılır.

Örnek:

 

Atatürk diyor ki: Türk, öğün, çalış, güven.

 

3.Anlamları açıklanacak sözlerden sonra kullanılır.

Örnek:

 

Tuz buz olmak: Paramparça olmak, parçalanıp dağılmak.

 

4.Yazar başlığı ile kitap adı arasına konulur.

Örnek:

 

Yaşar Kemal:İnce Memet

 

Reşat Nuri Gültekin:Çalıkuşu

Add document to your blog or website

Similar:

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconİŞ OLUŞ VE HAREKET BİLDİREN KELİMELER

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconFiiller, iş,oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklerdir

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconCümlede iş, oluş, hareket ve yargı bildiren öğedir

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere icon*İş, oluş, hareket, kılış, durum bildiren kelimelerdir

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconİş, oluş, kılış, hareket bildiren sözcüklere denir. Eylemler bir cümlede tek başına kullanılmaz. Sadece fiilin emir tekil şahıs çekimi hariç

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconİSİM: Canlı ce cansız varlıkarı, duygu ve düşünceleri, çeşitli durumları bildiren kelimelere İSİM denir

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconFizik ve Ölçme, Vektörler, Bir boyutta hareket, İki boyutta Hareket, Hareket Kanunları, Dairesel Hareket ve Newton Kanunlarının Diğer Uygulamaları, İş ve

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconVektörler, Tek Boyutta Hareket, İki Boyutta Hareket, Hareket Yasaları, Dairesel Hareket ve Newton Yasalarının Diğer Uygulamaları, İş ve Kinetik Enerji

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconBir iş,hareket,durum ya da oluşu kişi ve zamana bağlı olarak bildiren sözcüklere fiil denir. Bir fiilin “-mek,-mak”ekini almış haline mastar denir

İş, oluş, hareket bildiren kelimelere iconMadde ve Özellikleri, Kuvvet, Hareket, Newton’un Hareket Kanunları, Yeryüzünde Hareket, Enerji, İmpuls ve Moment ve Işık

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page