FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar




Indir 59.88 Kb.
TitleFİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar
Date conversion18.04.2013
Size59.88 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.egitimevi.net/dorduncu_sinif/turkce/fiiller.doc



ANA ÖĞÜDÜ


Çiçekleri ezme yavrum! Sakın sen kuş vurma yavrum! Gel bir çiçek ol sen yavrum

Çiçek bir yüreğe benzer, En engin bir kardeşlikte, Kendi ülkenin renginde,

Çiçek ezen insan ezer. Uçar kuşlar gökyüzünde. Şu yeryüzü demetinde.

Tahsin SARAÇ

Varlıkların yaptıkları işleri, hareketi, veya içinde bulundukları durumu, oluşu bildirerek; bunları zaman ve kişiye bağlayarak anlatan kelimelere fiil denir.


Hareket ve iş bildirenler: Ali merdivenden düştü. Arkadaşına topu verdi.


Oluş bildirenler: Ayvalar sararmışlar. Ne yaptığını biliyorum.

Durum bildirenler: Bizi görünce çok sevindi. Sessizce oturuyor.

FİİLLERDE MASTAR


Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir.


Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar


biliyorum bil bilmek sarıldım sarıl sarılmak aradım ara aramak araştırıyor araştır araştırmak

F
Fiiller sözlükte mastar biçiminde bulunurlar.


iilleri adlandırmak için, onların kök ya da gövdelerine getirilen “-mek, -mak” mastar eklerini almış durumdaki fiillere mastar durumundaki fiiller denir.


FİİL TABANI


Mastar eki atıldıktan sonra geriye kalan kısım fiil tabanıdır. Fiil tabanı kök ya da gövdedir.

Fiil Kök Gövde Fiil Tabanı


Temizledim Temiz Temizle Temizle

Yağlanmış Yağ Yağlan Yağlan

Koşuyorum Koş - Koş

Gözledi Göz Gözle Gözle


Bir kelimenin fiil olup olmadığını anlamak için fiil tabanına bakmak gerekir. Çünkü kökü isim olan bazı kelimelere gelen yapım ekleri (İsimden fiil yapan ekler), o kelimeleri fiil yapabilir.

y
Fiil Tabanı
ağ + lan + mış


İsim kökü İsimden fiil Zaman eki


yapma eki




Bazı kelimelerinde kökü fiil olduğu halde yapım eki alması sonucu isim olabilir. Bu yüzden herhangi bir kelimenin fiil olup olmadığını sadece köke bakarak anlayamayız. Eğer varsa mutlaka gövdeye bakmalıyız.


Koş + u + cu Koşucu Su + l a + dı + m Sula

F
Gövde (isim)

Gövde (fiil)
iil kökü Fiilden isim Yapım İsim İsimden fiil Zaman Şahıs



yapma eki eki kökü yapma eki eki eki


Bu yıl yakacak fiyatları el yakacak.”

Cümlesindeki altı çizili kelimelerin çeşidi hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

  1. Sıfat – İsim – İsim – Fiil

  2. Zamir – Sıfat –İsim – Fiil

  3. Zamir – Fiil – Sıfat– Fiil

  4. Sıfat– Fiil – İsim – İsim






1. Aşağıdakilerden hangisinin kökü fiildir?

A) taşlık B) sessizlik

C) baskın D) zonklamak


2. Aşağıdakilerden hangisinin kökü isimdir?

A) uyudu B) koşmuş

C) kanayacak D) biliyor





Fiil, bildirdiği işi, oluşu, hareketi ne zaman yapıldığını da belirtir. Belirtilen bu zaman fiile eklerle katılır.

Elif çiçek topladı. Elif çiçek topluyor. Elif çiçek toplayacak.



GENİŞ ZAMAN (Elif çiçek toplar)









Elif çiçek topladı. Elif çiçek topluyor. Elif çiçek toplayacak.

Elif çiçek toplamış.


1-

GEÇMİŞ ZAMAN


Fiilin gösterdiği iş, hareket ya da oluş anlatılan zamandan önce olmuştur.

Geçmiş zamanı iki grupta inceleyeceğiz.



  1. -di`li Geçmiş Zaman (Görülen Geçmiş Zaman)

Yapılan işi veya hareketi anlatan kişi görmüştür. Anlatan olayı kesin olarak bilmektedir. Fiile “-dı, -di, -tı, -ti, -du, -dü, -tu, -tü” zaman ekleri eklenerek oluşturulur.

Eve geç geldi. Siz kaybettiniz. Arabayı sattılar.

Çok korktum. Beraber okuduk. Nasıl çözdün.



  1. -miş`li Geçmiş Zaman “Öğrenilen Geçmiş Zaman”

Hareketi veya işi konuşan kişi kendisi görmemiş; sonradan öğrenmiştir. Fiil kök veya gövdesine “-mış, -miş, -muş, -müş” ekleri getirilerek yapılır.





Silgim kaybolmuş. Okula gelmeyecekmiş. Terliklerimi sen giymişsin. Durmuş hastalanmış. Aliş yeni bisiklet almış.


2- ŞİMDİKİ ZAMAN






Fiilin bildirdiği işin, anlatma sırasında yapılmakta olduğunu belirtir. Fiil kök ve gövdelerine “-yor” eki getirilerek yapılır.


Ağır çantasını yanında sürüklüyor. Masasında kara kara düşünüyor. Fatih, yine çok konuşuyorsun. O şimdi köydeki evlerini düşünüyor.


-yor” eki büyük sesli uyumuna uymadığı için bazen yor ekinden önce gelen

sesli harf değişime uğrar.

okuma + yor = okumuyor görme + yor = görmüyor


3- GELECEK ZAMAN


Eylemin konuşma anından sonra yapılacağını bildirir.

Fiil kök ve gövdelerine “(y)-ecek, (y)-acak” ekleri eklenerek yapılır.


Artık derslerime çok çalışacağım. Bir ay sonra bilgisayar alacağız. O bu gidişle kaza yapacak


4- GENİŞ ZAMAN


Eylemin başlayıp devam ettiğini ve edeceğini gösterir. Geniş zaman geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanı içine alan bir zamandır. Geniş zaman eki “-r, -ar, -er”dir.


O zaten hep geç kalır. Ay, Dünya etrafında döner.

Kavun, karpuz yata yata büyür. Anneler çocuklarını sever.





Fiillerde işi, oluşu, hareketi yapan varlığa kişi adı verilir. Fiile “kim” sorusunu sorarak kişiyi buluruz.


Fiilde üç kişi (şahıs) bulunur:

B
Her üç kişinin de tekil ve çoğulları vardır.

irinci kişi: Konuşan ya da konuşanlardır.



İkinci kişi : Kendisine söz söylenen kişidir.

Üçüncü Kişi: Sözü edilen kişidir.

Tekil (Eki) Çoğul (Eki)


Birinci Şahıs: Ben (-m) Bunları yazacağım. Biz (-k, -iz) Beraber koştuk.

İkinci Şahıs: Sen (-n) Akşamleyin gidersin. Siz (-nız) Çok çalıştınız.

Üçüncü şahıs: O (Yok) Evden çıkmış. Onlar (-ler) Bilgisayarla oynuyorlar.








Fiiller bir hareketi, işi, oluşu; zaman veya dilek anlamlarından biriyle bildirirler.


Fiillerin dileğe ve zamana göre bölünmesine “KİP” denir.

FİİL KİPLERİ


HABER (BİLDİRME)KİPLERİ DİLEK(TASARLAMA) KİPLERİ

1. -di`li Geçmiş zaman Kipi 1. Dilek-Şart Kipi

2. -miş`li Geçmiş zaman ” 2. İstek Kipi

3. Şimdiki zaman ” 3. Gereklilik Kipi

4. Gelecek zaman ” 4. Emir Kipi


5. Geniş Zaman ”

HABER (BİLDİRME)KİPLERİ


Haber kipleri; işin, eylemin yapıldığını, yapılacağını bildirir, haber verir. Eylemin zamanı kesin olarak bellidir. Eylem ya geçmişte yapılmıştır, ya şimdi yapılmaktadır, ya gelecekte yapılacaktır ya da her zaman yapılmaktadır. Şimdi bunları sırasıyla görelim:


1- -di`li GEÇMİŞ ZAMAN KİPİ

Eylem, konuşma anından önce yapılmıştır. Konuşan eylemin yapıldığını kesin olarak bilir.


F
-di`li geçmiş zaman kipindeki fiil, işin daha önceden yapıldığını bildirir.

Koşarken yere düştüm, bileğim incindi.


iil
+ Zaman ek + Şahıs eki



Gel -di -m

Oku -du -n

Kork -tu -

Ö
-di`li geçmiş zaman, olayın söyleyeni tarafından görüldüğü zamandır.

Dün akşam yemeği dışarıda yedik.


ğren -di -k


Gör -dü -nüz

Yaz -dı -lar




Tarihi bilgiler görülmüş gibi anlatılır. 29 Ekim 1923`te Cumhuriyet ilân edildi.


2- -miş`li GEÇMİŞ ZAMAN KİPİ

Eylem konuşma anından önce yapılmıştır. Konuşan eylemin yapıldığını görmemiştir, başkasından öğrendiğini anlatmaktadır.

F
Bu kip daha çok masallarda kullanılır.

Bir varmış, bir yokmuş... Bir mahallede üç kız yaşarmış.


iil
+ Zaman eki + Şahıs eki



Gel -miş -im

O
Şaşma, şaşırma durumlarında kullanılır.

Aaa! Dışarıya yağmur yağmış!


ku -muş -sun

Kork -muş -

Ö
Acıları, üzüntüleri anlatırken genelde bu kip kullanılır.

Ne olmuş benim yavruma böyle!...


ğren -miş -iz

Gör -müş -sünüz

Yaz -mış -lar

3- ŞİMDİKİ ZAMAN KİPİ

Olayın, sözün söylendiği sırada gerçekleşmekte olduğunu bildiren haber kipidir.

Fiil + Zaman eki + Şahıs eki Fiil + Zaman eki + Şahıs eki


Gel -(i)yor -um Oku -yor -sun Kork -(u)yor - Öğren -(i)yor -uz

Gör -(ü)yor -sunuz Yaz -(ı)yor -lar

4- GELECEK ZAMAN KİPİ

Eylemin konuşma anından sonra yapılacağını bildiren kiptir.

Fiil + Zaman eki + Şahıs eki Fiil + Zaman eki + Şahıs eki


Gel -ecek(ğ) -im Oku -(y)acak -sın Kork -acak - Öğren -ecek(ğ) -iz Gör -ecek(ğ) -siniz Yaz -(a)acak -lar

5- GENİŞ ZAMAN KİPİ

Bir eylemin her zaman (geçmişte – şimdi- gelecekte) yapıldığını ve yapılacağını haber veren kiptir.

Fiil + Zaman eki + Şahıs eki Fiil + Zaman eki + Şahıs eki


Gel -(i)r -im Oku -(u)r -sun Kork -(a)r - Öğren -(i)r -iz Gör -(ü)r -sünüz Yaz -(a)r -lar


Geniş zamanın olumsuzu yapılırken zaman eki kalkar. Zaman eki yerine

me, -ma, -mez, -maz” olumsuzluk ekleri gelir.

OLUMLU OLUMSUZ OLUMLU OLUMSUZ OLUMLU OLUMSUZ

Gel- ir-im gel-me-m gel- ir gel-me-z gel-ir-iz gel-me-y-iz





İş, oluş ya da hareketin, yapıldığını veya yapılacağını bildiren fiillere OLUMLU;

Yapılmadığını veya yapılmayacağını bildiren fiillere OLUMSUZ FİİLLER denir.

O
Fillere olumsuzluk anlamı, kök ya da gövdelerine getirilen “-me, -ma” olumsuzluk eki ile yapılır.
LUMLU OLUMSUZ


Kazanmış Kazanmamış

Çalıştı Çalışmadı

Geziyorlar Gezmiyorlar

Alacak Almayacak “Değil” sözcüğü de olumsuzluk anlamı katabilir.

Görüşür Görüşmez Bu elbiseyi alacak değilim.




F
Candan açtık cehle karşı bir savaş” yüklemin zamanı ve şahsı aşğ. hangisidir?

  1. Geçmiş zaman 2. tekil şahıs

  2. Geniş zaman 1. çoğul şahıs

  3. Şimdiki zaman 2. çoğul şahıs

  4. Geçmiş zaman 1. çoğul şahıs
illerin; iş, oluş veya hareketin yapılıp yapılmadığını ya da yapılmayacağını öğrenmek amacıyla kurulan biçimlere soru fiilleri denir.


Kaplanı gördünüz mü?

Her gün kitap okur musunuz?

Buraya gelir misin?

Ata binmeyi sevmez misiniz?


Pişmiş aşa su katılmaz” atasözünde geçen fiilin zamanı aşağıdakilerden hangisidir.

A) Geniş zaman C) Gelecek zaman

B) Miş’li geçmiş zaman D) Şimdiki zaman

Add document to your blog or website

Similar:

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconBir iş,hareket,durum ya da oluşu kişi ve zamana bağlı olarak bildiren sözcüklere fiil denir. Bir fiilin “-mek,-mak”ekini almış haline mastar denir

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar icon3. Kişi yaklaşıyordum, durmuştur, söylüyor, buldu (yaklaş, dur, söyle, bul) Bu kelimelerin fiil olup olmadıklarını anlamak için, en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) buluruz: Bulduğumuz bu köklere, mastar eki, -mek, -mak

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar icon3. Kişi yaklaşıyordum, durmuştur, söylüyor, buldu (yaklaş, dur, söyle, bul) Bu kelimelerin fiil olup olmadıklarını anlamak için, en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) buluruz: Bulduğumuz bu köklere, mastar eki, -mek, -mak

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconFiillerin özne ve nesne alıp almamalarına bağlı olarak gösterdikleri durumlara FİİL ÇATISI denir. Çatı konusu sadece yüklemi fiil olan cümlelerle ilgili bir

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconFiil kök ya da gövdeleri üzerine birtakım türetme ekleri getirilerek fiillerin özne ve nesnelerine göre göstermiş oldukları durumlara “fiillerde çatı”

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconYüksek Lisans tezi olarak hazırlanan "Türkiye Türkçesi İle Kazak Türkçesi'nde Birleşik Fiil ve Fonksiyonları" adlı çalışmada, iki şivenin birleşik fiil

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconEtken fiiller ve edilgen karşılıkları Fiil yapısı/ Fiil biçimi Etken Edilgen

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconFiille başlayan cümlelere fiil cümlesi denir

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconBu üniteden hareketle fiillerin yapısını(basit, birleşik, türemiş), kuruluş ve anlam özelliklerini, fiil kiplerinde meydana gelen zaman kaymalarını öğreneceğiz

FİİLLERDE MASTAR Fiillerin “-mek, -mak” eki almış biçimlerine “MASTAR” denir. Fiil Fiil tabanı Mastar Fiil Fiil tabanı Mastar iconFiil / Zamir

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page