MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ




Indir 82.42 Kb.
TitleMADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ
Date conversion01.06.2013
Size82.42 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.mesutyigit.com/images/file/makale/maddi_duran.doc


MESUT YİĞİT

YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİR


MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ




Yakup CEYLAN

Mali Danışman

  1. GİRİŞ



İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık kalemleri olan maddi duran varlıklar, işletmelerin aktif yapısı içerisinde önemli bir yere sahiptir. İşletmelerin varlıkları içerisinde önemli bir yer tutan maddi duran varlıkların dönem sonu envanter ve değerlemelerinin kanunda belirtilen ölçüler esas alınarak doğru bir şekilde yapılması, vergi matrahının doğru bir şekilde tespiti açısından önemli olmaktadır.

Bu çalışmamızda maddi duran varlıkların değerlemesi açıklanacak olup, yapılan açıklamalarda değerleme işlemlerinde özellikli konulara ağırlık verilmiş ve yapılan açıklamalarda örneklere yer verilmiştir.



  1. MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ



V.U.K.‘nun 258. maddesinde değerleme; vergi matrahlarının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespiti olduğu hükme bağlanmıştır. Değerleme gününün ise, V.U.K. ’nun 260. maddeye göre iktisadi kıymetlerin vergi kanunlarında gösterilen gün ve zamanlarda haiz oldukları kıymetlerin esas tutulacağı belirlenmiştir.

Buna göre işletmeye ait iktisadi kıymetlerin bilanço gününde değerlemelerinin yapılması gerekmektedir. Değerlemede, iktisadi kıymetlerin her birinin tek başına nazara alınacağı, teamülen aynı cinsten sayılan malların ve düşük kıymetli müteferrik eşyanın toplu olarak değerlemenin caiz olduğu, V.U.K. 260. maddede belirtilmiştir.

Yukarıda belirtilen yasal hükümler doğrultusunda işletmeler tarafından mevcut iktisadi kıymetlerin bilanço gününde fiili durumlarının tespitinden sonra kanunda belirtilen esaslar doğrultusunda değerleme işleminin yapılması gerekmektedir. Değerlemede fiili envanter sonuçları dikkate alınmaktadır.

İşletmenin aktifleri içerisinde önemli bir yer tutan ve işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere iktisap edilen duran varlıkların da dönem sonu envanter ve değerlemesinin yapılması gerekmektedir. Yazımızın bundan sonraki bölümlerinde, maddi duran varlıkların değerlemesi açıklanacak ve değerlemede özellik arz eden konulara ağırlık verilecektir.

II.1 – Maddi Duran Varlıklar

Tekdüzen Muhasebe Sisteminde, maddi duran varlıklar, işletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve bir yıldan fazla yararlanılacağı tahmin edilen fiziki varlık kalemlerinin ve bunlarla ilgili birikmiş amortismanların izlendiği hesaplardır.

Maddi duran varlıklar grubunda aşağıdaki defteri kebir hesapları bulunmaktadır.

250- Arazi ve Arsalar

251- Yer altı ve Yerüstü Düzenleri

252- Binalar

253- Tesis Makine ve Cihazlar

254- Taşıtlar

255- Demirbaşlar

256- Diğer Maddi Duran Varlıklar

257- Birikmiş Amortismanlar

258- Yapılmakta Olan Yatırımlar

259- Verilen Avanslar

İşletmeye ait bir varlığın yukarıda belirtilen hesaplarda yer alması için aşağıdaki şartlar aranmaktadır.

  • Maddi bir yapıya sahip olması ,

  • Muhasebe kişiliğine sahip olması

  • İşletmenin mal ve hizmet üretimi ya da tedariki işlerinde veya idari amaçlarla sürekli kullanılmak üzere edinilmiş olması,

  • İşletme normal faaliyetlerini sürdürdüğü sürece satılmasının düşünülmemesi ,

  • Özel durumlar dışında, 1 yıl olarak belirlenen etkinlik döneminden daha uzun bir ömre sahip olması.

Kira geliri veya sermaye kazancı ya da her ikisini birden elde etmek amacıyla elde tutulan “ Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller “ TMS ‘ na göre yukarıda sayılan maddi duran varlıklar hesap grubunda değil, “ Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller “ olarak raporlanmaktadır. (TMS :16 ve TMS : 40)

TMS-16 maddi duran varlıklar standardında, maddi duran varlık kaleminin muhasebeleştirilmesine ilişkin esaslar aşağıdaki şekilde açıklanmıştır.

“Bir maddi duran varlık kalemimin maliyeti; duran varlıkla ilgili gelecekteki ekonomik yararların işletmeye aktarılmasının muhtemel hale gelmesi ve duran varlığın maliyetinin güvenilir bir şekilde ölçülebilir olması, durumlarında aktifleştirileceği belirtilmiştir.

II.2- Gayrimenkul ve Gayrimenkul Sayılan Duran Varlıkların Değerlemesi

213 sayılı Vergi Usul Kanununu 269. maddesinde, gayrimenkullerin değerlemesi düzenlenmiş olup, anılan maddede; “ İktisadî işletmelere dahil bilumum gayrimenkuller maliyet bedelleri ile değerlenir.

Bu kanuna göre, aşağıda yazılı kıymetler gayrimenkuller gibi değerlenir :

      1. Gayrimenkullerin mütemmim cüzleri ve teferruatı;

       2. Tesisat ve makineler;

      3. Gemiler ve diğer taşıtlar;

     4. Gayri maddi haklar. “ şeklinde hükme bağlanmıştır.

Madde hükmünde gayrimenkullerin maliyet bedeliyle değerleneceği ve bazı kıymetlerin de gayrimenkul gibi değerleneceği belirtilmiştir.

Aynı kanunun 262. maddesinde maliyet bedeli, iktisadî bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade ettiği belirtilmektedir.

Gayrimenkul gibi değerlenecek iktisadi kıymetler, gayrimenkullerin mütemmim cüzleri ve teferruatı, tesisat ve makineler, gemiler ve diğer taşıtlar ve gayri maddi haklar olarak sayılmıştır. 

V.U.K. ‘nun 270. maddesinde, gayrimenkullerde maliyet bedeline satın alma bedelinden başka hangi giderlerin gireceği belirtilmiştir. Bu giderler;

1-Makine ve tesisatta gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri;

      2- Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının

tesviyesinden mütevellit giderler olarak belirtilmiştir. Ayrıca aynı maddede, Noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile Emlak Alım ve Özel Tüketim Vergilerini maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükelleflerin serbest oldukları hükme bağlanmıştır.

V.U.K. 271. maddede, inşa edilen binalarda ve gemilerde, imal edilen makine ve tesisatta, bunların inşa ve imal giderlerinin satın alma bedeli yerine geçeceği belirtilmiştir. Ayrıca V.U.K. 272. maddesinde, normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler, gayrimenkulün veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının maliyet bedeline ekleneceği belirtilmiş ve aşağıdaki parantez içindeki hüküm ile maliyet bedeline eklenmesi gereken giderlere örnekler verilmiştir.

(Bir geminin iktisap tarihindeki süratini fazlalaştırmak, yolcu ve eşya yükleme ve barındırma tertibatını genişletmek veya değiştirmek suretiyle iktisadi kıymetini devamlı olarak artıran giderlerle bir motorlu kara nakil vasıtasının kasa veya motorunun yenisi ile değiştirilmesi veya alımında mevcut olmayan yeni bir tertibatın eklenmesi için yapılan giderler maliyet bedeline eklenmesi gereken giderlerdendir.)

Yukarıdaki madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere, gayrimenkullerin maliyet bedeline göre değerlenecekleri görülmektedir. V.U.K.’nun 262. maddesindeki maliyet bedelinin tanımı dışında, gayrimenkullerin maliyet bedeline hangi gider unsurlarının gireceği hangi gider unsurlarının maliyet bedeline girip girmemesi konusunda ihtiyarilik bulunduğu anılan maddelerde açıklanmıştır.

Kanun hükmünde, gayrimenkullerin maliyet bedeliyle değerleneceği belirtildikten sonra, bazı iktisadi kıymetlerin de gayrimenkul gibi değerleneceği belirtilmektedir. İktisadi işletmelere dahil olan ve maddi ve maddi olmayan duran varlıklar arasında bulunan söz konusu iktisadi kıymetlerin kısaca açıklanmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

II.2.1 – Gayrimenkuller

Taşınmaz (gayrimenkul) mülkiyetinin konusu arazi, kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler (daire, dükken, depo vs.), tapu kütüğünde ayrı sayfada kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar (üst hakkı, kaynak hakkı)

II.2.2 – Gayrimenkullerin Mütemmim Cüzleri ve Teferruatı

Mütemmim cüz (bütünleyici parça); yerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçadır. Bir şeye malik olan kimse o şeyin mütemmim cüzüne de malik olur.

Teferruat (eklenti); asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel adetlere göre, işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme, takma veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır maldır. Bir şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe onun eklentisini de kapsar. Eklenti, asıl şeyden geçici olarak ayrılmakla bu niteliğini kaybetmez.

Elektrik ve su tesisatı bir binanın mütemmim cüzü, kapı ve pencere o binanın teferruatıdır.

II.2.3- Tesisat ve Makineler

Tesisat, işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi için sonradan kurulan ve gayrimenkulün mütemmim cüzü ve teferruatının haricindeki tesislerdir. Örneğin; asansörler, bahçeler, parklar, aydınlatma, ısıtma, soğutma, telefon, diyafon, su ve kanalizasyon tesisleri tesisat niteliğindedir.

Makineler, amortismana tabi iktisadi kıymet niteliğinde olan, genellikle mal ve hizmet üretiminde kullanılan sabit kıymetlerdir.

II.2.4- Gemiler ve Diğer Taşıtlar

Her türlü kara, hava ve deniz ulaşım araçları ile petrol, gaz ve benzeri ulaştırma boruları bu grup içine girmektedir.

II.2.5 – Gayri maddi Haklar

Gayri maddi haklar, gayrimenkul gibi tapuya tescil edilen sınırlı ayni haklar ile ticari, sınai ve fikri nitelikteki haklardır. Sınırlı ayni haklar Medeni Kanunun Eşya Hukuku bölümünde düzenlenmiş bulunan haklardır. Sınai, ticari ve fikri haklar ise değişik kanunlarda yer almaktadır. Sınırlı ayni hakları , irtifak hakları ve taşınmaz yükü ve rehin hakları olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. İrtifak hakları ve taşınmaz yüküne intifa hakkı, oturma hakkı, üst hakkı, kaynak hakkı örnekleri verilebilir. Rehin hakkına ise taşınır ve taşınmaz rehni örnek olarak verilebilir. Sınai haklara; markalar, patentler ve know-how, ticari haklara; imtiyaz hakkı, işletme hakkı, ticaret unvanı, fikri haklara ise fikir ve sanat eserleri kanununda düzenlenmiş olan manevi ve mali haklar örnek verilebilir.

II.3- Gayrimenkullerde Maliyet Bedelinin Tespiti

V.U.K.‘ nun 269. maddesinde, Gayrimenkul ve gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli ile değerleneceği açıklanmış olup, V.U.K ‘nun 270. maddesine göre değerleme esnasında aşağıda sayılan giderlerin oluşması durumunda bu giderlerin de maliyet bedeline dahil edilmeleri zorunlu olduğu belirtilmiştir.

1-Makine ve tesisatta gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri;

2-Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden doğan giderler olarak belirtilmiştir.

Aynı maddeye göre, Noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile Emlak Alım ve Özel Tüketim Vergilerinin maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükelleflerin serbest oldukları hükme bağlanmıştır. Emlak alım vergisinin kaldırılarak yerine tapu harcının getirilmesi nedeniyle, tapu harcı da gayrimenkulün edinimi esnasında maliyet veya gider unsuru konusunda ihtiyarilik bulunmaktadır. Görüleceği üzere, maliyet veya gider konusunda ihtiyarilik bulunan ve tadadi olarak sayılan giderlerin dışında yapılan giderler maliyet olarak dikkate alınacaktır.

Kanun maddesindeki, gayrimenkulün alımına müteferri bilumum giderlerden anlaşılması gereken, ilgili gider ödenmediği takdirde gayrimenkulün alımının mümkün olmayacağı giderlerdir. Ayrıca mevcut bir binanın satın alınarak yıkılması ve arsasının düzeltilmesi için yapılan giderlerin de maliyete dahil edilmesi gerekir. Satın alınan ve üzerinde bulunduğu arsadan daha iyi bir şekilde yararlanılması için yıkılan bir binanın satın alma bedeli gibi, bir işletenin aktifinde mevcut bulunan ve amortismanı henüz tamamlanmamış olan bir binanın benzer sebeplerle yıkılması halinde, bu binanın net aktif bedelinin de yeni gayrimenkulün maliyetine eklenmesi gerekir.

İthal edilen makine ve tesisatta ithalatla ilgili olarak ödenen gümrük vergileri maliyet bedeline dahil edilecektir. İsmen vergi olmamakla beraber, gümrükte ödenen birtakım fon, harç veya çeşitli kamu kurumlarının ya da bunlar tarafından kurulan vakıfların bağış adı altında yaptıkları tahsilatın de maliyete dahil edilmesi gerekir.

II.3.1- Gayrimenkullerde Maliyet Bedelinin Tespitinde Özellik Arzeden Durumlar

II.3.1.1- Gayrimenkul Alımında Kullanılan Kredilere İlişkin Faiz ve Kur Farklarının Değerlemesi

V.U.K.’nun 163 ve 187 no.lu genel tebliğleri uyarınca yatırımların finansmanında kullanılan kredilere ilişkin faiz ve kur farklarından yatırım dönemine ait olanlar yatırım maliyetine eklenir ve amortisman yoluyla giderleştirilir, işletme dönemine ait olanlar ise ister maliyetlere eklenir ister doğrudan gider yazılır.

Anılan tebliğlerde bahsedilen yatırım dönemi, işletmenin amortismana tabi iktisadi kıymeti aktife aldığı dönem sonuna kadar olan süreyi ifade eder. İşletme dönemi ise bu tarihten sonraki süreyi ifade etmektedir. Öte yandan kredi faizi ve kur farklarının maliyete eklenmesi zorunluluğu sadece yatırımlar için değil, amortismana tabi bütün iktisadi kıymetler için söz konusudur.

ÖRNEK : (X) AŞ, tekstil imalatı faaliyetinde bulunmakta olup, 2 adet nakış makinesini yenileme kararı almıştır. Bu nedenle 10.02.2009 tarihinde TL tutarı 100.000 TL olan Dolar cinsinden borçlanarak toplam tutarı 100.000 TL olan iki ayrı nakış makinesi satın almıştır. Yıl sonuna kadar borcun 12.000 TL faizinin tahakkuk ettiği ve dönem sonu kur değerlemesinde ise, 2.500 TL kur artışının olduğu tespit edilmiştir.

Örnekte iki adet nakış makinesinin toplam tutarının 100.000 TL olmasına karşın, yıl sonuna kadar 12.000 TL ve 2.500 TL kur farkı söz konusu olduğundan nakış makineleri, tesisat ve makineler hesabında 114.500 TL olarak değerlenecek olup, bu tutar üzerinden amortisman ayrılacaktır. Yukarıdaki örnekte dönem sonunda 2.500 TL lehte kur farkı olduğu varsayıldığında, bu sefer tesisat ve makineler hesabı, 112.000-2.500 = 109.500 TL olarak değerlendirilip bu tutar üzerinden amortisman ayrılacaktır. Ertesi yıl faiz tahakkuk ettiğinde ve kur farkı söz konusu olduğunda şirket, faiz giderini ve kur farkını ister maliyet olarak isterse gider olarak dikkate alabilecektir. Maliyet olarak tercihini kullandığı takdirde, amortisman ayıracağı tabiidir.

ÖRNEK : İşletme 2007 yılında iki yıllık taşıt kredisi kullanmak suretiyle 30.06.2007 tarihinde taşıt satın alarak aktifine kaydetmiştir. 31.12.2007 tarihinde 10.000 TL, 31.12.2008 tarihinde 9.000 TL ve 2009 tarihinde 8.000 TL faiz tahakkuk etmiştir.

İşletme 31.12.2007 tarihinde tahakkuk eden faizi taşıtın maliyetine dahil ederek amortisman ayırması gerekecektir. 31.12.2008 tarihinde ise tahakkuk eden faizi ister maliyete isterse giderlere intikal ettirebilecektir. Ancak 31.12.2008 tarihinde kullanılan tercih 31.12.2009 tarihinde de kullanılacaktır.

II.3.1.2 – İşletmede İmal ve İnşa Edilen Gayrimenkuller

Önceki bölümlerde açıklandığı üzere, VUK 271. maddede, inşa edilen binalarda ve gemilerde, imal edilen makine ve tesisatta, bunların inşa ve imal giderlerinin satın alma bedeli yerine geçeceği belirtilmiştir. Binanın maliyet bedeli, arsası için ödenen bedelle birlikte binanın meydana getirilmesi için yapılacak harcamalardan oluşacaktır.

ÖRNEK : (A) AŞ, şirket merkezi olarak kullandığı binayı yıkarak yenisini yapmaya karar vermiştir. Bina, 500.000 TL bedelle kayıtlı olup birikmiş amortismanı 100.000 TL ‘ dir. Yıkım gideri olarak 10.000 TL ödenmiş ve yıkım sonrası ortaya çıkan hurdalar 6.000 TL ‘ye satılmıştır. Yeni bina yapımına 2009 yılının ocak ayında başlanmış ve aynı yılın Aralık ayında tamamlanmıştır. Yeni binanın yapımı için malzeme olarak 200.000 TL ve işçilik olarak 100.000 TL harcama yapılmıştır. Şirketin yapması gereken muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır.

- Yıkılan Binanın Net Defter Değeri : 500.000 – 100.000 = 400.000

710 D.İ.M.M. Giderleri




400.000,00




257 Birikmiş Amortisman




100.000,00







252 Binalar




500.000,00

Yıkılan binanın inşaatın maliyetine eklenmesi




710 D.İ.M.M. Giderleri




10.000,00




191 İndirilecek KDV




1.800,00







100 Kasa




11.800,00

Yıkım giderlerinin inşaat maliyetine eklenmesi




100 Kasa




7.080,00







710 D.İ.M.M. Giderleri




6.000,00




391 Hesaplanan KDV




1.080,00

Hurda satışlarının inşaat maliyetinden düşülmesi




710 D.İ.M.M. Giderleri




200.000,00




720 Direkt İşçilik Gideri




100.000,00




191 İndirilecek KDV




36.000,00







100 Kasa




336.000,00

Yeni Binanın Yapım Giderleri




711 D.İ.M.M. Yansıtma Hs.




604.000,00




721 Direkt İşçilik Yansıtma Hs.




100.000,00







710 D.İ.M.M. Giderleri




604.000,00




720 Direkt İşçilik Gideri




100.000,00

Dönem sonu kayıtları

31.12.2009

252 Binalar




704.000,00







711 D.İ.M.M. Yansıtma Hs.




604.000,00




721 Direkt İşçilik Yansıtma Hs.




100.000,00

Yapılan harcamaların Binalar Hesabına Alınması

ÖRNEK : (G) AŞ, eski bir binayı arsasıyla birlikte (B) Limited Şirketinden KDV hariç 500.000 TL ‘ye satın almıştır. Binanın alışında aracılık eden (E) Emlakçısına KDV hariç 15.000 TL ödemiştir. Daha sonra binayı (H) şirketine yıktırmış olup, yıkım bedeli olarak adı geçen şirkete KDV hariç 80.000 TL ödemiştir. Yıkılan binaya yeni bir bina yapılması kararlaştırılmış ve (C) İnşaat AŞ ile anlaşma sağlanarak bina yapımına başlanmış ve tamamlanan binanın inşası için adı geçen şirkete 800.000 TL ödenmiştir. Bu işlemlerin tamamının 2010 yılında olduğu varsayılmıştır. 2010 yılına ilişkin olarak dönem sonu envanter ve değerleme işlemlerinde yeni bina için 16.000 TL amortisman hesaplandığı fark edilmiştir.

213 sayılı V.U.K.‘ nun 269. maddesinde, gayrimenkul ve gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli ile değerleneceği açıklanmış olup, V.U.K ‘nun 270. maddesine göre değerleme esnasında, mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden doğan giderlerin maliyet bedeline dahil edilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, aynı maddeye göre, noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile tapu harcı ve özel Tüketim Vergilerinin maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükelleflerin serbest oldukları hükme bağlanmıştır.

Yasal hükümlerden görüleceği üzere, maliyet veya gider konusunda seçimlilik bulunan ve tadadi olarak sayılan giderlerin dışında yapılan giderler maliyet olarak dikkate alınacaktır. V.U.K. ‘nun 313. Maddesinde ise, amortismanın konusunun gayrimenkul ve gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, yukarıda açıklanan değerleme hükümlerine göre belirlenen değerleri üzerinden amortisman ayrılacağı hüküm altına alınmıştır.

Belirtilen yasal hükümler göz önüne alındığında şirketin 16.000 TL amortisman ayırmasının yanlış olduğu görülmektedir. Öncelikle üzerinden amortisman ayrılan binanın maliyet bedelinin V.U.K 269, 270 ve 271. maddeleri çerçevesinde tespiti gerekmektedir.

- Eski Binanın Satın Alma Bedeli : 500.000 TL

- Eski Binanın Yıkım Bedeli : 80.000 TL

- Yeni Binanın Yapım Maliyeti : 800.000

- Yeni Binanın Maliyeti : 1.380.000 TL

(Üzerinden Amortisman Ayrılacak Değer)

- Amortisman : 27.600 TL

( 1.380.000 X %02) = 27.600 TL

Şirketin kayıtlarında yeni bina için 800.000 X %02 = 16.000 TL amortisman ayrıldığı fark edildiğine göre, yukarıda dökümleri yapılan ve yeni binanın maliyet unsurları arasında sayılan eski binanın satın alma bedeli, yıkım bedeli ve komisyoncuya ödenen komisyon bedelinin doğrudan gider hesaplarına intikal ettirildiği görülmektedir.

Şirketin 2010 yılı dönem sonu envanter ve değerleme çalışmalarında gider hesaplarını kontrol etmek suretiyle binanın maliyetine giren ve belirtilen sayılan giderlerin , gider hesaplarından çıkarılacak şekilde düzeltme kayıtlarını yapması ve binanın amortismanı olarak 27.600 TL ‘nin dikkate alınması gerekir .Öte yandan emlakçıya ödenen komisyon giderinin doğrudan gider veya maliyet unsuru konusunda seçimlilik hak bulunmakta olup, şirket doğrudan gider olarak dikkate almıştır. Açıklanan hususlar yapılmadığı takdirde, yapılan incelemede olay, ikmalen vergi tarhiyatına konu matrah farkı olabilecek ve vergi ziyaı cezası oluşmuş olacaktır.

II.3.1.3 – Maliyete Eklenmesi Gereken İndirilemeyen K.D.V.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 30/b maddesinde, faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması ve çeşitli şekilde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları hariç olmak üzere işletmeye ait binek otomobillerinin alış vesikalarında gösterilen katma değer vergisinin indirim konusu yapılamayacağı belirtilmiştir. Aynı kanunun 58. maddesine göre vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ile mükellefçe indirilebilecek katma değer vergisi gelir ve kurumlar vergisi matrahlarının tespitinde gider olarak kabul edilmemektedir. Buna göre, indirilemeyen KDV gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınabilecektir.

ÖRNEK -1 : Tekstil ürünleri imalatı ile faaliyette bulunan bir işletmenin üst düzey yöneticilerine almış olduğu binek otomobiller için ödenen KDV ‘ ler indirim konusu yapılamayacaktır. Otomobil alımı bir gider olmayıp sabit kıymet alımı olduğu için indirim konusu yapılamayan KDV, otomobilin maliyetine dahil edilmesi gerekir.

ÖRNEK-2 : (Z) Limited Şirketi, şirket işlerinde kullanılmak üzere 01.09.2009 tarihinde KDV hariç 50.000 TL bedelle sıfır kilometre otomobil satın almış ve bedelini (İ) Bankasından ödemiştir.


01.09.2009

254 Taşıtlar




59.000,00







102 Bankalar




59.000,00

II.3.1.4 – Gayrimenkullerde Maliyet Bedelinin Artması

Yazımızın önceki bölümlerinde açıklandığı üzere, V.U.K. 272. maddesinde, normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler, gayrimenkulün veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının maliyet bedeline ekleneceği belirtilmiş ve aşağıdaki parantez içindeki hüküm ile maliyet bedeline eklenmesi gereken giderlere örnekler verilmiştir.

(Bir geminin iktisap tarihindeki süratini fazlalaştırmak, yolcu ve eşya yükleme ve barındırma tertibatını genişletmek veya değiştirmek suretiyle iktisadi kıymetini devamlı olarak artıran giderlerle bir motorlu kara nakil vasıtasının kasa veya motorunun yenisi ile değiştirilmesi veya alımında mevcut olmayan yeni bir tertibatın eklenmesi için yapılan giderler maliyet bedeline eklenmesi gereken giderlerdendir.)

İşletmelerin bilançolarına kayıtlı bulunan söz konusu kıymetler için bu kapsamda yapılan harcamalar aktifleştirilerek amortisman yoluyla itfa edilecektir. İlgili dönemde doğrudan gider yazılamayacaktır. Öte yandan V.U.K. ‘da maliyet bedeline ilave edilmesi gereken giderler yönünden binalar, gemiler, tesisat ve makineler, diğer taşıtlar gayrimenkul gibi değerlendirildiğinden, bu kıymetler için yapılan söz konusu giderlerinde bu kıymetler için aktifleştirilmesi gerekir.

Diğer taraftan iktisadi kıymetin ilk iktisabı sırasında bulunmayan özelliklerin kazandırılması veya ilk iktisap sırasında bulunan özelliklerin geliştirilmesi için yapılan giderler fonksiyon artıran giderler olup ilgili iktisadi kıymetin maliyetinin bir unsurudur.

ÖRNEK : İşletmeye ait olan damperli kamyonun itfa süresi 2009 yılında sona ermekte olup, söz konusu taşıta Kasım ayında takılan motor kullanma ömrünü uzattığı belirlenmiş olup, bu durumda motor için yapılan harcamalar, maliyete dahil edilerek üzerinden amortisman ayrılacaktır.

ÖRNEK : Bir bilgisayara, ilk iktisabı sırasında bulunmayan bir DVD ROM ilave edilmesi halinde, sonradan ilave edilen bu parça değer artırıcı bir gider olduğundan bilgisayarın maliyetine dahil edilerek amortisman ayrılması gerekir.


II.3.1.5 – Gayrimenkullerde Özel Maliyet Bedeli

Gayrimenkulün kira ile tutulmuş olması veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının işletme hakkı verilmiş olması halinde, kiracı veya işletme hakkı sahibi tüzel kişi tarafından gayrimenkulü veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetlerini artırmak amacıyla yapılan giderlerin, özel maliyet bedeli olarak aktifleştirilmesi gerekir.

II.4 – Demirbaşların Değerlemesi

Demirbaş işletmede sürekli olarak kullanılan, ancak doğrudan üretim sürecine katılmayan eşyalardır. Masa, sandalye, televizyon, bilgisayar, faks vb. alet ve araçlar bu kapsama girmektedir.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 273. maddesinde, demirbaş eşyanın değerleme esasları ayrıca düzenlenmiştir. Madde hükmüne göre; “ Alet, edevat, mefruşat ve demirbaş eşya maliyet bedeli ile değerlenir. Bunların maliyet bedeline giren giderler, satın alma bedelinden gayrı komisyon ve nakliye giderleri gibi özel giderlerdir.

İmal edilen alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlarda imal giderleri satın alma bedeli yerine geçer.” hükmü yer almaktadır. Madde hükmünden anlaşılacağı üzere, işletmede maddi duran varlıklar arasında yer alan demirbaşlar da gayrimenkuller gibi maliyet bedeliyle değerlenmektedir. Demirbaş eşyalar değerlenirken, demirbaşın iktisap edilmesi veya değerinin artırılması için yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamının yanı sıra nakliye ve komisyon giderleri maliyet bedeline dahil olacaktır. Ayrıca demirbaşların alımına ilişkin meydana gelen faiz ve kur farkları, taşıma sigortaları gibi giderler de demirbaşın maliyetine dahil giderlerdir.



  1. SONUÇ



Vergi matrahının hesaplanmasıyla ilgili iktisadi kıymetlerin takdir ve tespiti olarak tanımlanan değerleme işlemlerine ilişkin olarak, maddi duran varlıkların değerlemesinde, maddi duran varlıkların ediniminde yapılan harcamaların maliyete dahil edilmesi zorunlu olan harcamaların tespiti ve maliyet konusu yapılması mali karın tespiti açısından önemli olmaktadır. Zira, yapılan bu harcamalar doğrudan gider yazılmayıp, amortisman konusu olmaktadır.


İzmir Yolu Cd. Eser İş Merkezi No:120 Kat:5 D:9 Nilüfer-BURSA Tel: (0224) 249 31 31 – 249 71 72 Fax: 248 00 28

BURSA YMM ODASI Sicil No: 130 / 82 - Mühür No: 1939 Nilüfer Vergi Dairesi 980 000 9901 mail@mesutyigit.com

Add document to your blog or website

Similar:

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconIII- MALİ DURAN VARLIKLARIN V. U. K.’na GÖRE DEĞERLEMESİ

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconMADDİ, MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR İLE ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconÜNİTE-17 DURAN VARLIKLARIN ENVANTER İŞLEMLERİ

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconI- MADDİ DURAN VARLIKLAR

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconMADDİ DURAN VARLIKLAR YÖNERGESİ

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconMADDİ DURAN VARLIKLARDA AMORTİSMAN VE YÖNTEMLERİ

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconDURAN VARLIKLARIN KULLANIM ÖMRÜNÜ ARTIRACAK NİTELİKTEKİ GİDERLERDE AMORTİSMAN

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconMaddi Olmayan Duran Varlıklara İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconTMS YORUM 32 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR – İNTERNET SİTESİ MALİYETLERİ

MADDİ DURAN VARLIKLARIN DEĞERLEMESİ iconMADDİ DURAN VARLIKLARDA AMORTİSMAN UYGULAMALARININ VUK VE TMS AÇISINDAN KARŞILAŞTIRMALI İNCELENMESİ

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page