TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI




Indir 67.3 Kb.
TitleTÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI
Date conversion08.06.2013
Size67.3 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://www.tumradder.com/FileUpload/ds58732/File/radyoloji_teknikerliginde_mesleki_etik.doc

TÜMRAD-DER 3.MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI

22-25 EKİM 2009-Side/ANTALYA

RADYOLOJİ TEKNİKERLİĞİNDE MESLEKİ ETİK

Perihan ŞENEL TEKİN


ÖZET

Yunanca “ethos” sözcüğünden gelen “etik” kavramı, insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları, doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaki açıdan araştıran ölçüler bütünüdür. Meslek etiği, meslek grubunu oluşturan bireylerin kendi aralarında ve toplum ile olan ilişkilerini düzenlerken; örgütsel etik, örgütün içinden ve dışından kaynaklanan sorunların çözümünde belirli kurallar getirerek örgüt içi davranış kültürünü tanımlar. Etik kodlar mevcut mesleki değerlere uyum sağlaması konusunda üyelerini teşvik eder. Söz konusu mesleki bu kodlar etik değerlerle etkin işbirliği içinde olduklarında son derece yararlıdır. Diğer yandan sağlık çalışanları için resmi düzenlemeler de getirilmektedir. Sağlık sektörü başta doktorlar olmak üzere eğitimli ya da eğitimsiz pek çok sağlık çalışanının hizmet verdiği ve ekip çalışmasının esas olduğu bir alandır. Radyoloji teknikerliği de sağlık sektörü içinde hizmet veren ekibin önemli bir üyesidir. Ülkemizde Sağlık Meslek Liselerinin “radyoloji teknisyenliği” bölümünden mezun “Tıbbi Teknisyenler” ve üniversitelerin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokullarının 2 yıllık “Tıbbi Görüntüleme Teknikleri” Programlarından mezun “Tıbbi Teknikerler” radyoloji teknikeri olarak sağlık sektöründe görev yapmaktadır. Gerek bir meslek mensubu gerekse sağlık çalışanı olarak radyoloji teknikerlerinin mesleki etik kurallara sahip olması gerekmektedir. Bu konuda özellikle tıbbi etik temelinde mesleğe ilişkin etik kodlar oluşturulabilmektedir. Bu bildiri metninde etik kodlar genel tıbbi etik kodlar, radyoloji teknikerliği mesleki etik kodları ve radyoloji teknikerliği mesleği için erdem etiği kodları başlıkları altında incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Etik, Mesleki Etik, Tıbbi etik kodlar, Radyoloji Teknikerliği mesleki etik kodları, Erdem Etiği

1. Etik, Ahlak ve Mesleki Etik

Yunanca “ethos” sözcüğünden gelen “etik” kavramı, insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları, doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaki açıdan araştıran ölçüler bütünüdür (Pehlivan, 2002). Ancak etik ve ahlak sözcükleri aynı anlama gelmemektedir. Günümüzde sık sık kullanılan etik sözcüğünün, dilimizde daha önceden var olan ahlak sözcüğüyle sıklıkla karıştırıldığını bu iki sözcüğün birbiri yerine kullanıldığını görüyoruz. Bu durum her iki terim için de anlam kaymasına sebep olmaktadır. Genel olarak ahlak, iyi ve kötü insan davranışlarına ilişkin toplumsal uzlaşmalar anlamına gelirken, etik, ahlak üzerinde daha açık, yapılandırılmamış ve eleştirel düşünme etkinliği anlamına gelmektedir. Kısaca etik doğru ve yanlışın teorisiyken, ahlak onun pratiğidir. Etik, belli durumlarda, çok zaman çatışan değerlerle ilgilidir. Ahlak ise; toplum tarafından o belirli durumda hangi değerin önceleneceğini belirleyen uzlaşmaya dayanarak, bu değerin hangi eylemlerle dile getirileceğinin ve yaşama geçirileceğinin çerçevesini çizer (Oğuz, t.y). Etik, insanların töresel ya da ahlaksal ilişkilerini, davranış biçimlerini ve görüşlerini araştıran bir felsefe dalıdır. Felsefenin temel ve en eski disiplinlerinden biri olan etiğin tanımından hareketle etik ve bazen etikle eş anlamlı olarak kullanılan ahlak arasındaki ilişkinin belirlenmesi gerekmektedir.
Ahlak, bir toplumsal bilinç, davranış ve ideolojik ilişki biçimi; bir toplumsal oluşuma, sınıfa, kesime özgü, tarihsel ve somut olarak belirlenmiş, bunların belli bir topluluğa, sınıfa, devlete ya da tümüyle topluma olan tutumunu kurallandıran törel görüşler, değerler, normlar, ilkeler, ilişkiler ve davranış biçimlerinin bütünüdür.
Ahlak, toplumdan topluma değişebileceği gibi, aynı toplum içinde farklı grupların benimsediği ahlak kuralları arasında da farklılıklar olabilmektedir. Bir toplum içinde farklı ulusal, dinsel, etnik, cinsel kimlikler olması farklı ahlak anlayışını gündeme getirmektedir.

Ahlak insanlar arası ilişkilerde uyulması gereken manevi ilke ve kuralları içerir. Ahlakın etkisi, yaptırımı, zorlayıcı gücü insanın vicdanıdır. İnsan duygusunu, düşüncesini, davranışını, tutumunu, eylemini, “vicdanının sesine” kulak vererek, doğru-yanlış, iyi-kötü, olumlu-olumsuz olarak değerlendirir. Bu şekilde kişi kendisi ve başkaları arasındaki ilişkilerde denge, düzen, denetim ve uyum sağlar.
Etiğin ilgi alanı, ahlaki tutumların ardında yatan yargıları ele alarak, insanın bütün davranış ve eylemlerinin temelinin araştırılmasıdır. Ahlak, etiğin araştırma konusudur. Etik, ahlakın kuramsal yanıyla ilgilenir. Normlar ortaya koymak ya da konulan normları değerlendirmek ve analiz etmek ahlak felsefesinin işidir.
Etik, insanın bireysel ve toplumsal ilişkilerini nasıl yönlendirmesi gerektiğini, iyi ve kötü söz veya davranışı belirleyecek ölçütlerin neler olabileceğini inceleyen bilim dalıdır.

İnsanlar yaşamak için birbirlerine gereksinim duyarlar. Ama toplumsal yaşam içinde herkesin üzerinde anlaştığı, gittikçe genişleyen ortak bir değerler sistemine gereksinim vardır. Toplumsal yaşama temel oluşturan bu etik değerler, toplumda çekişen ve çatışan tarafların hiçbir ortak yanı kalmadığında bile ortak tutamak durumundadırlar. Kimse onlara açıktan karşı çıkamaz. Örneğin dürüstlüğü değil de yalancılığı ya da sahtekârlığı kimse öneremez. Sadakat yerine ihaneti, adalet yerine haksızlığı kimse değerli gösteremez. Ama elbette gerçek adaletin, sadakatin, dürüstlüğün ne olduğu sürekli bir tartışma konusudur. İnsanlar, en uygunsuz davranışlarını bile ahlaki sınırlar içinde göstermeye çalışırlar. Öte yandan, ahlakı içtenlikle savunanlar da, onu, bir tarafın silahı ya da özelliği olarak göstermekten kaçınmalıdırlar. Çünkü ahlak, bir insan topluluğunun asgari düzeydeki ortak paydasını oluşturur. Bu nedenle, her zaman ortaklaşa sahiplenmesi gerekir. Ahlak, herkesin onayını almış, uzlaşılmış bir çerçevedir. Ahlak, insanlar arasındaki ilişkileri en temel çerçevede düzenleyen değerler ve kurallar bütünüdür. Bu kurallar çerçevesinde iyi ya da kötü diyerek değerlendirme yaparız, yargılarda bulunuruz. Gündelik yaşamda her an ahlaka vurgu yapılır. İçeriği tarih boyunca ne kadar değişse de, ahlak hep talep edilir ve başlangıç noktası olarak alınır. Zaman zaman kimi ahlaki ilkelerin eskidiği görülse de, bu durum, ahlaka bir gün gereksinim kalmayacağı anlamına gelmez. Ahlak kuralları, insanların önünde yazılı belgeler olarak durmazlar. Toplumdan topluma, dönemden döneme kendiliğinden biçim değiştirirler (Kubilay, 2003).

Etik ve ahlak kavramlarının tanımlanmasından sonra önemli diğer kavramlar ise meslek etiği ve örgütsel etiktir. Meslek etiği, meslek grubunu oluşturan bireylerin kendi aralarında ve toplum ile olan ilişkilerini düzenler. Mesleki etik, belirli bir meslek grubunun, mesleğe ilişkin olarak oluşturup, koruduğu, meslek üyelerine emreden, onları belli bir şekilde davranmaya zorlayan, kişisel eğilimlerini sınırlayan; yetersiz ve ilkesiz üyeleri meslekten dışlayan, meslek içi rekabeti düzenleyen ve hizmet ideallerini korumayı amaçlayan mesleki ilkeler bütünüdür. Örgütsel etik ise, örgütün içinden ve dışından kaynaklanan sorunların çözümünde belirli kurallar getirerek örgüt içi davranış kültürünü tanımlar. Meslek ve örgüt etiğinin iskeleti etik kodlardan oluşur. Etik kodlar mevcut mesleki değerlere uyum sağlaması konusunda üyelerini teşvik eder. Söz konusu mesleki bu kodlar etik değerlerle etkin işbirliği içinde olduklarında son derece yararlıdır.

Günümüzde etiğe olan ilgi artışı daha çok bazı mesleklerde karşılaşılan etik sorunların artmasının ya da artan sorunların farkına varılmasının bir sonucudur. 20. yüzyılın son çeyreğinde “etik” sözcüğü daha çok duyulmaya başlanmıştır. Başta “tıp etiği” olmak üzere, çevre sorunlarının insana ya da insanlığın geleceğine olası etkilerini konu edinen “çevre etiği”, en geniş anlamıyla iş ya da ticaret yaşamında ortaya çıkan etik sorunları ele alan “işletme etiği” ve “iş etiği”, siyaset ve kamu yönetimi alanında karşılaşılan etik sorunları ele alan “siyaset etiği” ya da “yönetim etiği” günümüzde kendilerinden en fazla söz edilen meslek etikleri olmaktadır (Pehlivan, 2002).

Mesleki etik, mesleki faaliyetin sürdürülmesi aşamasında ahlaki ve mesleki ilkelere göre hareket etme disiplini olarak kabul edilebilir. Herhangi bir mesleğin ifasında meslek elemanları mesleki etiğe ne kadar bağlı kalırlarsa o meslek toplum önünde o kadar saygı ve güven kazanır. Her mesleğin kamusal açıdan gereksinimi vardır. Bu gereksinim etik ilkelere uyumla kurumlaşır. Mesleki kararların etik, sosyal, teknolojik, ekonomik ve politik yönleri olabilir. Böyle bir yelpazenin gücünü ve konumunu belirleyen temel öğe etik yönüdür. Etik özelliği bulunmayan eylemler, dengeleri bozacağı gibi yapılan işe güveni ve saygıyı da azaltmaktadır. Bu nedenle alınan kararların değerlendirilmesini yapacak olanların ahlaki standartlara olan ilgisi diğer ilkelere olan ilgisinden daha fazladır. Kişilerin davranışları işe bakış açıları işin yapımında gösterdikleri başarıların altında etik kurallara bağlılık ön plana çıkmaktadır. Çünkü her başarının arkasında yatan çalışanların bireysel başarılarıdır. Bireysel başarının temelinde de çalışkanlık kadar etik ilkelere bağlılık yatmaktadır. İş yaşamında meslek elemanının kendisine tevdi edilen bir işi bütün özellikleri ile kavraması mesleki açıdan değerlendirerek kendisinden beklenen hizmeti mesleğinin özelliklerine uygun olarak vermesi meslek etiğinin gereklerindendir. Meslek elemanları meslek gruplarının tanınmasında ve işlevinde güven duyulmasına bireysel olarak sorumluluk taşımaktadır. Meslek elamanının bireysel davranışı tüm meslek elemanlarını ilgilendirir. Meslek elemanının mesleki ilkesi kendi alanında kendisinden hizmet bekleyenlere varsa yasaların elverdiği ölçüde; yoksa oluşmuş ilkelere göre faydalı olacak şekilde hizmet sunması şeklinde tanımlanabilir. Meslek elemanı açık sözlü, doğru, çıkarlar doğrultusunda hareket etmeyen, işinin her aşamasında mesleki başarıyı düşünen kişidir. Meslek elemanı mesleki faaliyeti nedeniyle edindiği bilgileri başkalarına zarar verecek şekilde kullanmamalıdır. Meslek elemanı işini yaparken kendi mesleğinin önemini ve ciddiyetini karşı tarafa kabul ettirebilecek bir davranış sergilemelidir. Meslek elemanı kendi alanında faaliyet gösteren meslektaşlarını kötüleyemez. Eğer kendi alanında faaliyet gösterenin bir hatasını görmüş veya kendisine veyahut da bir başka meslektaşına zarar veren bir davranışını görmüş ise bu takdirde konuyu meslek örgütüne aktarmayı tercih edecek, bireysel tavır koymalardan kaçınacaktır (Seviğ, 2005).

2. Tıbbi Etik

Tıp etiği, tıbbın hümaniter bilimler yönünü temsil eden ve tıbbi ikilemlere vicdani, felsefi, sosyolojik yaklaşımlar getirmeye çalışan, genel etik ve ahlak prensiplerinden ayrı tutulması mümkün olmayan, multidisipliner bir çalışma alanıdır. Tıp teknolojisinde ve bilgisinde son yarım asırdır gerçekleşen hızlı gelişme ve karmaşıklık düzeyi sağlık ekibini sağlık alanında uzmanlaşmış teknik insan gücüne giderek daha bağımlı hale getirmiştir (Oğuz, t.y).

Tıp etiği, tıp uygulaması sırasında sağlık çalışanı-hasta, sağlık çalışanı-sağlık çalışanı, sağlık çalışanı-kurum, hasta-sağlık politikası, denek-araştırmacı ilişkilerinde belirlenen değer sorunlarıyla ilgilenmektedir. Tıp etiği konusu içerisine giren bazı konular geçmişte dünyada ve Türkiye’de “tıbbi deontoloji” ya da “tıp meslekleri deontolojisi” başlıkları altında incelendiğinden ve günümüzde de bazen tıp etiği ile eş anlamlı olarak kullanıldığından tıbbi deontoloji konusuna kısaca değinmekte yarar vardır. Deontoloji (ödevbilgisi); herhangi bir uğraş dalında bulunan kimselerin birbirleriyle ve başkalarıyla olan işlerinde tutmaları gereken yolları ve yerine getirmek zorunda bulundukları ödevleri konu alan bilim dalı olarak tanımlanmaktadır. 1960 yılında Sağlık Bakanlığı’nca “tıbbi deontoloji nizamnamesi” adı altında yürürlüğe konulan mevzuatın içeriğini de büyük ölçüde tıp etiği ile ilgili hususlar oluşturmaktadır. Zaten bu nedenle Türk Tabipleri Birliği bu belgenin yerine 1998’de “Hekimlik Meslek Etiği Kuralları”nı yürürlüğe koymuştur. Genel olarak tıp alanında benimsenen temel etik ilkeler; yararlılık, zarar vermeme, adalet ve özerklik ilkeleri altında toplanmıştır. Ancak evrensel özellik taşıyan bu 4 temel ilke yanında değişik ifadeler ve tanımlamalar ile ortaya konulan bazı ilkeler ise şöyle sıralanabilir:

• Dürüstlük ilkesi
• Yaşama saygı ilkesi
• Yasallık ilkesi
• Yansızlık ilkesi
• Sır saklama ilkesi
• Mesleğini ticari amaçlara alet etmeme ilkesi
• Meslektaşlara saygı ilkesi
• Mesleki dayanışma ilkesi
• Yayın etiği ilkelerine saygı ilkesi
• Aydınlatılmış onam ilkesi vb.

Tıp alanında karşılaşılan ve tıbbi etik başlığı altında sıkça tartışılan konulardan bazıları ise;

• Ötenazi
• Malpraktis
• Küretaj
• Sakat olduğu anlaşılan fetusun yaşamına son vermek
• Yapay döllenme
• Genetik çalışmalar
• Doğmamış çocukta cinsiyet seçimleri
• Tıpta hukuk-etik çekişmesi
• Beyin ölümü ve organ transplantasyonları
• Doğum kontrol yöntemleri
• Tıbbi araştırmalar
• Hasta hakları
• Sağlık personeli-hasta iletişimi
• Estetik müdahaleler gibi sorunlardır.


Etik ihlallerde sağlık çalışanları için resmi düzenlemeler de getirilmektedir. Başta hekimler olmak üzere sağlık çalışanlarının verdikleri hizmete ilişkin yasalar önünde bazı sorumlulukları bulunmaktadır. Örneğin hekimlik mesleği ile ilgili temel Sağlık Mevzuatı içinde “1219 Sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatının İcrasına Dair Kanun”, “1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu”, “6023 Sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu”, “Tıbbi Deontoloji Tüzüğü”, “Hasta Hakları Yönetmeliği” yer almaktadır. Yine yeni Türk Ceza Kanununda (TCK) hekimler için öngörülen bazı suç ve bu suçlar için belirlenen cezalardan birkaç örnek aşağıda verilmektedir.

Madde 136-Kişisel verileri (Sağlık verileri) hukuka aykırı olarak verme (1-4 yıl hapis)

Yeni T.C.K. 280.maddesi; sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirmemesi; Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirti ile karşılaşmasına rağmen, durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bu hususta gecikme gösteren sağlık mesleği mensubu, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Sağlık mesleği mensubu; tabip, diş tabibi, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişilerdir.

Yine hekimler için, kamuda ya da serbest çalışmasına bakılmaksızın
Hekimlik Meslek Kurallarına aykırı davranışı halinde Meslek Odası olan Tabip Odası tarafından hakkında soruşturma açılarak kusurlu bulunduğunda; uyarı, para cezası ya da meslekten alıkoyma cezaları ile cezalandırılabilir.

3. Meslek Olarak Radyoloji Teknikerliği

Sağlık sektörü başta doktorlar olmak üzere eğitimli, ya da eğitimsiz pek çok sağlık çalışanının hizmet verdiği, ekip çalışmasının esas olduğu bir alandır. Radyoloji teknikerleri de sağlık sektörü içinde hizmet veren ekibin önemli bir üyesidir. Bu bölümde “Radyoloji teknikerliği nedir? Eğitimi, yetki ve sorumlulukları, görev alanı nedir? Radyoloji teknikerlerinin çalışma alanları nelerdir?” sorularına yanıt vermeye çalışalım.

Radyoloji teknikerliği, hekimlerin verdiği yönergeye göre, hastanın vücudunun belirli kısımlarının, filmini röntgen denen cihazla çeken kişidir. Ülkemizde Sağlık Meslek Liselerinin “Radyoloji” bölümünden mezun “Tıbbi Teknisyenler” ve üniversitelerin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokullarının 2 yıllık “Tıbbi Görüntüleme Teknikleri” Programlarından mezun “Tıbbi Teknikerler” “Radyoloji Teknikeri” unvanı ile mezun olur ve sağlık sektöründe görev yaparlar. Radyoloji teknikerleri kamuya ait veya özel hastanelerle, görüntüleme merkezlerinde çalışabilmektedirler.

Tıbbi Görüntüleme Teknikleri programı hekim tarafından X-ışınlarının gerek hastalığın tanısı (teşhis) gerekse tedavisinde kullanılması için yürütülen çalışmalarda ihtiyaç duyulan yardımcı elemanı yetiştirir. Bu programda öğrenciler matematik, fizik, biyoloji ve kimya gibi temel bilimler; anatomi, fizyoloji gibi temel tıp bilimleri ve radyoloji meslek dersleri alırlar. Ayrıca hastanelerin radyoloji laboratuarlarında ve bağlı birimlerinde staj görürler.

Dünya’da radyoloji tıp alanı içinde özel bir çalışma alanı olmasına rağmen tıp ve sağlık okulları kapsamında radyoloji teknikerliği eğitimi veren programlar çeşitlilik göstermektedir. Bu programlar tıbbi görüntüleme teknikerliği, kas iskelet radyoloji teknikerliği, nöroradyoloji teknikerliği, nükleer tıp teknikerliği, hücre görüntüleme teknikerliği, tıbbi sonografi teknikerliği, bilgisayarlı tomografi teknikerliği, manyetik resonans görüntüleme teknikerliği, mamografi teknikerliği gibi bir çok farklı teknikerlik eğitimi sunmaktadır. Birçok tıp okulu öğrencilerine temel radyoloji teknikleri eğitimi sunarak diploma verir. Öğrenciler bu diplomayı almaya hak kazandıktan sonra bir sertifika veya diploma eğitimi ile bu alanda daha ileri bir eğitim alabilirler (http://becomingaradiologist.org).

Amerika’da radyoloji teknikerliği sertifika ve diplomaları tıp okullarının sunduğu uzmanlık programları veya bağımsız programlarla kazanılabilmektedir. Programlar tam veya yarı zamanlı olarak eğitim verebilmektedir. Bir radyoloji teknikerliği ihtisas programının eğitimi 1-2 yıl sürmektedir. Bireysel sertifika programlarında ise eğitim süresi 6 aydan -18 aya kadar değişmektedir. Bir radyoloji teknisyeni çalışma hayatına başlamadan önce mamografi, pediatrik radyoloji teknikerliği ve diğerleri gibi radyolojinin özel alanlarında rotasyon ile deneyim kazanmaktadır. Bu rotasyonları tamamlayan radyoloji teknikerleri isterlerse bu özel alanlardan birisinde veya bir kaçında sertifika programlarına katılarak uzmanlaşabilmektedir (http://becomingaradiologist.org).

Radyoloji teknikerliği alanı rekabetin yoğun olduğu bir alana olmasından dolayı uzmanlaşmayı gerektirmektedir. Radyoloji alanındaki son teknolojik gelişmeler paralelinde radyoloji teknikeri, radyografik kalite, radyasyon güvenliğinin sağlanması ve sayıları gün geçtikçe artan farklı radyolojik görüntüleme donanımlarını kullanabilme bilgi ve becerisine sahip olmalıdır (Yurt ve ark., 2009) bu nedenle Radyoloji teknikerliği eğitimi veren okulların da radyoloji alanında uzmanlaşmış olması ve en ileri teknoloji ile uygulama yapabilme olanağı sağlaması gerekmektedir. Özellikle bu programlarda teknikerlerin sıklıkla kullanacakları X-ray, CT tarayıcılar, MRI, 3D tıbbi görüntüleme programları, ameliyat ve sağlık bakımında kullanılan özel kameralar, sonogram makineleri, diğer bilgisayar ve web tabanlı yazılım programları ile deneyim kazanması sağlanmalıdır. Bir diğer önemli konu da radyoloji teknikerliği eğitimi veren kurumlarda bu alanda araştırmaların yapılmasıdır. Tıp okulu kapsamındaki hastane ve kliniklerde radyoloji alanında araştırmalara kaynak ve zaman ayrılması radyoloji teknikerliği eğitiminin kalitesini etkileyecek önemli bir konudur (http://becomingaradiologist.org).

Bir röntgen teknisyeni film çekilecek hastayı hazırlayarak röntgen masasında uygun pozisyonda durmasını sağlar ve yapılacak işlemle ilgili bilgiler verir, hastayı ve röntgen tüpünü film çekilecek bölgenin hizasına getirip kumanda düğmelerine basarak röntgen filmi çeker, çekilen filmin banyosunu yapar, dosyalara yerleştirir ve üzerine hastanın künyesini yazar, filmin ilgili servis veya polikliniklere teslim edilmesini sağlar. röntgen arşivinin düzenli olarak çalışmasını sağlar, laboratuar istatistikleri hazırlar.

Bir radyoloji teknikerinin görev ve sorumluluk alanı aşağıda yer almaktadır (www.tumradder.net):

  1. Uzman tarafından yapılması gereken özel bilgi ve tekniği icap ettiren grafiler, tüm skopiler, skopi ile ilişkili grafiler dışında kalan hertürlü radyografilerin çekilmesi işlemini yapar.

  2. Grafisi çekilecek hastaların hazırlanmaları ve yapılacak radyografi işlemi hakkında hastaya ya da hasta yakınına  gerekli ve yeterli bilgiyi verir.

  3. Radyoloji Teknisyeni/ Teknikeri Radyografi işlemleri sırasında hasta ve hasta yakınlarının en az derecede de radyoiyonizan ışınlardan etkilenmeleri için gerekli önlemleri almalı ve uygulamalıdır.

  4. Radyoloji Teknisyeni/Teknikerinin yalnız başına İV radyolojik kontrast madde kullanma yetkisi yoktur. Bu işlem  radyoloji uzmanı tarafından  yapılıdır. Ya da Radyoloji Uzmanının kontrolünde Radyoloji Teknisyeni tarafından yapılır.

  5. Servislerde portabıl (seyyar) röntgen cihazı ile yapılan radyografilerde cihazın taşınması, kullanılması. Film- kaset vb. yerleştirilmesi işlemleri radyoloji teknisyen/teknikerinin görev ve sorumluluğundadır.

  6. Radyoloji teknisyeni/teknikeri servislerde yaptığı iş ve işlemlerde (grafilerde)radyasyon etkilenmemeleri için  servis çalışanlarını uyarır. Gerektiğinde oda veya servis dışına çıkmaları çağrısında bulunur.

  7. Filmlerin banyolarının yapılmasını ve raporları ile beraber ilgili servis ve polikliniklere imza karşılığında teslim edilmesini sağlar.

  8. Röntgen teşhis laboratuvarında her türlü araç ve cihazların temizlik ve bakımlarını yaparak  işletmeye ve kullanmaya hazır bulundurur. Gerektiğinde işletir ve kullanır.

  9. Röntgen arşivinin düzenli olarak çalışmasını sağlar.

  10. Radyoloji Laboratuvarının istatistiklerini hazırlar.

  11. Radyoloji ünitesinde çalışan ya da staj için bulunan kişilerin eğitimlerine yardım eder.

Gerek bir meslek mensubu gerekse sağlık çalışanı olarak radyoloji teknikerlerinin mesleki etik kurallara sahip olması gerekmektedir. Bu konuda özellikle tıbbi etik temelinde mesleğe ilişkin etik kodlar oluşturulabilmektedir. Bu bildiri metninde etik kodlar genel tıbbi etik kodlar, radyoloji teknikerliği mesleki etik kodları ve radyoloji teknikerliği mesleği için erdem etiği kodları başlıkları altında incelenmektedir.

4. Etik Kodlar

Etik kodlar, bir grup ya da topluluğun ortak değerlerini gösterir. Benimsenen ortak değerler grubunun ilgi alanlarına yönelik olarak üyelerine yetki verir ya da davranışlarını onaylar. Günümüzde gerek çeşitli etkinlik gruplarında (bilim gibi) ya da uğraş gruplarında (tıp gibi) etik kodlar yaygın biçimde kullanılmaktadır.

Kodların kurallar, ilkeler ve standartlardan oluştuklarını söyleyebilsek de çok zaman kapsamlarında ilgili kişilerin nasıl karakterde olmaları gerektiğine ilişkin tespitler de bulunur. Bu şekilde kodlarda sıkça karşılaşılan unsurlardan biri, sorumlu kişinin erdem sahibi olması şeklindedir. Örneğin bazı etik kodlar doğruluk, dürüstlük, güvenilirlik, adil olma gibi karakter özelliklerine atıfta bulunur.

Etik kodların varlığı için gösterilebilecek en iyi örnek alanlardan biri tıp uğraşıdır. Bu alanda Hipokrat Andı bilinen en eski etik kodlardan biridir. Günümüzde bazı tıp uygulamalarına yönelik etik kodların kullanımı da her geçen gün yaygınlaşmaktadır. Organ aktarımları, genetik çalışmalar, yapay döllenme, yaşam destekleme sistemleri gibi konularda kod niteliğinde metinler bulunmaktadır. Yine bunların yanında hasta hakları, tıp eğitimi ve sağlık bakım-hizmetlerinde uyulması gereken ilke ve kurallar da benzer yazılı metinler şekline getirilmektedir. Etik kod niteliği taşıyan Dünya Tabipler Birliği’nin çeşitli tıp ve sağlık konularındaki bildirgeleri bu konuda iyi bilinen uluslar arası örneklerdendir. Ülkemizdeki Deontoloji Tüzüğü ya da Türk Tabipler Birliği’nin Hekimlik Meslek Etiği Kuralları da örnek olarak gösterilebilecek etik kodlardan biridir (Aydın, t.y).

Ödev, yerine getirilmesi vicdani yükümlülük olan görevdir. Kişinin belirli bir görevi yerine getirmesinin, bir davranışta bulunmasının ya da bulunmamasının o kişi için zorunlu olduğunu gösterir (Oğuz, t.y). Eski Yunanca’dan gelen Deontoloji (Deontologia) terimi ödev etiğinin karşılığıdır. “Deonto” görev, yükümlülük gibi anlamlara gelirken “logia” bilgi, bilim gibi anlamlara gelmektedir. Böylelikle deontolojiyi, yükümlülükler bilgisi şeklinde Türkçe’ye çevirebiliriz. Yani, deontoloji, kişilerin üzerlerine düşen ödev ve yükümlülüklerinin neler olduklarının bilmeleri anlamındadır.

Erdem etiği ise ilgili kişilerin nitelikleri ve karakterleri üzerine odaklanır. Erdemlilik, ahlaki davranışta bulunabilmeyle, doğru ve övülmeye değer olanı yapabilme mizacı ve alışkanlığının kazanılması durumudur. Erdemli olmak, kendimizde geliştirdiğimiz alışkanlık ve yetenekleri içermektedir. Keza erdemlilik, aynı zamanda etik kural ve standartlara uygun davranmamıza yönlendiren özelliklerdir. Bu açıdan erdemler etiğinde karakter, birinin bağımsız irade ve istencinden çok, toplumsal ve geleneksel bir fonksiyondur.

Erdem etiğinde yerleşik kural ve standartlara uyumu ya da davranışlarının sonucundan çok, kişinin karakter özelliği, huyu, motivasyonu, niyeti daha önemlidir. Bununla beraber kurallar ve sonuçlar kişinin eylemindeki erdemlilik ve karakter değerlendirmesinde önemli faktörler olabilir.

4.1. Tıbbi Etik Kodlar

Radyoloji teknikerleri her gün hastaları, meslektaşları ve diğer profesyonellerle olan ilişkilerinde ve sağlık bakım hizmeti sunumunda birçok ahlaki ve yasal kararlarla karşı karşıya kalmaktadır. İşte bu koşullarda bir radyoloji teknikerinin doğru kararlar verebilmesi için mesleki, genel tıbbi etik kodları ve ilgili yasal kuralları bilmesi gerekmektedir.


Radyoloji teknikerlerinin bilmesi gereken etik kodlardan bir tanesi de tıbbi etiktir (Lynn,1999). Burada başlıklar halinde değineceğimiz tıbbi etik kodlar tüm sağlık çalışanlarının çalışma alanını kapsayan genel etik kodlardan oluşmaktadır.

Temel tıbbi etik kodlar 7-8 başlık altında toplanabilmektedir. Bunlar;

  • Özerklik (bağımsızlık, otonomi): Bir insanın kendisiyle ilgili konularda, kendi değerlerine dayanarak kararlar vermesine ve bu kararlar doğrultusunda uygulamalarda bulunmasına özerklik denir. İnsan olmanın önemli öğelerinden biri olan özerklik tüm insan haklarının da temel dayanağıdır. Tıbbın temel amaçlarından biri, özerkliği sınırlayıcı etkenlerin başında gelen hastalık olgusunu ortadan kaldırmak olduğuna göre, tıpta hastanın özerkliğine saygı ayrıca önemli bir duyarlılıktır. Tıp etiği açısında düşünüldüğünde yapılan yanlışları başında özerkliğin sadece hastanın özerkliği olarak algılanmasıdır. Oysa özerklik, hekimin, hemşirenin, üçüncü şahısların ve genel olarak toplumun özerkliği açılarından da ele alınarak değerlendirme yapılmalıdır. Hemen her etik sorun bir ya da birkaç kişinin özerkliği ile ilintilidir. Sorunların ele alınıp çözümlenmesinde bu durumda göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak amaca ulaşmak için her zaman herkes için özerkliği aynı anda kurmak mümkün olmayabilir. Bu durumda adalet ilkesinin devreye sokulması gerekir.

  • Zarar vermeme: Bu ilke ele alınırken sadece hastaya zarar vermeme anlaşılmamalıdır. Toplum, sağlık çalışanları, üçüncü kişilerde bu değerlendirmenin içinde tutulmalıdır. Zarar konusunda hastanın mutlak bir önceliği yoktur. Kimi zaman geri dönülmez, onarılamaz, ya da yaşamı tehdit eden bir zarara engel olmak için, daha az ciddi bir başka zarar kabullenilebilir. Zarar vermeme ve yarar sağlama ilkeleri birlikte ele alındığında risk/ yarar değerlendirmesi hep aklımızda olmalıdır.

  • Yarar Sağlama: Tıbbın tanımı ile birebir örtüşen bir ilkedir. Yarar sağlama ilkesi ele alındığında hastanın mutlak önceliği vardır. Bu öncelik “hastaya mutlak öncelik verilmelidir” şeklinde değil, “bir yarar söz konusu ise bu öncelikle hastanın yararı olmalıdır” biçiminde olmalıdır. Yarar sağlama ilkesinin gerçekleşmesi için iki temel yöntem bulunmaktadır. 1.Yararlar arasında dengesel bir seçim yapılmalıdır. 2.Risk/ yarar öncelikli olan yararlar arasında seçim yapmaktır. Bu konuda tercih edilecek seçenek kısa sürede ele alınabilirlik, süreklilik, yaşamla olan ilintisi, kaliteli yaşam olanağı sağlayabilmek, olanaklılık gibi ölçütlerle saptanır. Saptanan yarar eylemin amacını belirlediği için risk/yarar değerlendirmesinin temel verisini oluşturur.

  • Yaşama Saygı: İnsan hakları temel ilkesi yaşama saygı ilkesidir. Yaşama saygı bir yönüyle de insana saygı anlamına gelir. İnsan için yaşamın sahip olunan en önemli şey olduğu savından temellenir. Yaşama saygı/ yaşamın kutsallığı söylemi kökenini dinlerden alan farklı bir savdır. Ancak yaşama saygı ilkesi sadece yaşamın kutsallığı savına dayansaydı günümüzde etik sorun olarak kabul edilen abortus ve ötenazi gibi kavramlar tartışılmaz hale gelirdi. Yaşama saygı ilkesi sadece kişinin beden bütünlüğüne saygı gösterilmesi konusundaki ilke ile olduğu kadar, onun iyi bir eğitim görme hakkı, geçinebilmek için iyi bir işte çalışma olanağı bulma hakkı gibi haklarla sosyal yönden de desteklenmiştir. Yani insan hakları bağlamında yaşam yalnızca canlı oluş olarak görülmemekte, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve kültürel boyutu olan bir değer olarak ele alınmalıdır. Tıbbın temel görevlerinden biri hastanın yaşama hakkını ve bunun uygulamadaki karşılığı olarak yaşamı korumak ve gözetmektir.

  • Adalet: Bu ilke iki temel kavramla yakından ilişkilidir; eşitlik ve hak. Adalet ilkesini işletirken hastanın mutlak bir ayrıcalığından söz edilemez. Ancak hasta olmak eşitlik açısından önemli bir ayrıcalık kazandırır. Çünkü hastalık eşitlik durumunu bozar. Hak kavramı açısından bakıldığında bu eşitlik önem kazanır. Çünkü hasta olmakla kişi bazı hakların sahibi durumuna gelir. Ancak hasta için adil olan bir davranış başkaları için adaletsiz olmamalıdır. Burada da denge temel sorundur. Tıbbi etikteki adalet bu yönüyle hukukta olduğundan farklıdır. Bu nedenle yasalarla sağlanan adalette eleştirel bakış açısı ile değerlendirmek gerekir.

  • Paternalizm (Babacıl): Sağlık personelinin hasta ve yakınlarına tıpkı bir aile babasının çocuklarına yaklaşımı gibi davranmasıdır. Bu madde yıllardır özellikle hekimlik mesleği ile birlikte uygulanmasına rağmen özerklik ilkesiyle çelişmektedir.

  • Sadakat

  • Doğruluk, dürüstlük

4.2. Radyoloji Teknikerliği İçin Mesleki Etik Kodlar

Çağdaş mesleki etik kodlar üyeleri için zorlayıcı değil ama yol gösterici özellik taşımaktadır. Bu etik kodlar meslek üyelerinin mesleki sorumluluk alanlarını belirleyip bu yönde yapması veya yapmaması gerekenleri yol gösterici nitelikte kapsamaktadır. Bu bölümde Radyoloji Teknikerliği mesleği için (Amerikan Radyoloji Teknikerleri Derneği (The American Society of Radiologic Technologists) tarafından oluşturulan etik kodlara yer verilmektedir (www.arrt.org). Bu kodlar:

  1. Radyoloji Teknikeri, kaliteli hasta bakımı sağlarken birlik ve meslektaşlarını destekler, hasta ve yakınlarının ihtiyaç ve beklentilerini karşılarken profesyonel davranışlar sergiler. Bu madde bir radyoloji teknikerinin birlik, meslektaş ve hastaları ile olan ilişkilerindeki sorumluluk alanını belirlemektedir.

  2. Bir Radyoloji Teknikeri hizmet sağlarken insan onuruna yakışır şekilde hasta veya yakınının hastalığı, fiziksel veya sosyal durumuna bakmaksızın nezaketle davranmalıdır.

  3. Bir Radyoloji Teknikeri hastalara arasında renk, ırk, cinsiyet, din, dil veya başka bir sebepten dolayı ayrıcalıklı davranmamalıdır.

  4. Bir Radyoloji Teknikeri en iyi şekilde mesleki bilgi ve beceriye sahip olmalıdır. Mesleği ile ilgili teknolojiyi kullanabilmeli, değişen teknolojik koşullara uyum sağlayabilmelidir.

  5. Bir Radyoloji Teknikeri hasta için en yararlı çözümleri üretebilmelidir. Hastanın faydası yönünde insiyatif kullanabilmelidir. Bu özellik verilen işlerin yapılmasından ziyade profesyonelliği gerektirmektedir.

  6. Bir Radyoloji Teknikeri hastanın teşhis ve tedavisi ile ilgili görebildiği bir ayrıntıyı hastanın doktoru ve sağlık ekibinin diğer üyeleri ile paylaşabilmelidir.

  7. Bir Radyoloji Teknikeri kendisinin, hastanın ve diğer çalışanların en az düzeyde radyasyona maruz kalmasını sağlayacak önlemleri almada uzmanca davranır, kullandığı araç gereç ve teknolojiyi kabul edilen standartlara uygun şekilde kullanmalıdır.

  8. Bir Radyoloji Teknikeri hastanın kaliteli radyolojik bakım hizmetlerinden yararlanması sağlamalı ve bu konuda ahlaki şekilde davranmalıdır. Hastanın alacağı radyoloji hizmetinin olası tehlikeleri konusunda hastayı bilgilendirebilmelidir.

  9. Bir Radyoloji Teknikeri hastaya ait kişisel bilgilerin ve kayıtların gizliliği ve güvenliği konusunda özenli ve hastanın sahip olduğu çeşitli yasal hak ve özgürlüklerin korunmasında sorumlu davranmalıdır.

  10. Bir Radyoloji Teknikeri mesleki bilgi ve becerisini sürekli iyileştirmek için çalışmalıdır.

4.3. Radyoloji Teknikerliği İçin Erdem Etiği

Birçok meslek grubu için önemli olan ve daha kişisel etik kodların yer aldığı erdem etiği kodları radyoloji teknikerliği için de önemli etik kodlar arasında yer almaktadır. Bunlar:

  • Sır saklamak

  • Yardımsever olmak

  • Dedikodu yapmamak

  • Yalan söylememek

  • Adil ve eşit davranmak

  • Hoşgörülü olmak

  • Nazik olmak

  • Alçak gönüllü olmak

  • Empati kurabilmek

  • Güler yüzlü olmak

  • Ekip çalışmasına uyum gösterebilmek

  • Hırsızlık yapmamak

  • Kuruma ait cihaz ve malzemeyi korumak boş kullanmamak

  • Kurum mallarına zarar vermemek

  • Sabırlı olmak

  • Saygı ve sevgi göstermesini bilmek

  • Gerektiğinde özür dilemesini ve affetmesini bilmek

  • Özverili olmak

  • Yetişmesinde emeği geçenlere ömür boyu minnet ve saygı duymak

  • İnsanlar arasında ayrım (din, dil, kültür, siyasi görüş, ırk gibi) yapmamak

  • Dürüst olmak

  • Sorumluluk sahibi olmak

  • Gerektiğinde inisiyatif kullanabilmek

  • Çalışma ortamına uygun davranışlar göstermek

  • Çalışılan kuruma ve mesleğine sadakat göstermek

  • Radyoloji Teknikerliği mesleğinin ilerlemesi ve profesyonelleşmesi için gereken her şeyi yapmada gönüllü olmak

5. Sonuç

Radyoloji teknikerleri her gün hastaları, meslektaşları ve diğer profesyonellerle olan ilişkilerinde ve sağlık bakım hizmeti sunumunda birçok ahlaki ve yasal sorunla karşılaşmakta ve bir karar verme durumuyla karşı karşıya kalmaktadır. İşte bu koşullarda bir radyoloji teknikerinin doğru kararlar verebilmesi için mesleki ve genel tıbbi etik kodları ve ilgili yasal kuralları bilmesi gerekmektedir. Sağlık sektörü içinde hizmet veren ekibin önemli bir üyesi olan radyoloji teknikerliği mesleğinin gerek bir meslek gerekse sağlık çalışanı olmasından dolayı yukarıda anlatıldığı üzere mesleki etik kurallara sahip olması gerekmektedir. Bu konuda genel tıbbi etik kodlar, radyoloji teknikerleri etik kodları ve radyoloji teknikerleri için erdem etiği kodları başlıklarıyla ele alınmıştır. Şüphesiz bu çalışma standart bir mesleki etik kod oluşturmayı hedeflememiştir. Ancak çalışmanın bu konuda çalışmak isteyen meslek mensuplarına ya da mesleki örgütlere bir fikir vermesi açısından yararlı olacağı düşünülmektedir.

Kaynakça  

  1. AYDIN, Erdem, Tıp Etiğinin Temel Kavramları, Deontoloji, Tıp Etiği ve Tarihi AD, Ders Notları, Erişim Adresi: http://www.medinfo.hacettepe.edu.tr/ders/TR/D2/9/3370.doc Erişim Tarihi: 23.Ocak 2005

  2. Hasta Hakları Yönetmeliği (1998) Resmi Gazete 1 Agustos 1998 - Sayı: 23420

  3. http://becomingaradiologist.org, Erişim tarihi: 15.06.2009

  4. http://www.ehow.com/about_5087653_radiological-technician-salary.html, Erişim Tarihi: 15.08.2009

  5. http://www.eicc.edu/highschool/programs/career/health_careers/radiology/ethics.html, Erişim Tarihi: 15.08.2009

  6. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi

  7. KUBİLAY, Serdar (2003), “Etik… Daima!” TMH - Türkiye Mühendislik Haberleri Sayı 426 – 4.

  8. LYNN A.D. (1999) “Ethics and Law for the Radiologic Technologist”, Radiologic Technology, January/February 1999:257-266.

  9. MOCAN, M. Reşat (2002), “Etik ve Meslek Etikleri”,YDK Dergisi, Ocak, 1-1.

  10. OĞUZ, Yasemin N, Dikimevi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Kişiler Arası İlişkiler ve Etik Ders Notları.

  11. PEHLİVAN, A İnayet. (2002), Yönetsel Mesleki Örgütsel Etik, Pegem Yayıncılık, Ankara.

  12. RAMDASİ A., (2009), “Radiology Technician: Career Summary, Occupational Outlook, and Educational Requirements”, http://degreedirectory.org/articles/Radiology_Technician_Career_Summary_Occupational_Outlook_and_Educational_Requirements.html, Erişim Tarihi: 15.08.2009

  13. SEVİĞ, Veysi (2001), “Meslek Etiği”, Mali Çözüm Dergisi, Sayı 57, Ekim-Kasım-Aralık, İnternet Adresi; http://archive.ismmmo.org.tr/docs/malicozum/57MaliCozum/05-%2057VeysiSevig.doc, Erişim tarihi: 4. Nisan.2008

  14. www. asrt.org, Erişim Tarihi: 15.08.2009

  15. www.arrt.org, Erişim Tarihi: 15.08.2009

  16. www.iskur.gov.tr/mydocu/standart/229.html / Erişim tarihi: 5.01.2004

  17. www.tumradder.net, Erişim Tarihi: 15.08.2009

  18. YTKİY (1983), Sağlık Mevzuatı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2003.

  19. YURT A., MANİSALIGİL A., GÜNEL E., ERGÖR A., ALTUNTAŞ E.Ü (2009), “Sağlık Sektörünün Radyoloji Teknikerlerinden Beklentileri” Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, Cilt 4, Sayı 10.




 Öğretim Görevlisi, Ankara Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, ptekin@medicine.ankara.edu.tr



PERİHAN ŞENEL TEKİN, Sağlık kurumları Yönetimi Uzmanı,

Ankara Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Öğretim Görevlisi

Add document to your blog or website

Similar:

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconYAŞAM BOYU EĞİTİM BAĞLAMINDA MESLEKİ EĞİTİM: AB LEONARDO DA VİNCİ MESLEKİ EĞİTİM PROGRAMI KAPSAMINDA BİR ÇALIŞMA*

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconÖDEMİŞ MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ MESLEKİ BİLGİSAYAR DERSİ 2011-2012 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI ZÜMRE ÖĞRETMENLERİ TOPLANTI TUTANAĞI

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconÖDEMİŞ MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ KIŞ DÖNEMİ MESLEKİ BİLGİSAYAR DERSİ TÜM MESLEKLER KALFALIK SINAVI SORULARIDIR

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconHEMOFİLİ FEDERASYONU BÖLGESEL EĞİTİM TOPLANTILARI

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconEĞİTİM ÇALIŞMLARINI DEĞERLENDİR ME TOPLANTILARI TAKVİMİ

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconMadde 1- Bu Yönergenin amacı, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okul ve kurumlarında Tam Gün Tam Yıl Eğitim uygulamasına ilişkin esas ve usûlleri belirlemektir

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI icon2007 2008 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ELYAKUT İLKÖĞRETİM OKULU II. YARIYIL SONU MATEMATİK DERSİ ZÜMRE TOPLANTILARI RAPORU

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI icon2012–2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KURUMLARI

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI iconFINDIKLI MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM MERKEZİ 2011–2012 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI

TÜMRAD-DER MESLEKİ EĞİTİM TOPLANTILARI icon12 Türk Milli Eğitim Sisteminde Mesleki ve Teknik Eğitim

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page