İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi




Indir 82.61 Kb.
Titleİşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi
Page1/3
Date conversion08.06.2013
Size82.61 Kb.
TypeBelgeleme
Sourcehttp://ahmetturkan.files.wordpress.com/2011/01/ciy-6-hafta.doc
  1   2   3

Çağdaş İşletme Yönetimi

İşletmelerde Karar Verme Süreci ve Yöntemleri

1. Yarıyıl

Oturum 6

Prof. Dr. Haluk Soyuer

 

İşletmelerde Karar Verme Süreci ve Yöntemleri

İşletmelerde yönetim fonksiyonu, mal ya da hizmet üretim sürecinde kullanılan kaynakların doğru yönlendirilmesinden sorumludur. İşletmeler ise "bilgi-karar-uygulama" döngüsü içinde oldukça karmaşık bir yapı göstermektedir (Koçel, 1995). Bu tip bir karmaşık yapının sistem yaklaşımını benimseyen bir yönetim anlayışı ile yönetilmesi karşılaşılan sorunların çözümünde ve karar verme sürecinde etkinliği artıracaktır.

Bir karar bir çok alternatif arasından seçilen bir eylemi yada eylemler dizisini belirtir. Karar verme süreci ise bir bireyin bir yöneticinin veya bir örgütün mevcut alternatifler arasından, amaca en uygun birisini veya bir kaçını seçmesidir. Karar verme bu yapısıyla yönetsel bir işlev olmasının yanında örgütsel bir süreçtir. 

Karar verme yönetsel bir görevdir ve yönetim sürecinin en önemli fonksiyonudur. İşletmelerde yöneticinin temel sorumluluklarından birisi karar vermedir. Diğer taraftan karar verme örgütsel bir süreçtir. Günümüzün   modern örgütlerinde karar verme işlevi bireysel olmaktan çıkıp yöneticiyi aşan, grup, ekip ve hatta bilgisayar destekli bir süreç haline gelmiştir.




 

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi

Sistem analizi, sistemdeki çeşitli karar noktalarını etkileyen bütün faktörlerin ve kısıtlamaların saptanması ve değerlemesine dayanan bir yaklaşımdır. İşletmelerde ise karar noktaları, kendilerine gelen bilgileri kullanarak karar veren kişi veya mekanizmalardan oluşur. Bu karar noktalarının problemleri çözebilmesi için, örgütü bir sistem olarak ele almaları ve sistem analizi metodolojisini uygulayarak problemleri değerlendirmeleri yararlı olmaktadır. İşletmelerde karar verme sürecinde sistem kavramlarının ve sistem analizi yaklaşımının uygulanması verilen kararın etkinliğini artıracaktır. Bu süreçte sistem analizi metodolojisinin uygulanmasından amaç, karşılaşılan problemlerin çözümünde kullanılabilecek sistematik bir yapı oluşturmaktır.

Sistem analizi geniş anlamda; karar vericinin birçok alternatif   çözüm yolları arasından birini seçebilmesine yardımcı olmak amacıyla yürütülen düzenli bir analitik çalışmadır.




 

Karar Verme Sürecinin Aşamaları

Kişi veya kurumların zincirleme kararları bir döngü şeklinde ele alındığında, bu döngünün oluşumunu sağlayan unsurlar şunlardır (Evren, 1992):

•Karar verici (veya vericiler),
•Karar ortamı (kısıtlar),
•Amaçlar (kriterler,hedefler),
•Alternatifler,
•Kaynaklar.
•Yöntem

Bu unsurlardan oluşan Karar verme sürecinin aşamalarının bilinmesi ve tam olarak uygulanması, doğru bir karar vermek için önemli olduğu gibi, karar verme sürecinde yapılan yanlışları azaltacağından karar vermede etkinlik sağlar. Karar verme fonksiyonu üç temel aşamadan oluşan bir süreç olarak ele alınabilir. Bu aşamalar:

•Karar verme durumlarının belirlenmesi.
•Alternatif seçim yollarının aranması.
•Alternatiflerden birinin seçilmesidir.




 

Problem Çözme Süreci

Diğer taraftan, karar verme aynı zamanda bir problem çözme sürecidir (Erem, 1974). Problem çözme ise probleme bir çözüm bulma sürecidir. Dolayısıyla, karar verme problem için en uygun çözümün bulunması faaliyetidir. Karar verme ve problem çözme kavramları arasındaki bu ilişki Şekil 6.1’e görülmektedir. 

Karar verme Şekil 6.2’e görülen problem çözme sürecinin bir alt sürecidir. Problem çözme sürecinde alternatiflerden en uygun olanı seçilince karar verme süreci sona erer, uygulama ve değerlendirme aşamaları problem çözme sürecinin parçalarıdır (Kast, 1988).

Karar verme süreci bir problem olduğunda başlayacaktır. Bu sürecin sağlıklı işlemesinde problemin doğru olarak teşhis ve tespit edilmesi önemlidir. Kişi mevcut problemi yanlış algılayabileceği gibi, tam yapılanmamış bir problem ile de karşılaşabilecektir. Problemin tanımı aşamasında yapılacak hatalar, tüm karar verme sürecini atıl bir çabaya dönüştürecektir.




 

İşletmelerde Karşılaşılan Karar Türleri

İşletmelerde karar verme sürecini etkileyen unsurlar şöyle sıralanabilir.

• Örgütü oluşturan alt sistemlerin amaçları: Verilen karar alt sistem amaçlarıyla  ilişkilendirilmek zorundadır. Aksi halde işletmelerde verilen kararların uygulanmasında sorunlar çıkmaktadır.
• Alternatifleri etkileyen kısıtlamalar: Bunlar, hammadde temini, yetenekli işgücünün ve yeterli fon kaynağının bulunması gibi kısıtlayıcı faktörlerdir.
• Karar verme ortamının değer sistemleriyle ilişkisi: Değer sistemleri arasında en önemlisi ekonomik değer sistemidir. Karar verici genellikle, kararın parasal yönüyle ilgilenir. Alınan karar sonucu elde edilecek  kar ve katlanılacak maliyetler, üzerinde durulması gereken en önemli konudur.

İşletmelerde karar verme sürecini etkileyen bu unsurların etkisine bağlı olarak, karar vericilerin karşılaşacağı karar türleri, karar vericinin bulunduğu yönetim kademesi, kararların uygulanma süresi, bağlantılı olma durumları ve yapıları açısından çeşitli kriterlere göre sınıflandırılabilir.

 

Yönetim Kademesine Göre Karar Türleri

Üst Yönetim Kararları: İşletmelerde üst yönetim tarafından verilen kararlar genellikle uzun vadeli stratejik kararlar olup genellikle belirsizlik koşulları altında alınırlar. Bu tip kararlar, organizasyonların örgütlenmesi, uzun dönemli amaçlarının belirlenmesi, üretim teknolojilerinin ve yatırım alanlarının seçimi, finansman politikalarının belirlenmesi v.b. ile ilgilidir.

Orta Yönetim Kararları: Bu tip kararlar orta vadeli taktik kararlardır. Taktik kararlar orta kademe yönetimce alınan ve bir alt yönetime yönergelerle iletilip açıklanan ve belli bir risk altında alınan kararlardır. Yıllık üretim planları bu tip kararlara girmektedir.

Alt Yönetim Kararları: Bunlar; bir üst yönetimce alınan kararların, daha alt kademelerde yer alan çalışanlar tarafından uygulanmasını sağlamak üzere, en alt düzeydeki gözetmen niteliğindeki uygulayıcılar tarafından belirlilik koşulları altında alınan kararlardır. İmalat sürecinde uygulanan günlük iş emirlerinin hazırlanması faaliyeti bu tip kararlara örnektir.




 

Bağlantılı Olma Durumlarına Göre Kararlar

• Statik Kararlar: Yalnız bir kez alınan kararlardır. Bu tip kararlarda alınan bir kararın bir başka karar ile herhangi bir bağlantısı yoktur.

• Dinamik Kararlar: Birbirleri ile bağlantısı olan ve aynı anda veya değişik zamanlarda verilen bir dizi karar bütününden oluşur. Dinamik kararlar; temel problemle ilgili olarak bir dizi alt problemin ortaya çıktığı karmaşık karar süreçleri ile ilgilidir (Moskowitz, 1979).




 

Yapılarına Göre Kararlar

Programlanabilir Kararlar: Bu tip kararlar rutin olarak, sık sık yenilenen kararlardır ve ilk kez uygulandıklarında nasıl programlanmışlarsa, ikinci kez yine aynı biçimde uygulanırlar. Bu kararların tümü birbirine benzediğinden, birlikte ele alındıklarında bir dizi ardışık karar oluştururlar. Bir dizi eyleme ilişkin olarak önceden programlanan bu tip kararlarda hangi faaliyetlerin nasıl ve hangi kişiler, kaynaklar ve araçlar kullanılarak yerine getirileceği ve hangi sonuçlara ulaşılacağı karar aşamasında büyük ölçüde bellidir.

Programlanamayan Kararlar: Bu tip kararlar ise programlanabilir kararların aksine günlük ve rutin olaylara uygulanamayan nitelikteki kararlardır. Bu tür kararlar olağan durumlar dışında karşılaşılan problem durumlarında uygulanan, özgün nitelikteki kararlardır (Gilligan, 1983).

 

Karar Verme Sürecinde Bilimsel Yöntem Ve Karar Analizi 

Yukarıda da açıklandığı gibi sistem analizi, sistem amaçlarına ulaşmak için kullanılan kaynakların alternatif dağıtım biçimlerini değerlendiren bir süreçtir. Bu değerlendirme sonunda en iyi alternatifin belirlenmesi aşamasında karar verme amacıyla uygulanan karar analizi sürecini kısaca incelemek yararlı olacaktır.

İşletmelerde, karar verme sürecinde karşılaşılan birçok probleme bilimsel yöntem uygulanarak çözüm getirilebilir. Günümüzde işletmelerde karar verme süreci çeşitli faktörlerin etkisiyle giderek karmaşıklaşmaktadır. Geçmişte yöneticiler, kararlarını bugüne göre daha sınırlı bilgi koşullarında genellikle deneyim, yargı ve sezgilerine göre vermekteydiler. Fakat bugün tecrübe, sezgi ve yargı gibi subjektif unsurlar rasyonel karar almak için gerekli ancak yeterli değillerdir. Optimum kararı verebilmek için daha bilimsel yöntem ve tekniklerden yararlanmak gerekir.

Karar verme mantıksal bir süreçtir. Eğitim ve teknolojik gelişmelerin yardımı ile bu sürecin optimizasyonu sağlanabilir (Rasmussen, 1994).   Bu   nedenle, günümüz    işletmelerinde   yöneticilerkarar verirken genellikle, bilimsel yöntemlerle desteklenen karar analizi tekniklerini kullanmaktadır.






 

Karar Verme Sürecinde Bilimsel Yaklaşım

Karar verme sürecinde bilimsel yaklaşım; çözüm sonucu elde edilen sonuçlara başkaları tarafından da ulaşılmasını, bu amaçla çözümün olabildiğince sayısal yöntemlere dayandırılmasını ve tüm hesaplamaların, varsayımların, verilerin ve yargıların açıkça belirtilmesini gerektirir. Sayısal yöntemlerden yararlanarak uygulanan bilimsel yaklaşımın temelinde ise karar vericinin kontrolü altındaki girdiler, kontrolü dışındaki çevresel faktörler ve bunların sonucu olan çıktılar arasındaki ilişkilerin belirlenmesi yatar.

Karar analizi, karar problemlerinin matematiksel modelini ortaya koyup, sayısal ve istatistiksel irdelemelere bağlı olarak hareket tarzı öneren bir yöntem olarak tanımlanabilir (Evren, 1992). Tüm matematiksel modellerde olduğu gibi karar analizinde de göz ardı edilmemesi gereken gerçek, böylesi bir model ile oldukça ayrıntılı ve kesin bir matematiksel irdeleme gerçekleştirilmekle birlikte, modelin kurulması aşamasında, oldukça önemli bir başka öğe olan ön yargısal yapının ihmal edilmesidir.

Dolayısıyla, tüm diğer modeller gibi karar analizi modelleri de gerçeği ancak yaklaşık olarak yansıtırlar. Karar analizi modellerinden beklenmesi gereken, soruna ilişkin doğru ve kesin cevabı vermesi değil, aslında çok daha önemli olan problemin önemli özelliklerine derinlemesine yaklaşım getirmesidir. Yapılan çeşitli duyarlılık analizleri ile herhangi bir varsayımdaki küçük bir değişmenin alınan kararı nasıl değiştireceği veya bu değişimlerden kararın etkilenmeyip duyarsız kalıp kalmayacağı irdelenebilir.




 

Karar Verme Sürecinde Bilginin Önemi

Yönetim faaliyetlerinin niteliğine ilişkin yapılan bir araştırmaya göre, bir yöneticinin birbirinden farklı, ancak birbiriyle ilişkili on rolü vardır (Burch, 1979). Bilginin bu farklı rollerin her birindeki kullanımı, yöneticinin güç ve otoritesinin temel belirleyicilerindendir. Bu on yönetici rolü; kişiler arası ilişkiler, bilgi transferi ve karar verme olarak üç ana gruba ayrılmıştır. 

Kişiler arası ilişkiler rolüyle yöneticiler, hem örgüt içi hem de örgüt dışı kaynaklardan bilgi edinirler. Yöneticinin kişiler arası ilişkiler grubundaki rolleri örgüt temsilciliği, aracılık ve liderliktir. Örgüt temsilciliği rolünde yönetici, tüm üçüncü kişilere karşı işletmeyi resmen temsil eder. Aracı rolünde, işletmenin üçüncü kişilerle olan bilgi ve yardım alış verişini gerçekleştirir. Liderlik rolü ise, astların yönetilmesiyle ilgili tüm görevleri içerir.

Denetçilik, yayımcılık ve konuşmacılık ise yöneticinin bilgi transferi grubundaki rolleridir. Bir denetçi olarak yönetici, yönetimi altındaki grubun faaliyetlerine ilişkin bilgileri toplar. Yayımcı rolünde, iç ve dış kaynaklardan derlenen bilgilerin organizasyona yayımıyla sorumludur. Konuşmacı rolü ile kendi grubunun faaliyetlerine ilişkin bilgileri dış gruplara iletebilmektir.




 

Karar Verme Sürecinde Bilginin Önemi II

Son rol grubu olan karar vermede ise, yöneticinin girişim, problem çözme, kaynak tahsisi ve tartışma rolleri yer almaktadır. Yönetici, bir girişimci olarak değişimi başlatır. Problem çözücü rolünde, organizasyondaki problemlerin veya planlanmamış değişimlerin çözümünden sorumludur. Kaynak dağıtımında örgütsel kaynakların nerelere harcanacağına karar verir. Tartışmacı rolü ise, yöneticinin, organizasyon ile dış çevre arasındaki sorunların çözümlenmesine yada ilişkilerin düzenlenmesine katılmasını gerektirir. Örgütsel statüleri ve bilgiye erişim yetenekleri, yöneticinin gerekli kararları vererek bu rolleri başarılı bir biçimde gerçekleştirmesine olanak verir.

Tüm geleneksel ve çağdaş yönetsel görevler, yukarıda belirtilen bu on rol ile bağdaştırılabilir. Ancak, bu yaklaşımın en kritik noktası, bilginin yönetsel fonksiyonlardaki önemini vurgulamasıdır.

 

İşletmelerde Bilginin Kaynağı

Geleneksel yaklaşımda üretim elemanları 3M tanımlaması ile açıklanmaya çalışılmıştır. 3M; insanlar (Men), para (Money), hammadde-malzeme (Materials) elemanlarını ifade etmektedir. Bazı yaklaşımlarda ise makinalar (machines), pazar (market) ve yönetim (management) faktörleri de bunlara ilave edilerek, bu gruplama 4M, 5M ve 6M şeklinde yapılmaktadır.

Ancak günümüzde bu gruplama yaklaşımları yetersiz kalmaktadır. Bazı yaklaşımlar işletmeyi insan, sermaye, hammadde-malzeme, makina ve tesisler, piyasa talebi ve bilgi gibi birbiriyle bağlantılı altı elemandan oluşan bir sistem olarak tanımlarken, bazıları ise bu etmenleri bilgi, maddi ve beşeri unsurlar ve enerji olarak üç ana unsurla özetlemektedir. Böylelikle, bilgi kavramı işletme yönetimi alanına büyük oranda girmiş olmaktadır (Ülgen 1990).

Bilgi kaynağı günümüz işletmelerinin önemli bir girdisi haline gelmiştir. İşletmeler; insan, sermaye, hammadde, malzeme, makina ve tesisler gibi üretim kaynakları yanında, piyasa talebi ve bilgi gibi birbiri ile ilişkili birtakım diğer içsel ve dışsal unsurların bir araya gelmesi ile oluşur. Bir başka ifadeyle işletme; maddi ve beşeri unsurlar yanında bilgi ve enerjinin bileşiminden meydana gelir.




 
  1   2   3

Add document to your blog or website

Similar:

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconİŞLETME YÖNETİMİNDE SİSTEM YAKLAŞIMI VE İŞLETMELERDE SİSTEM KAVRAMI

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconİŞLETME YÖNETİMİNDE SİSTEM YAKLAŞIMI VE İŞLETMELERDE SİSTEM KAVRAMI

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi icon2. Karar Verme Süreci Olarak Öğretim

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconVeri Zarflama Analizi ve Karar Verme

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconSU KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE DEĞİŞİM SÜRECİ

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconKRİZ SÜRECİ YÖNETİMİNDE YENİ BİR PARADİGMAYA DOĞRU

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconDERSİN (KATALOG) İÇERİĞİ: Sistem ve sistem yaklaşımıyla analiz, modelleme ve karar modelleri, matematiksel programlama, yöneylem araştırması metodolojisi, kantitatif kararlar

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconKarar verme, hayatta önemli bir beceridir. Bir günde yüzlerce karar alırız. Diğerleri hayat değiştirebilirken, bunların çoğu önemsizdir ve yaşamlarımız üzerinde

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconOperasyonel Risk Yönetiminde Senaryo Analizi

İşletme Yönetiminde Karar Verme Süreci Ve Sistem Analizi İlişkisi iconEuropass Hareketlilik Belgesi Verme Amaçlı Dağıtımış Bir Sistem

Sitenizde bu düğmeye yerleştirin:
Belgeleme


The database is protected by copyright ©okulsel.net 2012
mesaj göndermek
Belgeleme
Main page